محسن جمالی، باستان‌شناس و پژوهشگر سنگ‌نگاره‌های ایران که با تألیف کتاب «از چهرآزادگان تا گلپایگان»، جامع‌ترین پژوهش میدانی و کتابخانه‌ای را درباره جغرافیای تاریخی و آثار باستانی شهرستان گلپایگان منتشر کرده است در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا گفت: این اثر که حاصل سال‌ها تحقیق تخصصی است، تاریخ کهن گلپایگان را از حدود ۸هزار سال پیش تا دوران معاصر در هشت فصل مورد واکاوی قرار داده است.

این پژوهشگر با اشاره به شرایط اقلیمی گلپایگان بیان کرد: این شهرستان به دلیل برخورداری از منابع آب دائمی و جلگه آبرفتی حاصلخیز، هزاران سال است که به عنوان زیستگاه انسانی مورد توجه بوده است.

به گفته جمالی، شواهد این سکونت در قالب محوطه‌های تاریخی از اواخر دوره نوسنگی، دوران کلکلوتیک (مس و سنگ)، عصر مفرغ و آهن تا دوره‌های اسلامی، در کتاب به تفصیل بررسی شده‌اند. همچنین، این اثر به معرفی طیف گسترده‌ای از بناها شامل مساجد، امامزاده‌ها، قلعه‌ها، کاروانسراها، برج‌ و باروها، بازار تاریخی و دیگر معماری‌های سنتی همچون کبوترخانه‌ها و یخچال‌ها پرداخته است.

یکی از بخش‌های کلیدی این کتاب، دستاوردهای پژوهشی حوزه سنگ‌نگاره‌هاست. جمالی که پیش‌تر در کتاب «سنگ‌نگاره‌های گلپایگان، گذرگاه تاریخ» به معرفی ۳۲ محوطه غنی پرداخته بود، در کتاب جدید خود علاوه بر بازنگری در این یافته‌ها، چکیده‌ای از شناسایی ۳۶هزار سنگ‌نگاره را ارائه کرده است.

از جمله نکات برجسته این اثر، معرفی و بازخوانی ۱۵ کتیبه به خط پهلوی در میان سنگ‌نگاره‌هاست که به عنوان یکی از جدیدترین دستاوردهای علمی این حوزه در کتاب گنجانده شده است.

این پژوهشگر با تأکید بر مستندات تاریخی این کتاب، افزود: از نکات ممتاز این اثر، معرفی مجموعه بزرگی از سکه‌های ضرب تیمره به عنوان نخستین درهم‌های ضرب‌شده در خلافت اسلامی (مربوط به سال‌های ۷۸ تا ۱۲۹ هجری قمری) و سکه‌های ادوار بعدی از جمله آل‌شجاع، ابن‌کاکویه و تیموری است.

ارائه نقشه‌های قدیمی شهر گلپایگان (با نمایش باروی تاریخی ۱۷ برجی) و تصاویری از ابنیه تاریخی در بازه زمانی ۱۹۱۲ تا ۱۹۳۹ میلادی، از دیگر مستنداتی است که برای نخستین‌بار در این کتاب منتشر شده است.

همچنین، تصاویر برخی از بناهای تاریخی که اکنون کاملاً تخریب شده و اثری از آن‌ها باقی نمانده، در این اثر ثبت شده است که اهمیتی دوچندان به آن بخشیده است.

جمالی در پایان با بیان اینکه این کتاب جامع‌ترین منبع مطالعاتی برای آثار تاریخی گلپایگان است، تأکید کرد: شناسایی و معرفی بسیاری از آثار ثبت‌نشده در روستاهای منطقه، می‌تواند نقشی کلیدی در تقویت حس تعلق و هویت بومی ایفا کند. امیدواریم این پژوهش با ایجاد زمینه فرهنگی مناسب، به فهم ارزش واقعی این میراث نزد جوامع محلی و در نتیجه، پاسداشت و حفاظت بهتر از این گنجینه‌ها منجر شود.

این اثر پژوهشی، راهنمایی ارزشمند برای پژوهشگران، باستان‌شناسان و علاقه‌مندان به تاریخ ایران است که اکنون در دسترس علاقه‌مندان به میراث‌فرهنگی قرار گرفته است.

انتهای پیام/