به گزارش خبرنگار میراث‌آریا، مقاله «کلاته‌های بیرجند؛ بازتعریفی از شکل سکونت‌گاه براساس باغ تاریخی» شهریور ماه ۱۴۰۵، توسط مریم رضائی‌پور مدیر گروهِ پژوهشی باغ و منظر فرهنگی پژوهشکده میراث معماری و شهری و پژوهشگران همکار؛ محمدرضا فرزاد بهتاش و حمیدرضا صباغی، استادیاران گروه شهرسازی، واحد تهران شمال دانشگاه آزاد اسلامی و علیرضا انیسی، استاد و عضو هیئت‌علمی پژوهشکده میراث معماری و شهری در شماره ۲ جلد ۴۷ مجله اثر منتشر شد.

موضوع پیوند باغ‌های تاریخی با زمینه‌های استقرار آن‌ها هم در مطالعات مربوط به باغ‌های تاریخی و هم در حوزه حفاظت از آن‌ها کمتر مورد توجه قرار گرفته‌ است. در بیرجند، برخی از باغ‌های تاریخی دارای پیوندی نزدیک با گستره‌های مسکونی پیرامونشان هستند که به آن‌ها کلاته اطلاق می‌شود. کلاته‌ها که مقر اصلی حکومت و سکونت حاکمان بیرجند یعنی خاندان علم بودند، از بسیاری جهات دارای الگوهایی منحصربفرد هستند که آن‌ها را از سایر سکونت‌گاه‌های دارای باغ تاریخی در همین ناحیه متمایز می‌کند.

در این مقاله علاوه بر مطالعه ماهیت تاریخی-سیاسی  این سکونت‌گاه‌ها و ارتباط آن‌ها با باغ‌های تاریخی در بیرجند، به سازمان فضایی و ساختارهای کلی سکونت‌گاه‌هایی از این دست پرداخته شده است. همچنین نقش باغ تاریخی در پیدایش و توسعه هسته‌های مسکونی بلافصل مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج حاکی از آن است، کلاته‌ها ظرفیت‌های زیستی وابسته به باغ‌های تاریخی بودند که حاصل انباشت ثروت در پهنه‌های سرزمینی در دوره تاریخی یادشده هستند. این هسته‌های زیستی کوچک درحقیقت قسمی از مزارع تاریخی هستند که با محوریت باغ‌های تاریخی در ناحیه بیرجند بازتعریف شدند و به مرور زمان توسعه یافتند.

این مقاله، مستخرج از رساله دکترای نویسنده اول، با عنوان «تحلیل الگوهای شکل‌گیری و روند توسعه سکونت‌گاه‌های بومی پیرامون باغ‌های تاریخی با هدف ارائه برنامه حفاظتی؛ موردپژوهی: شهرستان بیرجند»، در سال ۱۴۰۴ است.

علاقه‌مندان می‌توانند این مقاله را از لینک https://journal.richt.ir/article-۲-۲۲۱۱-fa.html دریافت کنند.

انتهای پیام/