• دوشنبه 04 شهریور 1398
  • 09:34

صدیقه ولی‌مراد*

نقش سازمان‌های گردشگری در تأمين صلح بین‌المللی

نقش سازمان‌های گردشگری در تأمين صلح بین‌المللی

امروزه گردشگری یکی از فعالیت‌های اقتصادی در چرخه ملی کشورها، به خصوص از نظر اشتغال‌زایی، ارزآوری و رونق‌بخشی مناطق مختلف تلقی می‌شود که علاوه بر آن دارای مزایای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است و توانسته بر روابط بین‌المللی تأثیرگذار باشد.


به همین دلیل اغلب کشورهای جهان که دارای میراث‌فرهنگی غنی و نیز مناطق طبیعی هستند، از این صنعت به منزله ابزاری راهبردی در توسعه اقتصادی و حتی در راستای توسعه صلح و ثبات استفاده می‌کنند. تاکنون تئوری‌های زیادی برای ایجاد صلح و بر قراری امنیت جهانی در عرصه مطالعات روابط بین‌الملل به وجود آمده است و در زمینه‌های عملی نیز سازمان‌های زیادی برای بسط صلح در عرصه جهانی تأسیس شده‌اند. به خصوص بعد از جنگ جهانی دوم، تلاش‌های زیادی در زمینه صلح جهانی، هم در زمینه تئوریک و هم عملی انجام شده است. سازمان جهانی جهانگردی ملل متحد (UNWTO) و سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (UNESCO) از‌جمله سازمان‌هایی هستند که برای ارتقا و بهبود فضای صلح و امنیت در سطح جهان نقش کلیدی داشته‌اند.


این سازمان‌های تخصصی میراث‌فرهنگی و گردشگری با عملكردهای خود به‌عنوان متغيرهای واسطه (intervening variables) و ايجاد اقدامات اعتماد‌آفرين و امنيت‌سازی (CSBMS) Confidence & Security Building Measures  به حفظ صلح و برقراری امنيت كمك می‌كند.


سفر از دیرباز جاذبههای ویژه بسیار داشته است و کتاب‌های زیادی از آن سخن می‌گویند. اما موجزترین و گویاترین حرف را در ای‌باره باید در کلام خداوند در کتاب آسمانی‌مان «قرآن مجید» یافت. چندین آیه درخصوص سفر در قرآن آمده است؛ مثلاً «سیر و فی‌الارض (آیه 20 سوره عنکبوت)» ولی در دل این دو واژه ساده هزاران معنا نهفته است، «در زمین سفر کنید» آیا فقط باید از نقطه‌ای به نقطه دیگر رفت؟ نه. در این سفرها می‌بایست به سلوک نیز  توجه نشان داد و به سیر و سلوک رسید. همچنین با خلقیات، اخلاق و روحیات مردم کشورهای دیگر آشنا شد. باید رفتارهای نیکو را فراگرفت و از ناهنجاری‌ها پرهیز کرد. گردشگری(tourism)  از کلمهtour  به معنای گشتن اخذ شده که ریشه در لغت لاتین turns به معنای دور زدن، رفت و برگشت بین مبدا و مقصد است و این واژه از یونانی به اسپانیایی و فرانسه و در نهایت به انگلیسی راه یافته است. اصطلاحات «توریسم» و «توریست» اولین‌بار در سال ۱۹۳۷ ازسوی جامعه ملل (League Of Nations) مورد استفاده قرار گرفتند. توریسم به سفر به خارج از کشور و با مدت زمان بیش از ۲۴ ساعت اطلاق می‌شود. تاریخچه توریسم در اروپا به قبل از قرن بیستم و به سفرهای زائران قرون وسطی بر می‌گردد. زائران کلیسای اعظم کانتربوری در انگلستان مسافرت خود را مسافرتی مذهبی دانسته و آن را تجربه‌ای در روز تعطیل خود تلقی می‌کردند.


