علی دارابی معاون میراث فرهنگی کشور و رئیس شورای حکام مرکز میراث ناملموس تهران در یادداشتی برای میراث آریا نوشت: یونسکو در چارچوب کنوانسیون ۲۰۰۳ پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس، هشت مرکز تخصصی مقوله دوم در جهان دارد که مرکز مطالعات منطقه‌ای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس در آسیای غربی و مرکزی، تحت نظارت یونسکو و مستقر در تهران، یکی از این مراکز است؛ مرکزی که گستره مأموریت آن ۲۴ کشور آسیای غربی و مرکزی را دربرمی‌گیرد.
این مراکز در چارچوب اهداف کنوانسیون ۲۰۰۳، وظیفه دارند با توسعه همکاری‌های منطقه‌ای، ظرفیت‌سازی، شبکه‌سازی، معرفی و ترویج میراث زنده، تبادل دانش و انتقال تجربه‌های موفق، کشورهای عضو را در امر پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس یاری کنند.
میراث فرهنگی ناملموس، برخلاف آنچه گاه تصور می‌شود، صرفاً مجموعه‌ای از آیین‌ها و سنت‌های به‌جامانده از گذشته نیست؛ بلکه میراثی زنده و پویاست که در بطن زندگی مردم جریان دارد، از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود و پیوندی عمیق با هویت، حافظه تاریخی و حیات اجتماعی ملت‌ها دارد.
از سال ۱۴۰۰ که مسئولیت معاونت میراث فرهنگی کشور را بر عهده گرفتم، یکی از موضوعاتی که با جدیت دنبال کردم، فعال‌سازی و احیای ظرفیت‌های مرکز میراث ناملموس تهران بود.
در آن مقطع، به دلیل برخی برداشت‌های نادرست و محدودکننده از کنوانسیون ۲۰۰۳ و مأموریت‌های مرکز، چراغ این نهاد مهم منطقه‌ای نیمه‌خاموش و رو به خاموشی بود و بیم آن می‌رفت که یکی از ظرفیت‌های ارزشمند ایران در عرصه همکاری‌های فرهنگی بین‌المللی، به‌تدریج از پویایی و اثرگذاری بازبماند.
با این باور که ایران، به اعتبار جایگاه ممتاز تمدنی، غنای میراث فرهنگی و ظرفیت‌های علمی و تخصصی خود، باید نقشی مؤثر در همکاری‌های فرهنگی منطقه ایفا کند، تلاش کردیم این چراغ را دوباره فروزان کنیم و مرکز را به جایگاه شایسته خود بازگردانیم.
خوشبختانه با همت و تلاش مدیران، کارشناسان و همکاران مرکز، برنامه‌ریزی گسترده‌ای برای توسعه فعالیت‌های آن آغاز شد؛ از شبکه‌سازی میان کشورهای عضو و برگزاری کارگاه‌های آموزشی و تخصصی گرفته تا انتقال دانش و تجربه‌های موفق کشورها به یکدیگر، گسترش ارتباط با نهادهای علمی و فرهنگی و برگزاری شب‌های فرهنگی و شب‌های میراث فرهنگی کشورهای عضو که فرصتی ارزشمند برای معرفی جلوه‌های متنوع میراث زنده ملت‌های منطقه و تقویت شناخت و احترام متقابل فراهم آورد.
در ادامه این مسیر، برنامه‌های مرکز به حوزه‌های مهم‌تری همچون نقش دانش بومی در تاب‌آوری جوامع در برابر تغییرات اقلیمی، جایگاه زنان در پاسداری و انتقال مهارت‌های سنتی، میراث زندگی کوچ‌نشینی، پیوند موزه‌ها با میراث ناملموس و آموزش مدیران و سیاست‌گذاران نیز گسترش یافت.
این فعالیت‌ها نشان داد که مرکز میراث ناملموس تهران می‌تواند فراتر از برگزاری نشست‌های رسمی، به بستری مؤثر برای همکاری‌های فرهنگی، تبادل تجربه و بهره‌گیری از ظرفیت‌های مشترک کشورهای منطقه تبدیل شود.
البته این مسیر با دشواری‌های فراوانی همراه بود.
جنگ تجاوزکارانه آمریکا و رژیم غاصب صهیونیستی و برخی متحدان آنان، با ایجاد شرایط جنگی، ناپایداری امنیتی و محدودیت‌های جدی در رفت‌وآمدهای بین‌المللی، اجرای بخشی از برنامه‌های پیش‌بینی‌شده مرکز را با وقفه و دشواری مواجه ساخت.
