علیرضا ایزدی در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا، با اشاره به پیشینه تاریخی، کالبدی و رخدادی اثر شاخص پادگان روس‌ها در سبزوار اظهار کرد: تحلیل و شناخت این بنا مستلزم رویکردی چندبعدی است، این سازه با پیشینه‌ای متعلق به دوره پهلوی اول، در وهله نخست به‌مثابه گاراژ، بخشی از حافظه زیسته و توسعه شهری سبزوار را بازتعریف می‌کند. در مرتبه بعد، با استقرار نیروهای نظامی ارتش سرخ شوروی در مقطعی حساس از تاریخ معاصر، شان یک «مکان‌رویداد» ملی و تاریخی را احراز کرده و متعاقبا با کاربری ژاندارمری، پیوندی عمیق با هویت نوستالژیک و جمعی ساکنان منطقه برقرار ساخته است. ما همواره در حوزه ثبت و صیانت، اماکن حامل رویدادهای سرنوشت‌ساز تاریخی را مستند و واجد ارزش حفاظت می‌دانیم و این بنا بدون تردید از چنین جایگاهی برخوردار بوده است.

وی افزود: از منظر ارزیابی‌های کالبدی، ویژگی‌های فنی دیواره‌ها، جداره‌های واجد ارزش، مستندات نقشه‌برداری، پلان معماری و تصاویر هوایی، انطباق کاملی با معیارهای قانونی ابنیه تاریخی دارند. این شواهد، مستمسکی محکم و سندی غیرقابل‌انکار برای شمولیت عنوان «بنای ارزشمند تاریخی» و احراز شرایط ثبت ملی آن است. بر همین اساس، در بازنگری مصوب سال ۱۴۰۳، ارزش تاریخی این اثر تثبیت و با تخصیص «لکه تاریخی»، در فرایندی قانونی با امضا و ابلاغ مقام عالی وزارت به استاندار محترم خراسان رضوی، معاونت هماهنگی امور عمرانی و مجموعه مدیریت شهری سبزوار به‌طور رسمی ابلاغ شد.

حذف کالبدی، راهکار مواجهه با آسیب‌های شهری نیست

مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی با کالبدشکافی فرایند غیرقانونی تخریب تصریح کرد: طرح ادعاهایی مبنی بر تبدیل این بنا به کانون آسیب‌های اجتماعی بر پایه استشهاد محلی—که حق طبیعی پیگیری شهروندان است—به هیچ روی توجیه‌کننده حذف فیزیکی اثر نیست. بدیهی است رهاسازی هر اثر معماری بدون راهبرد احیا، بسترساز فرسودگی و بروز معضلات اجتماعی خواهد شد؛ اما راهکار مواجهه علمی و مدنی با آسیب‌ها، احیای هویتمند فضا است، نه امحای فیزیکی حافظه تاریخی شهر.

ایزدی با اشاره به عدول مدیریت شهری از ضوابط تخصصی گفت: در روند اداری بررسی این استشهاد، کارشناس فنی شهرداری ذیل پرونده به‌صراحت بر ضرورت «اخذ استعلام از اداره‌کل میراث‌فرهنگی» تاکید کرده بود؛ با این حال، شهرداری منطقه در اقدامی شتاب‌زده، مغایر با نص صریح قوانین بالادستی و بدون استعلام تخصصی از متولی قانونی، مهلتی یک‌هفته‌ای تعیین و مجوز آواربرداری و تخریب این سازه سرحال و پابرجا را صادر کرد.

دوران نگاه بولدوزری به بافت‌های تاریخی پایان یافته است

وی با مقایسه تطبیقی رویکردهای نوسازی شهری در دهه‌های گذشته و اکنون خاطرنشان ساخت: رویکرد لودری و تخریب‌محور در بافت‌های شهری، رویه‌ای منسوخ و متعلق به دهه‌های گذشته است؛ دورانی که خیابان‌کشی‌های کور در شهرهای تاریخی نظیر اصفهان و همدان، لایه‌های تمدنی را بدون اعتنا به مبانی نظری حفاظت از میان برد. امروز در پرتو ارتقای سواد میراثی جامعه و بلوغ مطالبات مدنی، نیازمند برنامه‌ریزی واقع‌بینانه، متوازن و توسعه‌محور مبتنی بر حفاظت و مرمت هستیم. حتی در فرض اضطرار برای مداخله در سازه‌های فرسوده، باید متناسب‌ترین بسته‌های حفاظتی تدوین شود، نه آنکه بنایی اصیل، مستحکم و حامل هویت جمعی شبانه با بولدوزر با خاک یکسان شود.

پیگیری کیفری و الزام شهرداری به بازسازی عین‌به‌عین

ایزدی در پایان با تاکید بر موضع خدشه‌ناپذیر وزارت میراث‌فرهنگی در احقاق حقوق عامه و حراست از ثروت‌های ملی تاکید کرد: وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در جایگاه حاکمیتی صیانت از آثار، ضمن ارج نهادن به حساسیت شایسته فعالان، نخبگان و دیده‌بانان میراث‌فرهنگی، این اقدام را از مسیرهای قضایی با جدیت و بدون مماشات دنبال خواهد کرد. تخلف شهرداری سبزوار در نادیده گرفتن مصوبات ابلاغی محرز است؛ از این رو، همکاران ما مستندنگاری‌های پایه، مدارک فنی و برداشت‌های کالبدی را نهایی کرده‌اند و اعلام می‌داریم که تنها مسیر حل‌وفصل این رخداد تلخ و جبران خسارت‌های وارده، بازسازی و احیای عِین‌به‌عِین کالبد، پلان و جداره‌های این اثر تاریخی بر مبنای نقشه‌ها و اصالت اولیه آن است.

انتهای پیام/