صلح در نظام حقوق بین‌الملل، اساساً صلح بین‌المللی است که به دلیل انعطاف در مفاهیم و اجزای صلح و ارتباط متقابل جوامع ملی با منافع جامعه بین‌المللی، ممکن است صلح محلی و ملی را نیز در برگیرد. عملکرد و تجربه کاری سازمان ملل متحد در اواخر قرن بیستم به خوبی نشان داده که با محدود شدن تدریجی صلاحیت‌های صرفاً ملی به نفع صلاحیت‌های بین‌المللی، برخی موارد خشونت در درون اجتماعات ملی و حتی علیه پاره‌ای از اقشار جمعیت یک کشور ممکن است تهدیدی علیه صلح و امنیت بین‌المللی شمرده شوند. در اینجا مطرح می‌شود که صلح بین‌المللی نه صرفاً ناظر بر صلح در روابط بین دولت‌ها بلکه متضمن وضعیت بهینه در روابط دولت‌ها و ملت‌ها و همچنین در روابط بین انسان‌ها نیز هست. امروزه اولویت جامعه بین‌المللی و حقوق حاکم بر آن، صلح فراگیر بین‌المللی و نه تنها منطقه‌ای، بلکه جهانی است، صلحی که همه بازیگران بین‌المللی و ملت‌ها و تمدن‌های جامعه بشری را تحت پوشش قرار دهد به­طوری‌که بشریت و جامعه بشری شاخص تعیین‌کننده دامنه آن باشد.


امروزه زندگی بین‌المللی بدون سازمان‌های بین‌المللی اصلاً قابل تصور نیست، یعنی هیچ دولتی را بلا استثناً نمی‌توان پیدا کرد که عضو یک یا چند سازمان نباشد و این بیشتر از پیش اهمیت برقراری رابطه و همکاری به منظور رسیدن به یک اجماع نظر و اتفاق نظر بین دولت‌ها را نشان می‌دهد. پس از جنگ سرد، شکل و ماهیت روابط بین‌الملل دستخوش تحولات متعددی شد. مهم‌ترین رویدادهایی که به پیچیدگی روابط عصر حاضر انجامیده است، پراکندگی مراکز قدرت در جهان، ظهور علم و تکنولوژی، ایجاد و تقویت نقش سازمان‌های بین‌المللی دولتی و غیر‌دولتی است. جامعه جهانی در شرایطی دهه اول قرن بیست و یک را پشت سر می‌گذارد که هنوز با چالش‌های جدی در زمینه دستیابی به صلح، عدالت اقتصادی و امنیت انسانی روبه‌روست. صلح به‌عنوان یکی از ارزشمندترین و اصولی‌ترین نیازهای بشری، درمعنای جدید خود به معنای هماهنگی در فعالیت‌های انسان است، حالتی که در آن همزیستی مسالمت‌آمیز و شرافتمندانه وجود دارد و در آن زندگی اجتماعی در توازن کامل است.


