• یکشنبه 10 فروردین 1399
  • 07:47

با ایران در رمضان - 8

آداب و رسوم ماه رمضان در گلستان: از «کرگون» تا «یارمضان»

آداب و رسوم ماه رمضان در گلستان: از «کرگون» تا «یارمضان»

مردم استان گلستان نیز، همچون دیگر نقاط کشور، آداب و رسوم خاصی در ماه مبارک رمضان دارند که یاری و کمک به دیگران، توجه به همنوع، دادن نذورات، برگزاری جلسات انس با قرآن و تلاوت آیات وحی و همچنین برپایی آیین‌های ویژه شب‌های قدر از مهم‌ترین این آداب‌اند.

به‌گزارش میراث‌آریا به‌نقل از روابط‌عمومی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری گلستان، مردم در نقاط مختلف این استان برای ورود به ماه مبارک رمضان با نظافت و غبارروبی مساجد به‌استقبال این ماه می‌روند.

مسجدهای جامع در شهرها و روستاهای مختلف گلستان و مسجدهای محلات همواره پذیرای شهروندان هستند، در ماه مبارک رمضان مساجد میزبان مراسم قرآن‌خوانی، تفسیر و موعظه و سخنرانی‌های اهل علم هستند.

علاوه‌بر حضور در مکان‌های مقدس، شماری از افراد نیز در خانه‌های خود برای تلاوت قرآن گردهم می‌آیند.

یکی از رسم‌هایی که از قدیم در بین مردم استان گلستان رایج بوده است بیدار کردن همسایه‌ها و اهل محل به هنگام سحر و قبل از اذان صبح بوده است تا روزه‌داران خواب نمانند و برای صرف سحری آماده شوند.

در قدیم مردی با سحرخوانی یا خواندن ابیاتی موزون مردم را به بیداری دعوت می‌کرد.

در برخى از شهرهاى استان گلستان هم در شب‏‌هاى رمضان مراسم «الله‌رمضونى» برگزار می‌شود که در آن جوانان به جمع‌‏آورى کمک‌ها می‌پردازند و از محل این کمک‌‏ها به مستمندان افطارى می‌دهند.

با فرارسیدن شب‏هاى احیا، مردم روزه‌دار گلستان با اشتیاق فراوان در مساجد حضور می‌‏یابند و مراسم احیا را با خواندن قرآن و دعاى جوشن کبیر برپا می‌کنند و دسته‏‌هاى عزادار در مساجد به سینه‌زنى و عزادارى می‌پردازند.

آب داغ خوردن یکی از آداب خاص افطار کردن گرگانی‌هاست که به آن «نرم‌بلاغ» می‌گویند. مردم استان معتقدند آب گرم حنجره و معده خشک را برای خوردن غذا آماده می‌کند.

«ترک» و «فرنی» غذای خاص گرگانی‌ها در ماه رمضان است و در مراسم افطار خانوادگی معمولاً انواع غذاهای رایج مانند چای، نان، پنیر مسقطی،کتلت، آبگوشت، فرنی، خرما، سبزی، حلوا، آش، سوپ، نان‌روغنی و شیرینی‌هایی مثل گوش‌فیل و نان‌پنجه‌ای، نان‌کنجدی و قطاب و زولبیا بامیه بر سر سفره وجود دارد و هر خانواده به‌سلیقه خود از آن‌ها استفاده می‌کند.

افطاری دادن و میهمانی گرفتن و همچنین برپایی افطاری باشکوه در مساجد از مهم‌ترین آداب مردم مسلمان گلستان در ماه رمضان است که نقش مهمی در همبستگی اجتماعی ایفا می‌کند.

برپایی مراسم احیای شب‌های قدر در مسجدها، مکان‌های مذهبی و در برخی خانه‌ها از دیگر مراسم‌های مشترک بین گلستانی‌ها و مردم دیگر نقاط ایران اسلامی است.

آیین کِرگون

در بین اقوام مختلف این استان، ازجمله مردم ترکمن، در روزهای پایانی ماه مبارک رمضان، آداب و رسوم ویژه‌ای رواج دارد. دو روز قبل از عید فطر به روز «کِرگون» معروف است که در آن فضای خانه نظافت و برای استقبال از این مراسم آذین‌بندی می‌شود.

ترکمن‌ها از چند روز مانده به عید خانه‌تکانی ‌می‌کنند. در روز‌های نزدیک شدن به عید، سروصدای خانه‌تکانی و به‌خصوص باد دادن و تکان دادن فرش‌های بزرگ در مقابل خانه‌ها دیدنی می‌شود. در آن روز‌ها همه شاد و خندان، محیط خانه و محوطه خود را پاک و تمیز می‌سازند و بدین‌ترتیب خودشان را برای برگزاری عید بزرگ فطر آماده می‌کنند.

آیین قوقون

ترکمن‌ها یک روز مانده به عید فطر را روز «قوقون» می‌نامند که به روز «بوی خوش» معروف است. قوقون مخصوص خیرات برای اموات است. در آن روز‌ مردم در خانه خود نان مخصوصی با آرد و روغن تهیه می‌کنند که در روغن سرخ می‌شود و به آن در اصطلاح محلی «چافادی» می‌گویند. این چافادی‌ها که نوعی نان نازک روغنی هستند، به‌تعداد زیاد پخته و در ظرفی چیده می‌شوند. نان‌ها را دختران خانه بین همسایه‌ها توزیع می‌کنند و مقداری از این نان‌ها به مسجد برده می‌شود تا نمازگزاران با خوردن آن برای شادی روح اموات آن خانواده دعا کنند. هر کسی هم که از این نان بخورد باید برای شادی روح اموات آن خانواده دعا کند.

