میراث آریا: یکی از بچهها وقتی وارد آسیاب شد، چند لحظه ایستاد. سرش را بالا گرفت و به دیوارها نگاه کرد. انگار دنبال چیزی میگشت. دوستش صدایش زد و گفت: «بیا دیگه». برگشت و راه افتاد، اما چند قدم بعد دوباره ایستاد و به آسیاب نگاه کرد.
شاید برای او و خیلی از بچههای دیگری که به آسیاب تاریخی مهدیآباد آمده بودند، اینجا فقط یک بنای قدیمی بود؛ جایی با دیوارهایی که سالها از عمرشان گذشته و چیزهایی که دیگر شبیه زندگی امروز نیستند. آنها متعلق به نسلی هستند که آسیاب را بیشتر در عکس دیده تا در زندگی واقعی؛ نسلی که آرد را از قفسه فروشگاه میخرند، نه از جایی که زمانی صدای چرخ آسیاب در آن میپیچید.
اما امروز، برای چند ساعت، ماجرا فرق داشت. پنجم مهرماه است، روز گردشگری. بچهها آمده بودند تا آسیاب تاریخی مهدیآباد را ببینند؛ قرار بود کمی از زندگی آدمهایی را ببینند که سالها پیش در همین حوالی زندگی کرده بودند و حالا چیزی از آنها نمانده جز همین بناها، همین روایتها و خاطرههایی که نسل به نسل دستبهدست شده است.
برنامه اما یک دلیل دیگر هم داشت. این بازدید به یاد شهدای دانشآموز مدرسه شجره طیبه میناب برگزار شد؛ شاید همین نزدیکی عجیب میان آن نوجوانها و نامهایی که امروز از آنها به عنوان شهید یاد میشود، حال و هوای دیگری به برنامه داده بود.
در محوطه آسیاب، بچهها کنار هم راه میرفتند. بعضی گوش میدادند، بعضی سؤال میپرسیدند و بعضی هم بیصبرانه منتظر بودند ببینند پشت دیوار بعدی چه چیزی هست. زندگی نوجوانی همین است؛ همیشه چیزی برای دیدن و کشف کردن وجود دارد.
نادر زینالی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان البرز، اردشیر درویشی، سرپرست معاونت گردشگری ادارهکل و احسان بلالی، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان نظرآباد هم در این برنامه حضور داشتند.
حرف از گردشگری شد، از میراث فرهنگی و از اینکه چرا باید بناهایی مثل آسیاب مهدیآباد را شناخت و حفظ کرد. اما پشت همه این حرفها، یک اتفاق سادهتر هم در جریان بود؛ چند نوجوان برای اولینبار داشتند بخشی از گذشته جایی را میدیدند که خودشان در آن زندگی میکنند.
میراث فرهنگی زمانی زنده است که نسل جدید با آن ارتباط برقرار کند
نادر زینالی، در حاشیه این برنامه، گردشگری را مفهومی فراتر از سفر و بازدید دانست و اظهار کرد: گردشگری در معنای واقعی خود، فرصتی برای شناخت است؛ شناخت سرزمین، تاریخ، فرهنگ، سبک زندگی و میراثی که از نسلهای گذشته به امروز رسیده است. اگر این شناخت از دوران نوجوانی شکل بگیرد، میتواند در آینده به شکلگیری نسلی منجر شود که نسبت به میراث فرهنگی احساس مسئولیت بیشتری دارد.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان البرز، افزود: یکی از اتفاقات ارزشمند برنامه امروز این است که دانشآموزان در یک فضای تاریخی حضور پیدا کردهاند. ممکن است یک دانشآموز در کتاب درسی درباره بناهای تاریخی، شیوه زندگی مردم گذشته یا اهمیت حفظ میراث فرهنگی مطالبی را مطالعه کند، اما زمانی که وارد یک محوطه تاریخی میشود، با دیوارها، معماری، فضای بنا و نشانههای زندگی گذشتگان مواجه میشود، آن مفاهیم از حالت انتزاعی خارج شده و به یک تجربه واقعی تبدیل میشوند.