همچنین امروزه همزیستی مسالمت‌آمیز یک حق و یک تکلیف است و ترویج فرهنگ جهانی عاری از خشونت و سرشار از صلح و برابری است. سازمان‌های زیادی در راستای حفظ و بسط صلح در جهان به وجود آمده‌اند که اقدامات با ارزش و موثری را در این راستا انجام داده‌اند، توسعه روابط دوجانبه با کشورهای همسایه، ارتقای رفاه مادی، ارتقای سطح آموزش، ایجاد فرهنگ صلح، آشتی و گسترش امنیت در جهان از مهم‌ترین برنامه‌های سازمان‌های گردشگري در تأمين صلح بین‌المللی بوده است.گردشگری یکی از مهم‌ترین پدیده‌های اقتصادی و اجتماعی دنیای مدرن است که به واسطه آن گردشگران تجربیات و دانش نو را از تعامل با دیگر فرهنگ‌ها، مناطق و کشورها کسب می‌کنند؛ اهمیت نگهداری از محیط را درک می‌کنند و مناسباتشان با یکدیگر را بهبود می‌بخشند. در این فرایند، روابط صلح‌جویانه در میان مردم براساس دیدگاه همه‌جانبه و ثروت‌آفرین گردشگری گسترش می‌یابد و ارتباطات اقتصادی بین دولت‌ها و افراد در سطح بین‌المللی افزایش می‌یابد. ارتباطات فرد به فرد که بوسیله تجارت و خدمات ایجاد شده، منجر به افزایش ثروت و ایجاد طبقه متوسط خودآگاه خواستار حریم و حقوق اجتماعی می‌شود. بنابراین، گردشگری در هر دو سطح خرد و کلان می‌تواند به مثابه کاتالیزوری برای گسترش روابط صلح‌آمیز عمل کند. همچنین با ارائه نقش در سیاست‌های ملی و بین‌المللی، گردشگری می‌تواند به‌عنوان نیرویی مثبت برای کاهش تنش‌ها و سوتفاهمات مورد توجه قرار گیرد. در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی نیز، گردشگری ابزاری مؤثر برای انتقال ثروت و سرمایه از کشورهای توسعه‌یافته و غنی‌تر به کشورهای کمتر توسعه یافته و فقیرتر است.گردشگری را در اصطلاح اقتصادی، صادرات نامرئی محصولات و خدمات می‌نامند، زیرا درحالی که اثر اقتصادی آن در تراز پرداخت‌های کشور مشهود است، درآمدهای ناشی از آن در حساب‌های ملی به‌صورت مستقل معلوم نیست. گردشگری با ایجاد تغییر تدریجی در اشتغال (مستقیم، غیر‌مستقیم و القایی) و مخارج جامعه میزبان از طریق توسعه و افزایش اقتصاد محلی می‌تواند به منزله پتانسیلی برای کاهش فقر عمل کند و خود زمینه‌ساز صلح، امنیت و آرامش شود.


گردشگری ابزاری برای نزدیکی فرهنگ‌ها نیز محسوب می‌شود. جهانگردی فرصتی برای آموزش افراد درباره فرهنگ‌ها و محیط‌های دیگر به علاوه میراث ملی خودی و درک تفاوت‌های سیاسی و ایدئولوژیک و کاهش نگرش‌های متعصبانه است و موجبات رسیدن به تعامل و ارتباطات میان فرهنگی را فراهم می‌کند و کیفیت زندگی کسانی را که تحت تأثیر این رویه ها قرار گرفته‌اند را افزایش می‌دهد. گردشگری با ایجاد مکان‌هایی برای بیان و هویداسازی فرهنگ‌ها، شکلی از گفتگوی بین فرهنگی را شکل می‌دهد که منجر به برقراری صلح و تسهیل روند توسعه پایدار می‌شود. سازمان‌های گردشگری با از بین بردن تصورهای غلط و دادن فرصتی به افراد برای آشنا شدن با انسان‌هایی از فرهنگ‌های متفاوت به اجتناب از این تعارضات و گسترش صلح کمک می‌کنند. گردشگری بین‌المللی، پیام‌آور دوستی و تفاهم بین مردمان جوامع و پاسخ قدرتمندی برای چالش‌های جهانی و تروریسم است. اثرات گردشگری بر شاخص‌های افزایش تولید ناخالص داخلی، افزایش تعداد بازدیدکنندگان یک کشور، کاهش حس دشمنی با خارجی‌ها (افزایش حس همدلی)، کاهش بیکاری، ایجاد روابط مثبت با کشورهای همسایه و افزایش جذب سرمایه‌گذاری خارجی در اولویت نظر کارشناسان قرار دارد و این اثرات بسیار زیاد برآورد می‌شود. همچنین این مطالعات نشان می‌دهد گردشگری بر میزان احتمال و شدت وقوع جرم در جامعه اثرات منفی کم یا حتی بسیار کمی دارد. بررسی نتایج مؤید این است که، گردشگری از نظر کارشناسان عاملی با تأثیر بسیار کم بر افزایش تنش و جنگ بین کشورها و با اثر متوسط بر کاهش جنگ و تنش بین ملت‌هاست.

 

*کارشناس امور بین‌الملل- دفتر امور بین‌الملل

امتیاز به خبر :