رسول وطندوست چهره ماندگار میراثفرهنگی در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا با اشاره به طرح هیئتامنایی شدن مدیریت برخی آثار، محوطهها و موزههای تاریخی، این رویکرد را در اساس اقدامی مثبت و قابل دفاع دانست و اظهار کرد: اثربخشی این الگوی مدیریتی، پیش از هر چیز به نحوه اجرا، تعریف دقیق ساختار، تعیین حدود اختیارات و مسئولیتها و همچنین انتخاب صحیح اعضای هیئت امنا بستگی دارد.
او با تاکید بر ضرورت بهرهگیری از تجارب موفق جهانی در حوزه مدیریت میراثفرهنگی افزود: در بسیاری از کشورها، نمونههایی از مدیریت مستقلتر و تخصصیتر محوطههای تاریخی و موزهها وجود دارد که میتواند برای ایران نیز قابل مطالعه و الگوبرداری باشد، اما این الگوبرداری باید متناسب با اقتضائات نظام مدیریتی و ویژگیهای میراثفرهنگی کشور انجام شود.
وطندوست تصریح کرد: نخستین پرسش در اجرای طرح هیئتامنایی این است که باید بهصورت شفاف مشخص شود هیئت امنا در هر مجموعه دقیقا چه مسئولیت، اختیار و جایگاه قانونی دارد؛ چرا که نمیتوان برای پاسارگاد، تختجمشید یا دیگر محوطهها و مجموعههای تاریخی، بدون توجه به تفاوتهای ماهوی و مدیریتی آنها، یک الگوی واحد تعریف کرد.
این پیشکسوت میراثفرهنگی با اشاره به تفاوتهای بنیادین میان محوطهها و آثار تاریخی ادامه داد: هر اثر و محوطه تاریخی اقتضائات خاص خود را دارد و این تفاوتها در حوزه حفاظت، پژوهش، مدیریت، برنامهریزی بلندمدت، معرفی و حتی ترسیم چشمانداز آینده مجموعهها باید در ساختار مدیریتی آنها مورد توجه قرار گیرد.
او ترکیب اعضای هیئت امنا را یکی از مهمترین ارکان موفقیت این طرح دانست و گفت: انتخاب اعضا اهمیت بسیار زیادی دارد و باید افرادی در این ساختار حضور داشته باشند که علاوه بر برخورداری از دانش و تجربه، با ماهیت و ظرفیتهای همان اثر یا محوطه آشنایی عمیق داشته باشند؛ بنابراین نمیتوان برای همه مجموعههای تاریخی یک نسخه واحد پیچید.
وطندوست خاطرنشان کرد: در مجموع، هیئتامنایی شدن مدیریت آثار تاریخی و موزهها در اساس میتواند اقدامی مفید باشد و بخشی از مشکلات موجود در مدیریت محوطههای تاریخی، بهویژه محوطههای میراث جهانی را کاهش دهد، اما این امر مشروط به آن است که سازوکارهای حقوقی، مالی، اداری و تخصصی لازم برای اجرای آن از ابتدا بهدرستی طراحی و فراهم شود.
وی با اشاره به برخی تجربههای بینالمللی در این زمینه اظهار کرد: برای نمونه در ایتالیا ساختارهایی وجود دارد که مسئولیت مستقیم مدیریت برخی محوطههای تاریخی را بر عهده دارند و تجربههای این کشور و دیگر کشورها میتواند در طراحی مدل مناسب برای ایران مورد بررسی قرار گیرد؛ البته کشور ما نیز در گذشته تجربههای ارزشمندی در زمینه مدیریت تخصصی و نسبتا مستقل محوطههای تاریخی داشته است.
این کارشناس میراثفرهنگی در ادامه به تجربه پروژه بینالمللی چغازنبیل در اواخر دهه ۱۳۷۰ و اوایل دهه ۱۳۸۰ اشاره کرد و گفت: پروژه چغازنبیل یکی از تجربههای نمونه در مدیریت میراثفرهنگی کشور بود که حتی از سوی یونسکو نیز بهعنوان یک الگوی موفق مورد توجه قرار گرفت.
وطندوست درباره عوامل موفقیت این پروژه توضیح داد: یکی از مهمترین دلایل موفقیت چغازنبیل، برخورداری از استقلال نسبی بود؛ البته این استقلال به معنای فقدان نظارت نبود، بلکه پروژه از منظر مالی، اداری و انتشاراتی ظرفیت بیشتری برای تصمیمگیری و اقدام داشت و میتوانست امور خود را با انعطاف بیشتری پیش ببرد.
او ادامه داد: در آن پروژه، پژوهش، اجرا و معرفی اثر در یک ساختار منسجم دنبال میشد و پروژه از چشمانداز مشخصی برخوردار بود. همچنین حمایتهای مالی داخلی و خارجی وجود داشت و مجموعه این عوامل در کنار یکدیگر زمینه را برای تحقق یک تجربه موفق فراهم کرد؛ تجربهای که بعدها نیز قابلیت الگوبرداری پیدا کرد.
این پیشکسوت میراثفرهنگی با اشاره به روند شکلگیری ساختارهای مدیریتی جدید در محوطههای تاریخی کشور افزود: پس از تجربه چغازنبیل، پروژه بزرگ تختجمشید آغاز شد و در ادامه، ادارهکل پایگاهها شکل گرفت و امروز نیز شمار قابل توجهی از پایگاههای میراثی در کشور فعال هستند یا قرار است بر همین اساس فعالیت کنند.
وی با بیان اینکه ایجاد ساختار مدیریتی بهتنهایی ضامن موفقیت پایگاههای میراثی نیست، اظهار کرد: پایگاهها به دلیل تفاوت در سطح برخورداری از نیروی کارشناسی، منابع مالی، توان اجرایی و ظرفیت تصمیمگیری، عملکرد یکسانی نداشتهاند و نمیتوان انتظار داشت همه آنها با یک میزان موفقیت فعالیت کنند؛ با این حال در برخی نقاط، تجربههای قابل قبول و دستاوردهای ارزشمندی نیز به دست آمده است.
وطندوست تاکید کرد: تجربههای گذشته نشان میدهد هرجا میان اختیار، مسئولیت، منابع، تخصص و چشمانداز مدیریتی تناسب ایجاد شده، امکان تحقق اهداف میراثفرهنگی نیز افزایش یافته است؛ بنابراین در طراحی الگوی هیئتامنایی باید از تجربههای پیشین درس گرفت و از تکرار ساختارهایی که فاقد پشتوانه کارشناسی و اجرایی کافی هستند، پرهیز کرد.
او در پایان گفت: هیئتامنایی شدن مدیریت آثار تاریخی و موزهها میتواند رویکردی مؤثر و راهگشا باشد، اما تحقق این هدف مستلزم آن است که جایگاه حقوقی هیئت امنا، حدود اختیارات، مسئولیتها، شیوه تأمین منابع و سازوکار نظارت بهصورت روشن تعریف شود و در کنار آن، افراد آگاه، متخصص و صاحبتجربه در این ساختار نقشآفرینی کنند؛ در چنین صورتی میتوان انتظار داشت این الگو به ارتقای کیفیت مدیریت، حفاظت، پژوهش و معرفی میراثفرهنگی کشور منجر شود.
انتهای پیام/
نظر شما