او توضیح داد: ما باید تلاش کنیم ارتباط نسل نوجوان با میراث فرهنگی به مناسبتهای خاص محدود نشود. دانشآموزان امروز، مدیران، معلمان، پژوهشگران، فعالان اقتصادی و شهروندان فردای این جامعه هستند و اگر امروز ارزش میراث فرهنگی را بشناسند، در آینده نیز در قبال آن احساس مسئولیت خواهند کرد.
این مسئول با اشاره به همزمانی این برنامه با یاد شهدای دانشآموز مدرسه شجره طیبه میناب گفت: فرهنگ ایثار و شهادت نیز بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی جامعه ماست. بنابراین پیوند دادن یاد شهدا با برنامههای فرهنگی و گردشگری میتواند فرصتی برای انتقال مفاهیم هویتی به نسل جدید باشد. مهم این است که این مفاهیم را به شکلی برای نوجوانان روایت کنیم که با زندگی، تجربه و دنیای امروز آنها ارتباط برقرار کند.
زینالی در ادامه به ظرفیتهای گردشگری شهرستان نظرآباد اشاره کرد و گفت: نگاه ما به شهرستانهای استان باید نگاه ظرفیتمحور باشد. این شهرستان از ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و گردشگری قابل توجهی برخوردار است که میتوان با معرفی صحیح و برنامهریزی اصولی، زمینه شناخت بیشتر آنها را فراهم کرد.
او تأکید کرد: توسعه گردشگری بدون حفاظت از میراث فرهنگی معنا ندارد. هر بنای تاریخی که امروز در اختیار ماست، امانتی از گذشته برای آینده است و باید تلاش کنیم در کنار معرفی و استفاده فرهنگی از آن، شرایط حفاظت و صیانت از آن نیز فراهم شود.
این مسئول خاطرنشان کرد: یکی از اهداف ما در ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان البرز، تقویت برنامههای آموزشی و فرهنگی در حوزه میراث و گردشگری است. مدرسه میتواند یکی از مهمترین نقاط آغاز این ارتباط باشد و امیدواریم برنامههایی از این دست به شکل مستمر ادامه پیدا کند تا دانشآموزان البرزی با ظرفیتهای تاریخی و گردشگری محل زندگی خود بیشتر آشنا شوند.
مقصد گردشگری میتواند یک کلاس درس زنده باشد
اردشیر درویشی، نیز با تأکید بر ضرورت آموزش گردشگری از دوران مدرسه اظهار کرد: وقتی از توسعه گردشگری صحبت میکنیم، نباید فقط به افزایش تعداد بازدیدکنندگان یا معرفی مقصدهای جدید فکر کنیم؛ یکی از پایههای اصلی توسعه گردشگری، تربیت نسلی است که مفهوم سفر، بازدید و گردشگری را بهدرستی بشناسد.
سرپرست معاونت گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان البرز، افزود: دانشآموزی که امروز وارد یک بنای تاریخی میشود، اگر با پیشینه آن اثر، معماری، کارکرد، داستان مردم و محیط پیرامون آن آشنا شود، در واقع یک تجربه آموزشی چندبعدی را پشت سر میگذارد. یک مقصد گردشگری میتواند همزمان کلاس تاریخ، جغرافیا، فرهنگ، معماری و حتی اقتصاد باشد.
او تصریح کرد: به همین دلیل معتقدیم برنامههای دانشآموزی نباید به یک بازدید کوتاه و گرفتن چند عکس محدود شود. لازم است قبل از بازدید، دانشآموز درباره مقصد اطلاعاتی داشته باشد، در جریان بازدید امکان پرسش و گفتوگو برای او فراهم شود و بعد از بازدید نیز بتواند برداشت خود را بیان کند. در چنین شرایطی، بازدید از یک اثر تاریخی به یک تجربه ماندگار تبدیل خواهد شد.
درویشی با اشاره به برنامه روز گردشگری در نظرآباد گفت: انتخاب یک اثر تاریخی برای حضور دانشآموزان در چنین روزی، این پیام را منتقل میکند که در بسیاری از نقاط کشور و استان البرز، بناها و جاذبههایی وجود دارند که شاید برای عموم مردم کمتر شناخته شده باشند، اما میتوانند در قالب برنامههای هدفمند به مقصدهای گردشگری تبدیل شوند.
