سیده مریم نوابی سرپرست پایگاه ملی مسجد جامع ساوه در یادداشتی نوشت: گردشگری فرهنگی امروزه یکی از مهمترین عرصههای پیوند میان میراثفرهنگی، توسعه پایدار، اقتصاد محلی و هویت سرزمینی است. در این رویکرد، میراثفرهنگی صرفاً موضوعی برای حفاظت یا بازدید نیست، بلکه سرمایهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است که با برنامهریزی هدفمند میتواند به خلق تجربههای متمایز، تقویت اقتصاد محلی، افزایش ماندگاری گردشگران و تعمیق حس تعلق جامعه به مکان منجر شود. از این منظر، میتوان استان مرکزی را به مقصدی تبدیل کرد که گردشگر در آن تنها آثار تاریخی را مشاهده نکند، بلکه تاریخ، فرهنگ و زندگی جاری در پس آنها را تجربه کند. استان مرکزی با برخورداری از میراثی متنوع در حوزههای تاریخی، معماری، مذهبی، صنعتی، طبیعی و ناملموس، ظرفیت ارزشمندی برای شکلدهی به یک منظومه گردشگری فرهنگی دارد. مسجد جامع ساوه، بازارهای تاریخی ساوه و اراک، بافت تاریخی نراق، مجموعههای تاریخی اراک، آتشکده آتشکوه نیمور، محوطه تاریخی خورهه، کاروانسراهای تاریخی، صنایعدستی، آیینها، خوراک بومی و میراث مفاخر فرهنگی، هر یک بخشی از روایت تاریخی و فرهنگی استان را شکل میدهند. ایجاد پیوند میان این ظرفیتها و تعریف آنها در قالب مسیرها و بستههای موضوعی، میتواند تجربهای منسجم و هویتمحور برای گردشگران ایجاد کند.
یکی از راهکارهای تخصصی در این زمینه، حرکت از جاذبهمحوری به سمت مقصدمحوری است. در این الگو، بناها و محوطههای تاریخی در ارتباط با زمینه تاریخی، اجتماعی و فرهنگی خود معرفی میشوند و گردشگر به جای بازدید منفرد، تجربهای کامل از مقصد به دست میآورد. طراحی مسیرهای موضوعی با محوریت تاریخ، معماری، مذهب، صنعت، صنایعدستی و خوراک بومی میتواند یکی از ابزارهای مؤثر برای تحقق این رویکرد در استان مرکزی باشد.
شهر اراک نمونه مناسبی برای شکلگیری چنین مسیرهایی است. بازار تاریخی، حمام چهارفصل، مدرسه سپهداری، خانههای تاریخی، گذرهای شهری، موزهها و میراث صنعتی شهر را میتوان در قالب یک مسیر میراث شهری به یکدیگر پیوند داد. این مسیر میتواند روایت شکلگیری سلطانآباد، تحول اقتصاد شهری، فرهنگ بازار، هنرهای سنتی و روند صنعتیشدن اراک را برای گردشگر بازگو کند. در این صورت، معماری و فضای شهری به بستری برای تجربه تاریخ تبدیل میشوند و گردشگر با یک «روایت شهری» منسجم مواجه خواهد شد.
مفهوم منظر تاریخی شهری نیز میتواند مبنایی مهم برای برنامهریزی این نوع گردشگری باشد. در این رویکرد، ارزش شهر تاریخی در مجموعهای از بناها، فضاهای عمومی، ساختار شهری، فعالیتهای اقتصادی، حافظه جمعی و شیوه زندگی مردم تعریف میشود. بنابراین، طراحی مسیرهای پیاده فرهنگی، ساماندهی نقاط مکث و تماشا، تقویت فضاهای عمومی تاریخی و ارائه اطلاعات تخصصی درباره عناصر میراثی میتواند به ارتقای کیفیت تجربه گردشگر و تقویت هویت شهری کمک کند.
