علی حبیبنژاد، دکترای زمینشناسی و راهنمای تور در یادداشتی نوشت: انسان پیش از آنکه زبان علم را بیاموزد، طبیعت را روایت میکرد. زلزلهها، سیلابها، فروریزشها و نابودی شهرها در قالب اسطوره و افسانه به نسلهای بعد منتقل میشدند. همینجاست که «ژئومیتولوژی» معنا پیدا میکند؛ دانشی که اسطورهها را نه خیالپردازی، بلکه حافظه زمین میداند.
ژئومیتولوژی دانشی میانرشتهای است که بررسی میکند چگونه پدیدههای واقعی زمینشناختی و ژئومورفولوژیک در قالب داستانها و باورهای کهن بازتاب یافتهاند. از زلزله و سیلاب گرفته تا تغییر مسیر رودخانهها و فرونشست زمین، همه در روایتهای اسطورهای حضور دارند. به بیان ساده، ژئومیتولوژی ترجمه علمیِ زبان اسطورههاست.
زاگرس؛ کوههایی که داستان میسازند
رشتهکوه زاگرس یکی از فعالترین پهنههای زمینساختی جهان است. زلزلههای مکرر، چینخوردگیها، گسلهای فعال و زمینلغزشها بخشی از زیست طبیعی این منطقهاند.
در اسطورههای ایرانی و محلی زاگرس، این پویایی طبیعی در قالب تصویرهایی چون: شکافتن کوهها، خشمگین شدن زمین و فرو رفتن شهرها بازتاب یافته است. ژئومیتولوژی این روایتها را بازتاب فرهنگیِ تکتونیک فعال زاگرس میداند؛ تجربههایی واقعی که مردم با زبان داستان ثبت کردهاند.
خوزستان؛ سرزمین اسطورههای آب
اگر زاگرس سرچشمه لرزشهاست، خوزستان محل بروز پیامدهای آن است. این سرزمین قرنها با رودخانههای بزرگ همچون کارون، کرخه و دز زیسته و از آنها بهره برده و آسیب دیده است.
سیلابهای بزرگ، تغییر مسیر رودخانهها و رسوبگذاریهای گسترده، در حافظه فرهنگی مردم خوزستان به شکل روایتهایی درآمده که در آن: آب نیرویی مقدس است و رودخانه هم نعمت است و هم تهدید. لذا طغیان آب نشانه خشم یا هشدار طبیعت تلقی میشود. امروزه علم ژئومورفولوژی بسیاری از این تجربهها را تأیید میکند.
در دورهای که با بحران آب، زلزله و تغییر اقلیم روبهرو هستیم، ژئومیتولوژی یادآوری میکند که نیاکان ما زمین را میفهمیدند؛ فقط زبان علم نداشتند. این دانش میتواند پلی میان علم امروز و خرد کهن باشد؛ پلی که فهم ما از محیط را عمیقتر و ریشهدارتر میکند.
ژئومیتولوژی نشان میدهد زمین، پیش از آنکه در کتابها ثبت شود، در داستانها سخن گفته است. زاگرس و خوزستان، با ترکیب کمنظیر پویایی طبیعی و غنای فرهنگی، از غنیترین بسترهای ژئومیتولوژی در ایراناند؛ جایی که علم و اسطوره به هم میرسند.
انتهای پیام/
نظر شما