شاهپور قجقینژاد، عضو هیئت علمی پژوهشکده مردمشناسی پژوهشگاه وزارت میراث فرهنگی و گردشگری در یادداشتی در خصوص آیین آقآش جشن ۶۳ سالگی ترکمنها که به مناسبت ولادت حضرت پیامبر (ص) برگزار میشود، نوشت: آیین «آق قویون» یا آق آش نشانه عشق و ارادت قوم ترکمن به پیامبر اکرم (ص) است که در ایام ربیع الاول در مناطق ترکمن نشین اجرا میشود.
این رسم تبلور احترام فراوانی است که آنان برای پیامبراسلام قائل هستند. در بین طوایف ترکمن مردان و زنان در سن شصت و سه سالگی مصادف با سن حضرت محمد(ص) این مراسم را برگزار میکنند. مراحل این آیین شامل:
مقدمات
مقدمات برپایی این آیین چند ماه پیشتر تدارک دیده میشود. معمولا فرد ۶۳ ساله با کمک فرزندان، عروس و داماد ملزومات برگزاری روز جشن آقآش (Agh ash) را دو الی سه ماه پیشتر تدارک میبینند. به مهمانان دعوتنامه چاپ شده که در آن روز، تاریخ و مکان برپایی ضیافت مشخص شده ارسال میشود.
مبادله هدایا
در فرهنگ مردم ترکمن مرسوم است، هدایایی از جنس پارچه (روسری، چارقد، پیراهن یا شلوارمردانه) شیرینی محلی شامل فطیر ترکمنی (نان شیرین گرد)، بیشمه (نان شیرین روغن جوش)، قاتلمه (نان شیرین ورقه ای) به خانواده شخصی که به آیین آق آش «مشرف» شده به نمایندگی اهدا میکنند. هدایا پس از دریافت ارزشگذاری میشوند به همان میزان هدایایی نیز از سوی میزبان به فرد هدیه دهنده تقدیم میشود.
پس از دریافت هدایا از سوی دختران و عروس فرد ۶۳ ساله، آنها نیز بر حسب ارزش کالا در داخل پارچه ای از جنس چیت مقداری بیسکویت، شیرینی محلی قرار داده و آن را گره میزنند و به پاس قدردانی به هدیه دهنده تقدیم میکنند.
در این مرحله مبادله کالا انجام میشود. اصطلاحا به این بسته که از جنس پارچه است، «دوونچک» (Down chek) میگویند. اگر هدیه «نفیس» باشد، در کنار «دوونچک» کالای با ارزشتری مانند طلا، روسری و چارقد ترکمنی گرانقیمت بر حسب توانایی به هدیه دهنده تقدیم میشود.
آیین قربانی
در روز برگزاری مراسم، گوسفند به رنگ سفید قربانی میکنند، ابتدا چالهای کوچک به شکل دایره میکنند و مقداری زغال در وسط آن قرار میدهند. زغال در آیین قربانی مردم ترکمن نشانه ارتباط با عالم روحانی است. واسطهای بین شخص قربانی کننده و عالم معنوی است. در کناره چاله که به مقدار کمی کنده شده خون گوسفند قربانی را جاری میکنند. قربانی در زیر درخت انجام میشود، گوسفند را قطعه قطعه کرده و با گوشت گوسفند قربانی شده برای مهمانان نهار و شام میپزند.
ولیمه
در این مرحله، مراسم نهار که به آن «صادقا» میگویند برگزار میشود. در روز مراسم، دعوت شدگان در منزل فردی که ضیافت را برگزار میکند حضور مییابند. میزبان خوراکی به رنگ سفید میپزد. اگر فرد توانایی مالی داشته باشد پلو با خورشت قیمه و قورمه سبزی میپزد. اگر از توانایی مالی کمتری برخوردار باشد با پختن شیر برنج از مهمانان پذیرایی میکند. پس از صرف ناهار روحانی بلند مرتبه که به آن آخون (Axon) میگویند، ختم صغیره قرآن تلاوت میکند و از خدا طلب قبولی و حاجت میکند.
سچمک
در این مرحله پس از صرف ناهار بستگان نزدیک، دختران و عروس فرد ۶۳ ساله، بر روی بلندی قرار گرفته پول و اسباب بازی با ابعاد کوچک به سمت جوانانی که با شور و شوق آماده دریافت شاباش هستند پرتاب میکنند. جوانان با پریدن و تلاش مضاعف پول و اشیا پرتاب شده را تصاحب میکنند، به این مراسم اصطلاحاً (سچمک) (Sechmek) میگویند.
مولودی خوانی
در اتاقی سفرهای پهن کرده و در آن ظروف مملو از نخود و کشمش قرار میدهند و پس از برگزاری نماز عشاء، روحانی که از پیش برای برگزاری مراسم مولودی خوانی دعوت شده و در اجرای آن تبحر دارد، شروع به اجرای مراسم میکند.
او ابیاتی را در وصف حضرت محمد(ص) میخواند، حاضران نیز بندهایی از شعر را تکرار میکنند. مراسم پس از نیم ساعت به پایان میرسد.
آنها مقداری از نخود و کشمشهایی را که در سفره قرار داده شده به نشانه تبرک با خود میبرند و بین اعضای خانوادهاشان تقسیم کرده و آرزو میکنند که برگزاری ضیافت آق آش(Agh ash) در آینده قسمت آنها نیز بشود. در پایان شرکت کنندگان در مراسم به نزد فرد شصت و سه ساله رفته به او تبریک میگویند.
آیین آق آش یا آق قویون در رده مناسکی است که با گذار انسان از مرحلهای از حیات جسمانی، یا فرهنگی و اجتماعی به مرحله دیگر همراه است. اصطلاحا در علم انسان شناسی به این گونه آیینها « تشرف» میگویند. از ویژگی بارز این مراسم، گذر از عالم دنیوی و وارد شدن به ساحت قدسی و معنوی است. مراسم تشرف متناسب با نظام فرهنگی هر جامعه برگزار میشود. آیین آق آش آیینی برای تکریم سالمندان است.
انتهای پیام/
نظر شما