امیر مهابادی، مسئول کانون فرهنگی مذهبی سفیران خدا مستقر در روستای حصارحسنبیک شهرستان ورامین، در گفتوگو با میراثآریا با اعتقاد بر اینکه، روستای حصار حسنبیک، این روزها تنها یک نقطه بر روی نقشه دشت ورامین نیست؛ به نمادی از مقاومت فرهنگی تبدیل شده است، گفت: روستای حصار حسنبیک، جایی که یک سنت ۱۵۰ ساله که تا چندی پیش در آستانه فراموشی کامل بود، امروز با اتکا به ظرفیتهای مردمی و خلاقیت نسل جوان، به رویدادی ملی بدل شده که در ظهر عاشورای ۱۴۰۴، بیش از ۶ هزار مشتاق را به سمت خود کشانده است.
میراثی که در کتب تاریخ ثبت شد
مهابادی با اعتقاد اینکه تاریخ تعزیه در حصار حسنبیک، فراتر از یک نمایش خیابانی است و این یک میراث مستند است افزود: مکتوبات و مستندات سعید تقیزاده، از نویسندگان و پژوهشگران خوشذوق بومی روستا، سند اصالت و قدمت ۱۵۰ ساله این آیین است که نشان میدهد تعزیهخوانی در حصار حسنبیک، ریشهای عمیق در جانِ نسلهای گذشته دارد.
نقطه عطف: وقتی چراغها خاموش شدند
امیر مهابادی، که پیشتر تجربه فعالیت در کاروانهای نمادین پیشوا و ورامین را داشت، میگوید: مشاهده آن فضا، تلنگری بود برای من که چرا روستای ما با چنین پشتوانه غنی، نباید در این مسیر بدرخشد؟
او در اوایل سال ۱۳۹۵ با گرد هم آوردن تعزیهخوانان قدیمی و جوانان پرشور روستا، سنگبنای کانون «سفیران خدا» را گذاشت. این شروع، تلاقیِ دغدغههای آیینی با فرمان «جهاد فرهنگی» بود که شور و انگیزهای دوچندان به اهالی بخشید.
رمز موفقیت: پیوند نسلها و نقش محوری بانوان
آنچه حصار حسنبیک را از سایر نقاط متمایز کرد، استراتژی «مشارکت حداکثری» بود. در این جریان، پیرغلامان و پیشکسوتان، نقش مرجع و استاد را ایفا کردند و جوانان، بازوان اجرایی شدند.
اما مهابادی تاکید ویژهای بر یک ضلعِ این مثلث دارد: بانوان روستا.
او میگوید: این حرکت عظیم بدون حمایت بانوان عفیف روستایمان غیرممکن بود. آنها نه تنها در میدان عمل حضور داشتند، بلکه با تشویق و ترغیب همسران و فرزندان خود به این عرصه آیینی، گرمابخش این حرکت شدند.
تلفیق سنت و تکنولوژی برای حفظ اصالت
بسیاری از آیینهای کهن به دلیل عدم تطبیق با استانداردهای شنیداری مدرن، مخاطب خود را از دست میدهند. کانون سفیران خدا برای مقابله با این آسیب، دست به ابداعی هوشمندانه زد: استفاده از ظرفیتهای استودیویی.
مهابادی در اینباره میافزاید: برخی از اهالی روستا صدای بسیار گرم و گوشنوازی داشتند اما به دلایل مختلف امکان حضور فیزیکی روی صحنه را نداشتند. ما از این صداها در استودیو بهره بردیم تا هم اصالت نسخهها و لهجههای محلی حفظ شود و هم کیفیت صوتی اجراها به سطح حرفهای برسد. این ترکیب، راز جذابیت کار ما برای مخاطب امروزی است.
فراتر از نمایش؛ ایجاد «همبستگی اجتماعی» و «بازگشت به روستا»
یکی از دستاوردهای خیرهکننده این حرکت فرهنگی، نتایج اجتماعی آن است.
مهابادی با اشاره به حضور ۶ هزار تماشاگر در عاشورای ۱۴۰۴ میگوید: این عدد برای ما فقط یک آمار نیست؛ این یعنی احیای هویت.
به گفته او، این آیین نقش مستقیمی در «مهاجرت معکوس» داشته است. کسانی که سالها پیش به شهرها مهاجرت کرده بودند، حالا با افتخار به زادگاه خود بازمیگردند تا بخشی از این رویداد باشند. تعزیه اکنون به ریسمانی تبدیل شده که همبستگی اجتماعی را در روستا بازسازی کرده است؛ به طوری که همه مردم، از خرد و کلان، در موفقیت این پرچمِ برافراشته سهیم هستند.
