نعیمه سمیری، مسئول انجمنهای مردمنهاد ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خوزستان، در یادداشتی نوشت: میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خوزستان، تنها بخشی از ظرفیتهای فرهنگی و اقتصادی استان نیست، بلکه سرمایهای ارزشمند برای ساختن آیندهای پایدار، پویا و پررونق است. استانی که در جایجای آن آثار ارزشمند تاریخی، فرهنگ غنی، آیینها و سنتهای بومی، ظرفیتهای طبیعی، هنرهای دستی و جاذبههای متنوع گردشگری وجود دارد، میتواند با برنامهریزی صحیح و مشارکت همهجانبه مردم، بخش مهمی از مسیر توسعه اقتصادی و اجتماعی خود را بر پایه همین داشتههای ارزشمند طی کند.
در این میان، نقش مردم و تشکلهای اجتماعی بیش از گذشته اهمیت پیدا میکند. تجربه نشان داده است که حفاظت از میراث فرهنگی و توسعه گردشگری، زمانی میتواند پایدار و اثربخش باشد که جامعه محلی خود را در این فرآیند سهیم بداند و تشکلهای مردمنهاد نیز به عنوان حلقه ارتباطی میان مردم، دستگاههای اجرایی، بخش خصوصی و نهادهای علمی و تخصصی ایفای نقش کنند.
تشکلهای مردمنهاد با برخورداری از ارتباط مستقیم با جوامع محلی، هنرمندان، صنعتگران، فعالان فرهنگی و اجتماعی و گروههای مختلف مردم، ظرفیت ارزشمندی برای شناسایی توانمندیها، مسائل و نیازهای واقعی مناطق مختلف استان دارند. آنان میتوانند مطالبات جامعه را به دستگاههای اجرایی منتقل کرده و در مقابل، ظرفیتها و فرصتهای موجود در حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی را به جامعه معرفی کنند.
یکی از حوزههایی که تشکلهای اجتماعی میتوانند در آن نقش مؤثری ایفا کنند، صنایعدستی است. ایجاد شبکه میان هنرمندان و صنعتگران، شناسایی و معرفی تولیدکنندگان، کمک به آموزش و توانمندسازی، شناسایی بازارهای جدید، حمایت از ایدههای کارآفرینانه، کمک به برندسازی و بازاریابی محصولات و ایجاد ارتباط میان تولیدکنندگان صنایعدستی و فعالان گردشگری، از جمله اقداماتی است که میتواند ظرفیت صنایعدستی را از سطح تولیدات محدود و پراکنده به یک زنجیره اقتصادی مؤثر تبدیل کند.
صنایعدستی زمانی میتواند به یک عامل پایدار برای اشتغال و درآمدزایی تبدیل شود که تولید، آموزش، بازاریابی، فروش، گردشگری و سرمایهگذاری در کنار یکدیگر قرار گیرند. تشکلهای اجتماعی میتوانند در ایجاد این ارتباط نقش تسهیلگر داشته باشند و زمینه حضور بیشتر هنرمندان و صنعتگران محلی در بازارهای داخلی و در صورت فراهم شدن شرایط، بازارهای ملی و بینالمللی را فراهم کنند.
از سوی دیگر، تشکلهای اجتماعی میتوانند پل ارتباطی میان جامعه، دولت و بخش خصوصی باشند. ظرفیتهای گردشگری و فرهنگی مناطق مختلف استان باید به شکل دقیق شناسایی، معرفی و برای سرمایهگذاران تبیین شود. تشکلهای مردمنهاد میتوانند با شناختی که از ظرفیتهای محلی دارند، زمینه ارتباط میان جوامع محلی و سرمایهگذاران را فراهم کرده، نیازهای واقعی مردم را به دستگاههای اجرایی منتقل کنند و در طراحی و اجرای طرحهای توسعهای، نقش مشورتی و کارشناسی داشته باشند.
توسعه گردشگری در خوزستان نیز نباید صرفاً به چند مقصد شناخته شده محدود شود. بسیاری از شهرستانها، روستاها و مناطق استان از ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی، طبیعی و صنایعدستی برخوردارند که هنوز به شکل مطلوب معرفی و بهرهبرداری نشدهاند. شناسایی و معرفی این ظرفیتها میتواند موجب توزیع متوازنتر گردشگری، جلوگیری از تمرکز فعالیتها در چند نقطه و ایجاد فرصتهای جدید اقتصادی در مناطق کمتر برخوردار شود.
توجه به گردشگری روستایی، بومگردی، گردشگری فرهنگی، تاریخی و طبیعی و همچنین پیوند دادن این ظرفیتها با صنایعدستی و تولیدات بومی میتواند به ایجاد زنجیرهای از فعالیتهای اقتصادی در جوامع محلی منجر شود؛ زنجیرهای که در آن گردشگر علاوه بر بازدید از یک اثر یا جاذبه، با فرهنگ، هنر، غذا، صنایعدستی و سبک زندگی جامعه محلی نیز ارتباط برقرار میکند و بخشی از درآمد حاصل از این فرآیند به مردم همان منطقه بازمیگردد.
در این مسیر، توجه به گردشگری مسئولانه و پایدار نیز یک ضرورت اساسی است. توسعه گردشگری نباید به قیمت تخریب آثار تاریخی، آسیب به محیط زیست، تغییر هویت فرهنگی جوامع محلی یا از بین رفتن اصالت صنایعدستی تمام شود. هر طرح گردشگری باید همزمان منافع اقتصادی، الزامات حفاظت از میراث فرهنگی و محیط زیست و حقوق و منافع جوامع محلی را مورد توجه قرار دهد.