بااین‌همه، هیچ‌گاه اجازه ندادیم چراغ فعالیت‌های مرکز خاموش شود. اگرچه برخی برنامه‌ها ناگزیر با تأخیر یا تغییر در شیوه اجرا همراه شدند، اما جریان همکاری‌های فرهنگی، ارتباط با کشورهای عضو و پیگیری مأموریت‌های مرکز همچنان ادامه یافت.
هفتمین اجلاس شورای حکام مرکز میراث ناملموس تهران، روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵، در هتل بین‌المللی لاله تهران، با حضور اعضای حقیقی و حقوقی شورا و مشارکت نمایندگان و متخصصانی از کشورهای منطقه، از جمله ترکیه، سوریه، عراق، فلسطین، قزاقستان، پاکستان، افغانستان و ارمنستان، لبنان ، عمان به شکلی باشکوه برگزار شد.
برگزاری این اجلاس در شرایطی که منطقه با بحران‌های سیاسی و امنیتی روبه‌روست، واجد معنایی فراتر از یک نشست تخصصی است.
این حضور ارزشمند، گویای آن است که ساحت فرهنگ می‌تواند بر بسیاری از محدودیت‌ها و موانع حاکم بر دیگر ساحت‌های روابط میان کشورها غلبه کند.
به باور من، فرهنگ و میراث فرهنگی از معدود عرصه‌هایی هستند که می‌توانند قفل‌ها را بگشایند، بن‌بست‌ها را بشکنند و حتی در دشوارترین شرایط، راه گفت‌وگو و همکاری میان ملت‌ها را باز نگه دارند.
این ظرفیت در حوزه میراث فرهنگی ناملموس اهمیتی دوچندان دارد؛ زیرا میراث زنده در بطن زندگی مردم حضور دارد و بسیاری از جلوه‌های آن، از آیین‌ها و سنت‌ها گرفته تا دانش بومی، مهارت‌های سنتی، موسیقی و شیوه‌های زندگی، میان ملت‌های منطقه مشترک است.
کشورهای آسیای غربی و مرکزی، با وجود تفاوت‌های سیاسی، زبانی و اجتماعی، از پیوندهای عمیق تاریخی و فرهنگی برخوردارند. این اشتراکات، سرمایه‌ای ارزشمند برای تقویت تفاهم، احترام متقابل و توسعه همکاری‌های پایدار به شمار می‌روند.
ازاین‌رو، فرهنگ و میراث فرهنگی را نباید صرفاً یادگاری از گذشته دانست؛ بلکه باید آن را ظرفیتی زنده و اثرگذار برای ساختن آینده و تحکیم مناسبات انسانی میان ملت‌ها به شمار آورد.
اعتماد دوباره اعضای شورای حکام و رأی مجدد آنان به استمرار ریاست جمهوری اسلامی ایران بر شورای حکام، در کنار حمایت از تداوم و تقویت فعالیت‌های مرکز میراث ناملموس تهران، بیانگر اهمیت جایگاه این نهاد منطقه‌ای و ارزیابی مثبت اعضا از تلاش‌های صورت‌گرفته برای ایفای رسالت قانونی و تحقق مأموریت‌های محوله است.
این اعتماد، افتخاری برای جمهوری اسلامی ایران، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و به‌طور خاص معاونت میراث فرهنگی و مرکز میراث ناملموس تهران به شمار می‌رود؛ افتخاری که حاصل همت جمعی، برنامه‌ریزی مستمر و تلاش همکارانی است که در سال‌های گذشته برای اعتلای جایگاه این مرکز کوشیده‌اند.
بی‌تردید، این دستاورد در کنار ارزش و اعتباری که برای کشور به همراه دارد، مسئولیتی مضاعف برای استمرار این مسیر و گسترش همکاری‌های منطقه‌ای ایجاد می‌کند.
امیدوارم با بهره‌گیری از اعتماد کشورهای عضو و ظرفیت‌های مشترک فرهنگی منطقه، بتوانیم در دوره پیش رو، جایگاه مرکز میراث ناملموس تهران را به‌عنوان نهادی مؤثر در پاسداری از میراث زنده، انتقال دانش و تجربه و تقویت همکاری‌های فرهنگی میان ملت‌ها بیش از پیش ارتقا دهیم.
در روزگاری که جنگ و بحران، راه‌های گفت‌وگو را دشوار می‌سازند، این فرهنگ است که می‌تواند قفل‌ها را بگشاید، بن‌بست‌ها را بشکند و چراغ تفاهم و همکاری میان ملت‌ها را روشن نگاه دارد.
هفتمین اجلاس شورای حکام مرکز میراث ناملموس تهران، جلوه‌ای روشن از همین حقیقت بود.
انتهای پیام/
نظر شما