میراث صنعتی استان مرکزی نیز ظرفیت ویژهای برای توسعه گردشگری فرهنگی دارد. اراک بهعنوان یکی از کانونهای مهم صنعتی کشور، بخشی ارزشمند از تاریخ صنعتی معاصر ایران را در خود جای داده است. تأسیسات و بناهای صنعتی، سیلوی تاریخی و روایت شکلگیری صنعت در شهر، علاوه بر ارزش معماری و تاریخی، بازتابدهنده بخشی از تحولات اجتماعی و اقتصادی معاصر استان هستند. تعریف مسیر گردشگری صنعتی، ایجاد موزهها و فضاهای فرهنگی مرتبط با صنعت و بهرهگیری از ظرفیت مراکز خلاق میتواند این بخش از میراث استان را به تجربهای متفاوت برای گردشگران تبدیل کند. موقعیت جغرافیایی استان مرکزی نیز امکان توسعه مسیرهای منطقهای و چندمقصدی را فراهم میکند. قرارگیری استان در مسیرهای ارتباطی تهران، قم، اصفهان، همدان و لرستان، زمینه مناسبی برای طراحی بستههای سفر ترکیبی ایجاد کرده است. اتصال مقصدهای تاریخی و فرهنگی استان به مسیرهای گردشگری منطقهای میتواند به افزایش مدت اقامت، تنوعبخشی به تجربه سفر و تقویت سهم جوامع محلی از اقتصاد گردشگری کمک کند.
راهکار دیگر، توسعه زنجیره ارزش گردشگری فرهنگی است؛ به این معنا که بازدید از یک اثر تاریخی با خدمات و فعالیتهایی همچون صنایعدستی، خوراک بومی، اقامتگاههای سنتی، رویدادهای فرهنگی، کارگاههای هنری و برنامههای آموزشی پیوند یابد. چنین زنجیرهای علاوه بر غنیتر کردن تجربه گردشگر، زمینه مشارکت فعالتر هنرمندان، کسبوکارهای محلی و جوامع میزبان را فراهم میکند و منافع گردشگری را در سطح مقصد توزیع میسازد. روایتپردازی میراث نیز یکی از عناصر کلیدی این الگوست. استفاده از راهنمایان تخصصی، محتوای چندرسانهای، فناوریهای نوین، اپلیکیشنهای گردشگری، بازدیدهای موضوعی و ابزارهای تفسیر میراث میتواند اطلاعات تاریخی و معماری را به تجربهای قابلفهم و جذاب تبدیل کند.
در این چارچوب، هر اثر میتواند بخشی از یک روایت بزرگتر درباره تاریخ و هویت استان مرکزی باشد. پرونده ثبت جهانی مسجد جامع ساوه نیز فرصتی ارزشمند برای تقویت این منظومه فرهنگی است این فرآیند میتواند به ارتقای استانداردهای حفاظت و معرفی علمی، توسعه مستندسازی، گسترش همکاریهای تخصصی و افزایش توجه ملی و بینالمللی به ظرفیتهای فرهنگی استان کمک کند و زمینه ارتباط این اثر با سایر مقاصد فرهنگی منطقه را فراهم آورد.
در نهایت، توسعه گردشگری فرهنگی استان مرکزی میتواند بر پایه سه اصل حفاظت، تجربه و مشارکت استوار شود. طراحی مسیرهای موضوعی، مدیریت یکپارچه مقصد، توسعه گردشگری صنعتی، تقویت اقتصاد خلاق، روایتپردازی حرفهای و مشارکت جامعه محلی، مجموعهای از راهکارهای عملی برای تحقق این چشمانداز هستند. استان مرکزی با تکیه بر تنوع میراث تاریخی، فرهنگی و صنعتی خود میتواند از مقصدی برای دیدن آثاربه مقصدی برای تجربه تاریخ و فرهنگ تبدیل شود؛ مقصدی که در آن حفاظت از میراث، کیفیت تجربه گردشگر و رونق اقتصاد محلی، در مسیری مشترک و پایدار قرار میگیرند.
انتهای پیام/
نظر شما