در تاریخ معماری کاخ های مجلل، دیوارها برای نمایش هنر، ثروت و اقتدار به شمار می رفتند. در این میان پارچه کوبی دیواری یکی از ظریفترین و در عین حال قدرتمندترین شیوه های تزئین داخلی بود که به فضای سرد و سخت معماری کلاسیک، روحی گرم و اشرافی می بخشید.
میراث آریا: کاخ اختصاصی نیاوران یکی از بهترین نمونه های تلفیق "سبک مدرن دهه های ۴۰و ۵۰ شمسی " با "سنت اروپایی پارچه کوبی" در ایران است.
درمجموعه نیاوران و در گذر از باغ نیاوران در اندرون کاخ اختصاصی تزیینات دیوارها از پارچه کوبی که کاملا تحت تأثیر دکوراسیون داخلی غربی(به ویژه سبک فرانسوی) اجرا شده است جایی که پارچه دیوارها، مبلمان و پرده ها در یک هارمونی مطلق با هم ترکیب می شوند تا شکوهی فراگیر ایجاد کنند، این مفهوم که پارچه دیوارباید با کل دکوراسیون اتاق "ست" باشد رویکردی است که از دکوراسیون لوکس اروپایی نیمه دوم قرن بیستم به ایران وارد شد و در این عمارت نمایان گردید.
یکی از تفاوت های اصلی این نوع پارچه کوبی با روش های سنتی قاجار، مفهوم "هماهنگی کامل" است. پارچه کوبی در غرب، " معماری"بودکه با پارچه تعریف می شد، اما در ایران، پارچه کوبی "تزئینی"بودکه به معماری اضافه می شد. غرب به دنبال ایجاد فضایی یکدست بود و ایران به دنبال ایجاد فضایی متکثر و چند لایه. این تفاوت ریشه در جهان بینی معماران این دو تمدن دارد؛ یکی در پی حذف درزها و دیگری در پی نمایش جزئیات.
پارچه کوبی ها نه تنها دیوارها را پوشانده اند بلکه باعث شده اند فضای داخلی کاخ نسبت به فضای بیرونی " محصورتروخصوصی تر"به نظر برسد این همان انتقال تجربه "اتاق های گرم و امن"اروپایی به فضای دربار پهلوی است.
نقشی که پارچه کوبی در چیدمان و ساختار فضایی کاخ ها ایجاد می کند میتوان به مواردی از جمله قاب بندی فضا، انعطاف پذیری در دکوراسیون وهویت بخشی آن اشاره نمود بنابراین صرفا یک انتخاب تزئینی نبوده، بلکه یکی از هوشمندانه ترین روش برای مدیریت فضا، آکوستیک و تنظیم دمای محیط در ابعاد عظیم معماری کاخ بوده است.
پارچه های استفاده شده در این کاخ اغلب از برندهای تراز اول اروپایی به ویژه مزون فرانسوی مرسیه با همکاری شرکت آمریکایی کنول با امضای پرویز بوشهری نماینده آن شرکت که از سالهای ۱۳۴۶ ش تا سال ۱۳۵۳ ش در ایران ادامه داشته جهت خرید اثاثیه کاخ اختصاصی شامل(پرده، مبلمان و پارچه های روی دیوار) تأمین می شدند. استفاده از:
- ابریشم های طرح دار : برای ایجاد جلوه ای سلطنتی و فاخر
- ساتن و مخمل های لطیف : در اتاق های خصوصی برای ایجاد فضایی نرم وآرام بخش
-این متریال ها برخلاف قلمکارها یا ترمه های سنتی ایرانی، دارای الگوهای تکرارشونده ی هندسی یا گل های کلاسیک اروپایی هستندکه کاملا با خطوط معماری مدرن کاخ که توسط مهندسین ایرانی طراحی شده بود همخوانی دارند.
رویکرد مدرن در این نوع پارچه کوبی این است که پارچه صرفا یک" آویز" نیست بلکه پارچه ها روی لایه ای از زیرسازی(اغلب اسفنج های فشرده یا لایه های پشمی) کشیده شده و کاملا به فرم دیوار در آمده اند، این تکنیک به فضا عمق، گرمای بصری و خاصیت آکوستیک بسیار بالایی بخشیده است.
میراثی که باید حفظ شود
پارچه، برخلاف رنگ و سنگ، ارگانیک است و در برابر نورخورشید و رطوبت به شدت آسیب پذیر است. به همین دلیل، تیم های مرمت مجموعه در سال های اخیر تلاش کرده اند با استفاده از روش های نوین، ضمن حفظ تارو پود اصلی پارچه های قدیمی، آن ها را تثبیت کنند. در مواردی که آسیب غیرقابل جبران بوده، بازتولید پارچه با همان نقشه و جنس اصلی انجام شده است.
نظر شما