رضا سلیمان نوری پژوهشگر، فعال رسانه و خراسان‌پژوه امروز شنبه یکم فروردین ۱۴۰۵ در گفت و گو با خبرنگار میراث‌آریا، افزود: به صورت معمول و در سال‌هایی که جامعه با مشکل حادی چون جنگ یا رحلت بزرگی مواجه نیست، بسیاری از مردم از چند روز قبل از عید فطر و اغلب از روز 27 رمضان که روز کشته شدن ابن‌ملجم عامل شهادت مولای متقیان علی (ع) است، با چراغانی کردن سر در مساجد، حسینیه‌ها، بازارها و خانه‌ها می‌پردازند. این رسم هرچند در سال‌های اخیر در شهرهای بزرگ به فعالیتی از سوی شهرداری یا هیات امنای مساجد و حسینیه‌ها تغییر وضعیت داده اما در شهرها و روستاهای کوچک هنوز مردم هستند که به‌صورت خودجوش برای نشان دادن فرارسیدن این عید بزرگ اقدام به چراغانی مغازه‌ها و خانه‌های خود می‌کنند. 

این خراسان‌پژوه در ادامه به آیین رؤیت هلال ماه شوال اشاره کرد و گفت: در سالهای دور این آیین در تمام نقاط شهری و روستایی خراسان برگزار می‌شد اما اکنون تنها در برخی روستاها و به‌صورت نمادین اجرایی می‌شود. در جریان این رسم در آخرین شب از ماه مبارک رمضان مردم در نقطه‌ای بلند به افق چشم می‌دوختند تا با رؤیت هلال ماه شوال با ماه رمضان وداع کنند.

سلیمان نوری ادامه داد: احیای شب عید دیگر آیینی است که هنوز در برخی از نقاط خراسان مردم آن را برگزار می‌کنند. آنها پس از غروب آخرین روز ماه رمضان غسل کرده و تا صبح در مساجد، تکایا و حسینیه‌ها احیا میدارند و به اقامه نماز، ذکر مناجات و استغفار می‌پردازند.

او برپایی مجالس ختم قرآن را دیگر آیین شب عید فطر در خراسان خواند و در توضیح آن گفت: یکی از سنت‌های رمضانی خراسانیان، خواندن یک دور کامل قرآن در جلسات خانوادگی یا دوستانه است. نقطه پایانی این جلسات که در بین اهالی خراسان دوره خوانده می‌شود، شب آخر رمضان و خواندن جزء 30 قرآن است. در این شب فردی که سوره توحید را میخواند به دیگران شیرینی و در برخی موارد در شب بعد شام می‌دهد. در برخی نقاط چون روستاهای بیرجند و سبزوار هر کدام از حاضران در دوره هم پس از نفر اول به تلاوت سوره توحید می‌پردازند و سپس قاریان این سوره پول شیرینی‌ها را روی هم گذاشته و پس از خرید شیرینی به توزیع آن در روز عید فطر بین مردم اقدام می‌کند.

این خراسان‌پژوه ادامه داد: در نیشابور در آغاز شب آخر دوره قرآن، ظرفی پر از خرما در مقابل استاد جلسه قرار می‌گیرد. هنگامی که آخرین فرد که خود استاد و قاری است سوره آخر را قرائت می‌کند، کوچکترین عضو حاضر در جلسه ظرف خرما را در بین حاضرین چرخانده و توزیع می‌کند و بیشتر مردم این خرماها را به بیماران خود می‌دهند. 

سلیمان نوری در ادامه به برپایی نماز عید فطر اشاره کرد و گفت: در مشهد بارگاه منور ثامن‌الحجج(ع)، از اولین ساعات صبح عید پذیرای مردم نمازگزارانی است که برای اقامه نماز عید، راهی مسجد جامع گوهرشاد و صحنها و رواق‌های متبرک می‌شوند. اغلب نمازگزاران پس از نماز به خواندن زیارتنامه حضرت رضا (ع) مبادرت کرده و اگر امکان نزدیک شدن به ضریح مطهر برایشان میسر نشود از همان مکانی که ایستاده‌اند به ایشان سلام می‌دهند. در شهرها و روستاهای دیگر خراسان نیز امامزادگان و مساجد محور میزبان نمازگزاران هستند.  

او ادامه داد: بنابر رسمی کهن مشهدی‌ها و بسیاری دیگر از اهالی خراسان در لحظات قبل از اذان مغرب آخرین روز ماه رمضان، مبلغ فطریه خود را از سایر پول‌های خویش جدا کرده و در برخی موارد بین صفحات قرآن کریم قرار می‌دهند و فردا صبح در مسیر رفتن به نماز عید آن را پرداخت می‌کنند. 

رئیس هیات مدیره انجمن توسعه گردشگری خراسان ادامه داد: رفتن به سر قبور گذشتگان و همچنین دیدار با بزرگان خانواده از دیگر آیین‌های خراسانیان در روز عید فطر است. معمول در این روز پدربزرگ و مادربزرگ‌ها به روزه اولی‌های خانواده هدایایی تقدیم می‌کنند. 

سلیمان نوری ادامه داد: در اغلب نقاط خراسان عید فطر فرصتی برای کنار گذاشتن کدورت‌ها محسوب می‌شود. در این روز کسانی که با یکدیگر قهر هستند یا بینشان کدورتی وجود دارد از یکدیگر حلالیت می‌طلبند و با یکدیگر روبوسی می‌کنند تا بینشان صلح و آشتی برقرار شود.

این خراسان‌پژوه در ادامه به برخی غذاهای خاص روز عید فطر اشاره کرد و گفت: اهالی خراسان برای گرامی‌داشت این روز خوراکی‌ها و غذاهایی خاصی طبخ می‌کنند. مردم مشهد در حالی مهمان سفره بزرگ خانواده هستند که او برای پذیرایی از ایشان «یخمی» که نوعی چلوگوشت ویژه این شهر است، تدارک دیده است. همچنین در برخی نقاط خراسان از جمله تربت‌جام خانم‌ها در آخرین شب ماه مبارک رمضان حلوای نذری پخته و به مسجد می‌بردند و عقیده دارند ثواب نذوراتشان به درگذشتگان می‌رسد. 

سلیمان نوری در پایان بازدید از اقوام، بزرگان فامیل و سادات، عیادت از بیماران، دیدار از خانواده‌های تازه عزیز از دست داده، رفتن به گلزار شهدا، خانه تکانی، خرید لباس نو برای بچه‌ها، تهیه هدیه برای نوعروسان، دود کردن عود، حنا بستن بانوان، کمک به نیازمندان و برگزاری مراسم ازدواج و جشن‌های نامزدی، را از دیگر سنتهای پسندیده نقاط مختلف خراسان در عید فطر دانست.

انتهای پیام/