هدف از پخت چافادی و انجام آیین نیکوی قوقون شادی روح متوفی و یاد اموات است، یعنی ترکمن‌ها اعتقاد دارند که قبل از عید فطر باید با انجام دادن آیین قوقون به یاد اموات بود و با پختن این نان و توزیع آن در بین همسایه‌ها و مؤمنان مسجد، یاد آنان را گرامی داشت تا روح اموات شاد شود و بدین‌ترتیب روح همبستگی در بین افراد خانواده‌ها مستحکم‌تر می‌شود.

ترکمن‌ها باور دارند که افراد هرگز نمی‌میرند و آن‌هایی که به‌آن دنیا رفته‌اند روحشان همیشه در نزد آنان حضور دارد و ناظر اعمالشان است و باور دارند که اموات همیشه محتاج دعا‌های افراد خانواده و ایل و طایفه خود هستند. ضرب‌المثلی هست که می‌گوید: «اولی یانی حان تما» که یعنی: «مثل مرده محتاج دعاست.»

آیین سحرنشینی

در مراسم «سحرنشینی» زنان ترکمن در ماه مبارک رمضان برای برقراری صله رحم، بعد از افطار گردهم می‌آیند و به‌اجرای هنرهای دستی ترکمن همچون سوزن‌دوزی و نیز قرآن‌خوانی و نقل قصه و حکایات می‌پردازند و این آیین تا سحر ادامه می‌یابد.

آیین یارمضان

آیین «یارمضان» یکی از باشکوه‌ترین آیین‌های ترکمن‌ها در ماه رمضان است که در شب چهاردهم این ماه مبارک برگزار می‌شود. این مراسم بعد از پایان نماز تراویح انجام می‌شود و نمونه‌ای از احسان، نیکوکاری و کمک دسته‌جمعی مردم به مستمندان و نیازمندان هر محل است.

در این آیین، بعد از انجام نماز تراویح، افراد جوان به‌طور دسته‌جمعی به طرف منازل ساکنان محل به‌راه می‌افتند و یکی از آنان شعری می‌خواند و بقیه به‌طور دسته‌جمعی در آخر هر بیت «الله» می‌گویند. این افراد در برابر هر خانه که می‌رسند سروصدا راه می‌اندازند. افراد آن خانه با شنیدن این سروصداها از خانه بیرون می‌آیند و هدایای خود را که اغلب مواد غذایی مثل آرد، برنج، نان، کشمش، قند، گندم یا پول است، به یکی از این افراد که از قبل برای تحویل گرفتن این هدایا تعیین شده و توبره‌ای به‌دست دارد تحویل می‌دهند.

چنانچه درِ خانه‌ای به‌روی این افراد دیرتر باز شود آن‌وقت این افراد آن‌قدر شعر می‌خوانند و بلندبلند «الله» می‌گویند که صاحب‌خانه مجبور می‌شود زودتر هدیه خود را بدهد. به‌هرحال، این عده اگر در روستا باشند تا آخرین خانه می‌روند و بعد اغلب افراد پراکنده می‌شوند و به خانه‌های خود می‌روند و افرادی که کیسه‌های هدایا را به پشت خود گرفته‌اند به مسجد آن محل می‌روند و هدایا را به امام‌جماعت و چند نفر از ریش‌سفیدان تحویل می‌دهند. سپس آنان با توجه به شناختی که از قبل از وضعیت افراد محلی دارند همان شب این هدایا را بین نیازمندان و افراد محتاج و فقیر تقسیم می‌کنند و بدین‌ترتیب دل‌های مؤمنان نیازمند شاد می‌شود و آنان با خیالی آسوده به روزه‌داری خود ادامه می‌دهند و از اینکه چنین افراد خیّری به فکر آنان هستند خدا را شکر می‌گویند و برای آنان دعا می‌کنند.

نمونه‌ای از اشعار یا رمضان

1

السلام علیکم یاتان کیشی‌لر

کیرپگی کیرپگه یتان کیشی‌لر

نمازاوقاب روزه‌توتان کیشی‌لر

محمد امتی یا رمضان

(دسته‌جمعی الله می‌گویند)

ترجمه 1

سلام بر کسانی که خفته‌اند

ابرو به ابرو دوخته‌اند

مردم نمازخوان و روزه‌دار

ای امت محمدی، یا رمضان

2

رمضان آی‌لری گلر گچر

آی نگ اون‌دوردینه یالقمین سچر

آتینی ایرلاب مونرده قاچار

محمد امتی یا رمضان

(دسته‌جمعی الله می‌گویند)

ترجمه 2

ماه رمضان همچنان می‌آید و می‌گذرد

در شب چهادهم نورافشانی می‌کند

اسب خود را زین می‌کند و می‌دود

ای امت محمدی، یا رمضان

3

بیزا سیزی بای گوردیک

توینونگزده آی گوردیک

آلتین‌بیله آپاردیق، کوموش‌بیلان قوپاردیق

آز برانینگ غیزی بولسین

کوپ برانینگ اوغلی بولسین

محمد امتی یا رمضان

(دسته‌جمعی الله می‌گویند)

ترجمه 3

ما شما را توانمند دیدیم،

بر بالای خانه‌تان ماه دیدیم،

با طلا بردیم با نقره از جا کندیم

کسانی که کم بدهند نوزادشان دختر باشد

کسانی که بیشتر بدهند نوزادشان پسر باشد

ای امت محمدی، یا رمضان

امتیاز به خبر :

عکسهای مرتبط