بررسي مرمت‌هاي غير اصولي آثار تاريخي

حسن سلطاني - همان گونه که شاهد هستيم ايراد اساسي در بناهاي تاريخي که در دوره هاي مختلف تحت برنامه مرمت قرار گرفته با بند کشي سيمان با روش‌هاي مختلف است( سيمان سياه- سفيد- مخلوط سيمان و خاک سنگ )

اين امر نيز با توجه به خاصيت مويينگي آجر و مصالح بنايي در انتقال رطوبت به صورت صعودي از سطوح مرطوب به سمت بالا و به دنبال يافت راه تبادل حرارتي و رطوبتي مصالح بهترين نقطه فاصله بين سطوح است که با ملات‌‌هاي چسبنده غير عايق به هم متصل شده اند اين نقطه اولين سطح ممکنه طلاقي ديوار با فضاي باز ايجاد مي شود.

اين نقطه ممکن است از اولين فضاي قابل رويت سطح زمين و يا اينکه بعد از سطوحي که عموما الحاقي و مانع دفع رطوبت باشد و يا اينکه فضايي باشد که توسط عوامل مخل و الحاقي در بنا ايجاد شده باشد که اين عامل در تجزيه و فرسايش آجر و شالوده بنا تأثير فراواني دارد.

غالبا اين عامل فرسايش در بناهاي بازسازي شده غير فني به دليل استفاده مفرط از ملات و اندود سيمان و پوشش‌هاي سنگي و عايق به وضوح مشخص است که اين امر در بناهاي تاريخي واجد شرايط هم مشخص است.

چرا که در دوره هاي متوالي احياي و مرمت‌هاي اضطراري به دليل عدم وجود کارشناس و استاد کار متخصص و ديدگاه مرمتي منجر به بازسازي غير فني بنا شده که بعد از طي يک مدت کوتاه شاهد ضايعات جدي تري در بنا مي شويم که اين ضايعات به دليل افزايش صعودي رطوبت منجر به تخريب بدنه ها – جداره ها- تزيينات و سطوح باارزش بنا و شالوده اصلي بنا مي شود.

اين امر وقتي نمايان مي گردد که شاهد متلاشي شدن بنا و چاره انديشي و احياي آن به طور عملي ارائه مي شود.

اولين گام طرح احياء بنا زدودن اندودهاي سيماني و بندهاي مياني بنا در دستور کار قرار مي گيرد.

لذا يک نهاد مرمتگر بنا بر اساس الگوهاي ارائه شده طرح مرمت اقدام به زدودن لايه ها و بندهاي زائد مورد نظر مي نمايد که اين امر همانا با ضربات پي در پي تيشه و چکش به بدنه ها و نيز جداره ها و متلاشي نمودن و لبه خود آجرها مي گردد.

در اين زمان نيز نهاد مرمت گر قصد احياء بنا را داشته اما خود با دست کارشناسانه اقدام به صدمه جدي بنا مي کند.

اما چاره چيست؟

1-قبل از آغاز هر گونه عمليات مرمتي بنا بايد کاملا شناخته شده و مطالعات آسيب شناسي به طور کارشناسي صورت پذيرد.

2-در بناهايي که مرمت هاي غير اصولي صورت پذيرفته نسبت به حذف اقدامات مربوطه اقدام کرده که اين امر جزء رعايت موارد ذيل امکان پذير نخواهد بود:

الف: استفاده از مطالعات دقيق آسيب شناسي
ب: استفاده از استاد کاران با تجربه و آشنا به امر مرمت ابنيه تاريخي
ج: اجراي کار به روش روزمزدي

اما چرا در پي انجام و يا پيش بيني اين تدابير عملا جاي سئوال باقي مي ماند که مجددا آجرهاي اصلي بنا دچار صدمات و آسيب ديدگي جدي بر اثر لايه برداري و برداشت بندهاي زائد بنا مي شود.

پاسخ را در اين همه تکنولوژي و انباشت تجربه ها در کجا بايد جستجو کرد.

بايد در بين کارشناسان با تجربه استاد کاران و نهادهاي تخصصي مرمتي و يا اجراي عمليات به روش آزمون و خطا جستجو کرد و يا با به کار گيري ابزار و تکنولوژي همراه با تجربيات و علم روز اقدام کرد.

در اين مقاله سعي بر ان شده که به نوعي با به يا آوري چگونگي آسيب‌هاي وارده به بناهاي تاريخي استفاده از نوعي ابزار که در آن با تغييراتي به راحتي بتوان با مديريت صحيح پروژه مرمتي براي رسيدن به اصل پايدار جلوگيري از صدمات بيشتر به بنا در امر حفاظت و احياي بناها اقدام کرد که انشاء الله با اين دستگاه و روش ابتکاري بتوانيم کمکي اندک به حفظ ميراث عظيم تاريخي کشورمان بنماييم./104


کارشناس حفاظت از ابنيه سازمان ميراث فرهنگي همدان