از این منظر، تشکلهای اجتماعی علاوه بر نقش تسهیلگر، میتوانند به عنوان ناظر و مطالبهگر توسعه پایدار نیز ایفای نقش کنند. این تشکلها میتوانند بر ضرورت رعایت ضوابط حفاظت از میراث فرهنگی در پروژههای سرمایهگذاری تأکید کنند، نسبت به حفظ محیط زیست و هویت فرهنگی جوامع محلی حساس باشند و پیگیر آن باشند که منافع اقتصادی حاصل از توسعه گردشگری، سهم مناسبی برای جامعه محلی ایجاد کند.
مشارکت مردم در حفاظت از میراث فرهنگی نیز باید از یک نگاه صرفاً شعاری فراتر رود و به مشارکتی واقعی، سازمانیافته و مستمر تبدیل شود. مردم محلی در بسیاری از مناطق، بهترین حافظان میراث فرهنگی هستند؛ زیرا آثار تاریخی، آیینها، سنتها و داشتههای فرهنگی بخشی از هویت و زندگی آنان است. تقویت این حس تعلق و تبدیل آن به مشارکت اجتماعی میتواند هزینههای حفاظت را کاهش داده و اثربخشی برنامههای میراث فرهنگی را افزایش دهد.
بیتردید، آینده میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خوزستان نیازمند همافزایی واقعی میان مردم، تشکلهای اجتماعی، دستگاههای اجرایی، دانشگاهها و مراکز علمی، فعالان اقتصادی و سرمایهگذاران بخش خصوصی است. هیچ دستگاهی به تنهایی نمیتواند بار سنگین حفاظت از میراث و توسعه گردشگری را بر دوش بکشد. استفاده از ظرفیتهای مردمی، تخصصی و اجتماعی تشکلها میتواند بسیاری از مسیرها را کوتاهتر، تصمیمها را واقعبینانهتر و برنامهها را به نیازهای واقعی جامعه نزدیکتر کند.
دانشگاهها و مراکز علمی نیز میتوانند با انجام مطالعات تخصصی، شناسایی ظرفیتهای مغفول، ارائه راهکارهای علمی و ارزیابی آثار اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی طرحهای گردشگری، در کنار تشکلهای اجتماعی و دستگاههای اجرایی قرار گیرند. از سوی دیگر، بخش خصوصی نیز میتواند با سرمایهگذاری مسئولانه و بلندمدت، زمینه توسعه زیرساختها و ایجاد فرصتهای جدید اشتغال و کارآفرینی را فراهم سازد.
در نهایت، باید پذیرفت که میراث فرهنگی خوزستان تنها یادگار گذشته نیست؛ سرمایهای برای ساختن آینده است. اگر بتوانیم از این سرمایه به درستی حفاظت کنیم، آن را به نسل آینده منتقل کنیم و همزمان زمینه بهرهبرداری مسئولانه از ظرفیتهای آن را فراهم آوریم، میراث فرهنگی میتواند در کنار گردشگری و صنایعدستی به یکی از پایههای مهم اشتغال، کارآفرینی، سرمایهگذاری و رونق اقتصادی جوامع محلی تبدیل شود.
روز ملی تشکلهای اجتماعی، فرصتی ارزشمند برای تأکید بر این باور است که مردم تنها مخاطب برنامههای فرهنگی و گردشگری نیستند، بلکه شریک و یکی از مهمترین ارکان تحقق این برنامهها هستند. تشکلهای اجتماعی میتوانند صدای جامعه، حافظ میراث، پشتیبان هنرمندان و صنعتگران، تسهیلگر گردشگری، مطالبهگر توسعه پایدار و حلقه ارتباطی میان مردم، دستگاههای اجرایی و سرمایهگذاران باشند.
خوزستان برای دستیابی به آیندهای روشن در حوزه میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، به مشارکت سازمانیافته، آگاهانه و مسئولانه مردم نیاز دارد؛ مشارکتی که در کنار حمایت و تسهیلگری دولت و حضور فعال بخش خصوصی، بتواند از میراث ارزشمند استان حفاظت کند، صنایعدستی را رونق بخشد، اشتغالهای خرد و کوچک را توسعه دهد، زمینه کارآفرینی را تقویت کند، سرمایهگذاری را افزایش دهد و زیرساختهای گردشگری را در سراسر استان گسترش دهد.
در این مسیر، ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خوزستان میتواند با تقویت تعامل و ارتباط مستمر با تشکلهای مردمنهاد، زمینه استفاده بیشتر از ظرفیتهای اجتماعی و تخصصی آنان را فراهم کند. تشکلها نیز با حضور مسئولانه، تخصصی و مطالبهگرانه میتوانند در حفاظت از میراث، معرفی ظرفیتهای گردشگری، حمایت از هنرمندان و صنعتگران و تحقق توسعه پایدار استان نقشآفرین باشند.
امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند آن هستیم که میان ظرفیتهای مردمی، سیاستگذاری دولتی، توان علمی دانشگاهها و سرمایه و تجربه بخش خصوصی، یک ارتباط مؤثر و هدفمند ایجاد شود. حاصل چنین همافزایی، تنها حفاظت بهتر از میراث فرهنگی نخواهد بود؛ بلکه میتواند به ایجاد اشتغال، افزایش درآمد جوامع محلی، رونق صنایعدستی، توسعه گردشگری و در نهایت تقویت اقتصاد فرهنگی استان منجر شود.
حفاظت از میراث، سرمایهگذاری برای آینده است و مشارکت مردم، مهمترین پشتوانه این سرمایهگذاری.
انتهای پیام/
نظر شما