او بیان کرد: گردشگری محلی و کوتاهمدت نیز اهمیت زیادی دارد. خانوادهها و دانشآموزان میتوانند در فاصلهای کوتاه از محل زندگی خود، با یک بنای تاریخی یا جاذبه فرهنگی آشنا شوند. این نوع گردشگری علاوه بر ایجاد نشاط و فرصت آموزش، میتواند به اقتصاد جوامع محلی نیز کمک کند.
این مسئول گفت: زمانی که یک مقصد گردشگری رونق پیدا میکند، تنها یک بنای تاریخی از آن منتفع نمیشود؛ مجموعهای از مشاغل و فعالیتها در اطراف آن شکل میگیرد. راهنمای گردشگری، صنایع دستی، تولید محصولات بومی، خدمات پذیرایی و اقامتی و سایر فعالیتهای مرتبط میتوانند از رونق گردشگری بهرهمند شوند. بنابراین نگاه ما به گردشگری باید نگاهی زنجیرهای و توسعهمحور باشد.
درویشی در بخش دیگری از سخنان خود به مفهوم گردشگری مسئولانه اشاره کرد و گفت: همانقدر که باید مردم را به دیدن آثار تاریخی تشویق کنیم، باید شیوه درست بازدید را نیز آموزش دهیم. احترام به بنا، خودداری از آسیبرساندن به آثار، توجه به محیط پیرامون و احترام به جامعه محلی، بخشی از رفتار یک گردشگر مسئول است و آموزش این مفاهیم از دوران مدرسه میتواند اثرگذاری بسیار بیشتری داشته باشد.
سرپرست معاونت گردشگری ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز خاطرنشان کرد: امیدواریم مناسبتهایی مانند روز گردشگری فرصتی برای شروع گفتوگو با نسل نوجوان درباره میراث فرهنگی و گردشگری باشد؛ نسلی که اگر امروز با میراث سرزمین خود ارتباط برقرار کند، فردا میتواند یکی از مهمترین حامیان و معرفیکنندگان آن باشد.
آسیاب تاریخی مهدیآباد بخشی از حافظه تاریخی مردم نظرآباد است
در ادامه احسان بلالی، با تمرکز بر ظرفیتهای تاریخی شهرستان نظرآباد اظهار کرد: پشت هر بنا یا اثر تاریخی مجموعهای از روایتها، تجربههای انسانی و شیوههای زندگی وجود دارد که اگر ثبت و معرفی نشوند، بخشی از حافظه تاریخی یک منطقه به مرور از بین خواهد رفت.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان نظرآباد، درباره آسیاب تاریخی مهدیآباد افزود: آسیابها در گذشته بخشی از نظام زندگی مردم محسوب میشدند. شناخت چنین بناهایی به ما کمک میکند بفهمیم مردم در دورههای گذشته چگونه زندگی میکردند، نیازهای خود را چگونه تأمین میکردند و چه ارتباطی میان فعالیتهای اقتصادی، محیط طبیعی و زندگی اجتماعی آنان وجود داشته است.
این مسئول گفت: حضور دانشآموزان از همین منظر اهمیت دارد. نوجوانی که وارد یک محوطه تاریخی میشود، با بخشی از گذشته محل زندگی خود مواجه میشود؛ گذشتهای که شاید در زندگی روزمره امروز کمتر دیده شود، اما همچنان بخشی از هویت منطقه را شکل میدهد.
بلالی با اشاره به همزمانی این برنامه با روز گردشگری و یاد شهدای دانشآموز مدرسه شجره طیبه میناب گفت: برای ما بسیار مهم است که برنامههای فرهنگی فقط جنبه مناسبتی نداشته باشند. میتوان از هر مناسبت به عنوان فرصتی برای ایجاد یک ارتباط عمیقتر میان مردم و میراث فرهنگی استفاده کرد. امروز نیز تلاش شد حضور دانشآموزان در آسیاب تاریخی مهدیآباد با یک محتوای فرهنگی و هویتی همراه شود.
