به گزارش میراث آریا، سید محمد بهشتی در نشست «روایت روز ملی مردمشناسی و یادواره مردمشناسان خاموش» که توسط پژوهشکده مردمشناسی پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری روز سهشنبه ۱۰ شهریور برگزار شد، با اشاره به اینکه در سالهای آینده پرسشهای مهمی درباره مسائل فرهنگی و اجتماعی کشور مطرح خواهد شد، اظهار کرد: پاسخ به این پرسشها باید از سوی کسانی ارائه شود که در شاخههای مختلف فرهنگ فعالیت میکنند و ضروری است فعالان این حوزه از هماکنون برای این مسئولیت آماده شوند.
وی با بیان نمونهای از یک همایش برگزار شده در سال ۱۳۹۸ در سازمان هواشناسی گفت: در آن نشست این پرسش مطرح شد که چرا بسیاری از شهرها و روستاهای کشور در مسیر سیلاب ساخته شدهاند و چرا با وجود دستگاههای تخصصی، همچنان شاهد چنین اتفاقاتی هستیم. در همان زمان، رئیس سازمان هواشناسی درباره امکان پیشبینی وضعیت هوا توضیحاتی ارائه کرد و اعلام شد که پیشبینیهای هواشناسی در بازه کوتاهمدت از دقت بالایی برخوردار است، اما هرچه این بازه زمانی طولانیتر شود، میزان قطعیت کاهش پیدا میکند.
بهشتی در ادامه با اشاره به آسیبهای وارد شده به آثار تاریخی در جریان سیلابها افزود: بسیاری از آسیبهایی که در آن حوادث به آثار تاریخی وارد شد، به ساختوسازها و مداخلاتی مربوط بود که طی چند دهه گذشته شکل گرفته بود؛ در حالی که در گذشته، تجربه تاریخی و شناخت محیطی به مردم میآموخت که نباید در مسیر سیلاب ساختوساز کرد.
این پیشکسوت میراثفرهنگی سپس با طرح موضوع زمان از منظر مردمشناسی، گفت: ما یک زمان تقویمی داریم و یک زمان روایی. از نگاه مردمشناسی، زمانهای مختلف برای مردم واجد معنا و مرحله هستند و صرفاً اعداد تقویمی نیستند.
وی ادامه داد: در زندگی روزمره و بهویژه در جوامع سنتی و عشایری، زمان بر اساس مناسبات زندگی معنا پیدا میکند؛ مانند زمان خشککردن سبزی، زمان تهیه مربای زردآلو، زمان پختن آش، وقت سحر یا شب قدر. اینها صرفاً نقاطی روی یک تقویم نیستند، بلکه حامل معنا و تجربه زیسته مردم هستند.
بهشتی با تأکید بر تفاوت میان زمان و وقت خاطرنشان کرد: زمان تقویمی میتواند همه چیز را مستهلک کند؛ همه چیز را پیر و فرسوده و در نهایت به زبالهدان تاریخ تبدیل کند، اما «وقت» در تجربه فرهنگی مردم میتواند سازنده، آبادکننده و آفریننده باشد.
وی افزود: این مفاهیمی است که مردمشناسی میتواند آنها را بفهمد و تبیین کند؛ در حالی که بسیاری از دستگاههای تخصصی، از جمله سازمان هواشناسی یا زمینشناسی، اساساً با این نوع از معنا و تجربه فرهنگی سروکار ندارند. اینجا همان جایی است که علوم انسانی و بهویژه مردمشناسی میتواند اعتبار و کارکرد خود را نشان دهد.
بهشتی با انتقاد از نگاه صرفاً متغیرمحور در تحلیل آینده اظهار کرد: امروز بسیاری از پدیدهها بر اساس متغیرها تحلیل و تعیین میشوند، اما در این نگاه ممکن است عوامل تعیینکننده و ذاتی یک پدیده نادیده گرفته شوند.
این چهره ماندگار میراثفرهنگی در ادامه با تأکید بر اهمیت مردمشناسی در آینده گفت: مردمشناسان به دلیل همین توانایی در فهم معنا، تجربه زیسته و شعور فرهنگی جامعه، بیش از گذشته مورد مراجعه قرار خواهند گرفت و باید از هماکنون برای پاسخگویی به این نیاز آماده باشند.
بهشتی افزود: نخستین آمادگی این است که بتوانیم مردمشناسی را بهعنوان علمی مفید برای زندگی معرفی و تبیین کنیم. تاکنون در این زمینه غفلتهایی وجود داشته است، در حالی که فرهنگ و شناخت جامعه موضوعی جذاب و در عین حال حیاتی است و موجودیت ما به آن وابسته است.
وی در پایان با اشاره دوباره به تجربه سیلابها گفت: ما طی حدود ۷۰ سال گذشته بیش از اندازه به «سواد» و دانش تخصصی اتکا کردهایم و از «شعور» و تجربه تاریخی غفلت کردهایم. اگر به گذشته بازگردیم، میبینیم که بسیاری از آسیبهایی که امروز شاهد آن هستیم، در گذشته به این شکل رخ نمیداد؛ چون مردم میدانستند کجا نباید ساختوساز کنند و چگونه باید با محیط زندگی خود کنار بیایند.
بهشتی خاطرنشان کرد: مردمشناسی میتواند دانشی باشد که میان سواد و شعور پیوند ایجاد کند و به ما کمک کند زندگی را بهتر درک کنیم، بنابراین باید برای پرسشهایی که در آینده از فعالان فرهنگی و مردمشناسان مطرح خواهد شد، از همین امروز آماده باشیم.
انتهای پیام/
نظر شما