هویت، سنگر اصلی روستا
امیر مهابادی با نگاهی به آینده تاکید میکند که کانون سفیران خدا تنها به دنبال اجرای تعزیه نیست. هدف، بازیابی جایگاه تاریخی روستای حصار حسنبیک به عنوان یک قطب فرهنگی، اقتصادی و تجاری در دشت ورامین است. او معتقد است: آیین تعزیه ۱۵۰ ساله روستای حصار حسنبیک، شناسنامه روستایی است. اگر پایبند به میراث گذشتگان نباشیم، هویت خود را باختهایم. ما اینجا هستیم تا ثابت کنیم یک روستایی اصیل، با تکیه بر فرهنگ و همبستگی، میتواند کارهای بزرگی انجام دهد که شهرنشینان را به تحسین وا دارد.
از یک حرکت خودجوش روستایی تا شکلگیری یک جریان فرهنگی
مهابادی در ادامه گفتوگو درباره موانع آغاز این حرکت فرهنگی و مذهبی اظهار کرد: در هر حرکتی، نوعی اصطکاک وجود دارد؛ اما این اصطکاک همیشه بهمعنای وجود مشکل نیست. همانطور که اگر اصطکاک وجود نداشته باشد، خودرو هنگام ترمز گرفتن متوقف نمیشود. ما نیز در مسیر اجرای این کار با نقدهایی مواجه شدیم، اما بنده و دوستانم همه آنها را به جان خریدیم و تلاش کردیم از این انتقادها برای پیشرفت بهتر کار استفاده کنیم.
او با اشاره به بافت مذهبی روستای حصار حسنبیک افزود: از آنجا که بافت روستا مذهبی است، موانع جدی و زیادی در مسیر فعالیتها وجود نداشت. اگر هم مواردی مطرح میشد، بیشتر در حد اختلاف سلیقه بود و خدا را شکر طی ۱۰ سال گذشته هیچ مانعی نتوانسته سد راه این حرکت خودجوش روستایی شود. به شکرانه خداوند متعال، این مجموعه هر سال در حال پیشرفت و گسترش بوده است.
مهابادی درباره حفظ اصالت نسخهها و شیوه اجرای سنتی تعزیه نیز گفت: ما تلاش کردیم از نسخههای قدیمی در کارهای جدید الهام بگیریم و از ظرفیت دیالوگهای گویشی شبیهخوانها استفاده کنیم. یکی از رازهای موفقیت ما بهرهگیری از افراد خوشصدای بومی در استودیو بود؛ چراکه برخی افراد صدای خوبی دارند، اما امکان حضور مستقیم روی صحنه را ندارند.
او در پاسخ به چالشهای انتقال دانش و مهارت تعزیه به نسل جوان بیان کرد: نسل جوان گاهی نمیتواند بهراحتی با گذشته و سنتها ارتباط برقرار کند و این ما هستیم که باید پلی ارتباطی برای آنان بسازیم. ما نیز دقیقاً با همین نگاه عمل کردیم و تلاش داشتیم سنت و مدرنیته را در کنار هم قرار دهیم. خروجی این رویکرد آن بود که حدود ۶۰ درصد بازدیدکنندگان و تماشاگران برنامهها از افراد زیر ۳۰ سال و حدود ۷۰ درصد نیز از افراد غیربومی بودند.
او در بخش دیگری از سخنان خود، به سایر فعالیتهای فرهنگی در حصار حسنبیک اشاره کرد و گفت: مجتمع و کانون فرهنگی مذهبی سفیران خدا با هدف تجمیع امور فرهنگی با اصالت روستایی ساخته شد. در حال حاضر، جدای از امور مذهبی، درصدد هستیم با ساخت المانها و نمادهای روستایی در فاز نخست مجتمع، ضمن ایجاد محیطی فرهنگی و تفریحی برای مردم، نسبت به معرفی میراث فرهنگی و آیینهای سنتی روستا اقدام کنیم. همچنین در سال ۱۴۰۱ توانستیم با همکاری بخشهای مختلف، نخستین نمایشگاه هنرهای بومی و خانگی مردم روستا را برگزار کنیم.
مهابادی درباره تغییرات ایجادشده در شیوه برگزاری مراسمها طی سالهای اخیر تصریح کرد: همانطور که پیشتر نیز اشاره شد، ما با ایجاد شور و هیجان توانستیم جوانان را جذب کنیم. تغییراتی مانند تحول در سبک اجرا، استفاده از استودیو، بازسازی صحنه کربلا در مقیاس ۱۵ هزار مترمربع، بهرهگیری از ظرفیت بانوان، برگزاری منظم کلاسها و مواردی از این دست، تنها بخشی از تغییرات ایجادشده در این مسیر بوده است.
او درباره اهداف فرهنگی و اجتماعی کانون سفیران خدا گفت: ما ابتدا با یک اجرای نمایشی شروع کردیم، اما با استفاده از ایده افراد خوشذوق، خوشبختانه گروههای مختلفی در کانون شکل گرفتند و هر یک بهصورت مستقل فعالیت میکنند. از جمله این گروهها میتوان به «سفیران تعزیت» برای اجرای مراسم مذهبی، «سفیران نور» ویژه برنامههای قرآنی بانوان، سفیران تندرستی برای برنامههای ورزشی، سفیران مهدا در حوزه مشارکتهای اقتصادی روستایی، موکب و چایخانه سنتی سفیران برای پذیرایی و اهدای نذورات و همچنین رسانه فرهنگی خبری سفیر برای اطلاعرسانی اخبار و رویدادهای فرهنگی و روستایی اشاره کرد؛ رسانهای که در انتخابات دوره قبل شوراها نیز مورد تمجید مسئولان شهرستان قرار گرفت.