او افزود: یکی از چالشهای حوزه میراث فرهنگی، فاصله گرفتن بخشی از جامعه از آثار تاریخی است. گاهی مردم در نزدیکی یک بنای تاریخی زندگی میکنند، اما اطلاعات چندانی درباره پیشینه و ارزش آن ندارند. این در حالی است که اگر ارزش یک اثر برای جامعه محلی روشن شود، حفاظت از آن نیز به یک مطالبه عمومی تبدیل خواهد شد.
بلالی تأکید کرد: ما در شهرستان نظرآباد ظرفیتهای مختلفی برای تعریف برنامههای گردشگری فرهنگی داریم و معرفی این ظرفیتها نیازمند همکاری میان دستگاههای فرهنگی، آموزش و پرورش، فعالان گردشگری و جامعه محلی است. بهخصوص مدارس میتوانند در این زمینه نقش بسیار مؤثری داشته باشند.
این مسئول خاطرنشان کرد: یکی از برنامههای مورد توجه ما باید این باشد که دانشآموزان هر منطقه، پیش از آنکه جاذبههای گردشگری نقاط دیگر را بشناسند، با میراث تاریخی و فرهنگی محل زندگی خود آشنا شوند. این شناخت میتواند حس تعلق را افزایش دهد و نگاه نوجوانان را نسبت به محیط پیرامونشان تغییر دهد.
رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان نظرآباد در پایان گفت: امیدواریم بازدید امروز از آسیاب تاریخی مهدیآباد آغازگر برنامههای بیشتری برای حضور دانشآموزان در بناها و محوطههای تاریخی شهرستان باشد. میراث فرهنگی زمانی میتواند آینده داشته باشد که نسل آینده آن را بشناسد، دربارهاش سؤال بپرسد و احساس کند این آثار بخشی از داستان زندگی و هویت خودش هستند.
شاید هیچکدام از دانشآموزان فکر نمیکردند قرار است تاریخ بخشی از یک روز معمولی زندگیشان شود. آنها فقط آمده بودند بازدید اما بعضی وقتها آدم برای دیدن میرود و با یک سؤال برمیگردد و سؤال از خود جواب مهمتر است.
وقتی برنامه تمام شد، بچهها دوباره همان بچههای چند ساعت قبل شدند. صدایشان بلند شد. با هم شوخی میکردند. چند نفری عکس گرفتند و گروهگروه از آسیاب دور شدند. یکی از بچهها موقع رفتن، برگشت و یک بار دیگر آسیاب را نگاه کرد. اینبار چیزی نگفت. فقط نگاه کرد و رفت. شاید چند روز دیگر اسم آسیاب میان درسها، امتحانها، بازیها و هزار اتفاق دیگری که هر روز برای یک نوجوان پیش میآید گم شود اما شاید یک روز، سالها بعد، وقتی از کنار یک آسیاب قدیمی یا یک خانه تاریخی رد شود، ناگهان یاد امروز بیفتد. یاد دوستانش. دیوارهای قدیمی. اسمهایی که شنید. یاد اینکه در یک روز پاییزی، کسی برایش از آدمهایی گفت که دیگر نیستند و از بناهایی که هنوز ماندهاند. آن وقت شاید بفهمد چرا آدمها اینهمه اصرار دارند بعضی چیزها را حفظ کنند. چون گذشته اگرچه تمام شده، اما گاهی در یک دیوار، در یک عکس، در نام یک شهید و گاهی، خیلی ساده، در ذهن یک نوجوان که یک صبح پاییزی از جایی دیدن کرده و سالها بعد، بیآنکه بداند چرا، دوباره تصویر همان دیوارها جلوی چشمش آمده است.
آسیاب مهدیآباد اما همانجا میماند. صبح بعد هم آفتاب روی دیوارهایش میافتد و بنا، آرام و بیصدا، قصه خودش را ادامه میدهد. قصه آدمهایی که روزی اینجا زندگی کردهاند؛ آدمهایی که از اینجا گذشتهاند؛ و قصه نسلی که امروز آمده بود تا گذشته را ببیند. شاید میراث فرهنگی همین باشد؛ چیزی که از آدمهای دیروز به آدمهای امروز میرسد.
بچهها رفتند اما آسیاب ماند. مثل یک جمله ناتمام. مثل قصهای که ادامه دارد...
انتهای پیام/
نظر شما