مهابادی در خصوص برنامههای جذب و مشارکت جوانان در فعالیتهای آیینی اظهار کرد: ما تلاش کردیم با برگزاری جلسات تبیینی و آموزشی، زمینه جذب حداکثری جوانان را فراهم کنیم. افزون بر این، برنامههایی مانند اردوهای تفریحی و زیارتی و استفاده از سانسهای ورزشی نیز برای اعضا در نظر گرفته شده تا انگیزه بیشتری برای حضور و مشارکت جوانان ایجاد شود.
او درباره همکاری با نهادهای فرهنگی یا پژوهشی برای مستندسازی این میراث گفت: شاید خوشبختانه و شاید هم متأسفانه، تمرکز اصلی ما بر ساختن و پیش بردن کارها بود و کمتر به ارتباط با بخشهای مختلف توجه کردیم. همین موضوع باعث شد کمتر دیده شویم و شاید این جفایی بود که در حق خودمان کردیم. البته من چندان نگران این موضوع نیستم، اما دوستانم تأکید دارند که از این پس باید درباره اقداماتی که انجام شده اطلاعرسانی بیشتری صورت گیرد و انشاءالله تلاش میکنیم در این حوزه فعالتر عمل کنیم.
مهابادی در پاسخ به این پرسش که بزرگترین دغدغه او درباره آینده تعزیه حصار حسنبیک چیست، بیان کرد: امروز بزرگترین دغدغه ما، تقاضای مردم برای گسترش شاخههای فرهنگی و اجتماعی کانون است. اکنون حتی در حوزه نظام سلامت و بهداشت نیز ورود کردهایم و شاید باورکردنی نباشد که در حال حاضر دو دستگاه اکسیژنساز، ۱۰ کپسول اکسیژن، دو تخت مجهز بیمارستانی و تجهیزات دیگری در این حوزه در اختیار داریم. اما همین انتظارات در حوزههای مختلف، به دلیل نبود منابع مالی مناسب و کمبود نیروی انسانی، ما را با مشکلاتی مواجه کرده است.
او ادامه داد: چند روز پیش یکی از اهالی روستا خواستار برگزاری کلاسهای تقویتی تحصیلی برای بچههای روستا و روستاهای همجوار در کانون شده بود. فرد دیگری درخواست تشکیل صندوق قرضالحسنه حمایت از روستاییان را داشت، دیگری خواستار تشکیل کارگروه جهادی بود و فردی دیگر پیشنهاد تشکیل شورای حل اختلاف و ریشسفیدی روستا در کانون را مطرح میکرد. اینها نمونههایی از مطالبات مردمی است. متأسفانه به دلیل عدم حمایت بخشهای مختلف دولتی در شهرستان از این حرکت خودجوش مردمی، با مشکلاتی روبهرو هستیم و دغدغه اصلی ما رفع نیازهای مردمی است که به واسطه انجام درست امور فرهنگی، ما را لایق دانستهاند و مشکلات خود را با ما در میان میگذارند.
مهابادی درباره برنامههای ثبت، مستندسازی یا معرفی این آیین در سطح گستردهتر نیز گفت: متأسفانه گاهی فرایندهای اداری آنقدر پیچیده و زمانبر است که انسان ترجیح میدهد در خانه بماند و تمایلی به دیده شدن نداشته باشد. چندی پیش برای دریافت مجوز به یکی از نهادها مراجعه کردیم، اما چنان وارد روند اداری و نامهنگاری شدیم که در میانه راه از ادامه فرایند اخذ مجوز منصرف شدیم. ما در مسیر اجرای برنامهها آنقدر مشکل و مشغله داریم که دیگر ظرفیت درگیر شدن با برخی قوانین سختگیرانه و دستوپاگیر اداری را نداریم.
او افزود: از همینجا از همه فعالان حوزه رسانه و خبر دعوت میکنیم تا در راستای حفظ فرهنگ، آیینهای سنتی و مشارکتهای اجتماعی، به هر شکل ممکن یاریگر تیم ما باشند تا انشاءالله بتوانیم مروج و مشوقی خوب برای دیگر روستاها نیز باشیم.
مهابادی خطاب به جوانانی که قصد مشارکت در حفظ آیینهای سنتی و مذهبی را دارند، گفت: شاید اگر ۱۰ سال پیش به من میگفتند روستا، اندیشه و آیینهای پاک روستایی تا این اندازه میتواند قوی و اثرگذار باشد، باور نمیکردم. زیر سایه لطف الهی و با تأسی از میراث گذشتگان، میتوان در یک چارچوب منسجم و اثرگذار، علاوه بر ایجاد راهبردی برای آیندگان، نامی ماندگار برای همولایتیها باقی گذاشت.
انتهای پیام/
نظر شما