حسین خانی رئیس اداره میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان کرمانشاه در یادداشتی نوشت: بافتهای تاریخی، صرفاً مجموعهای از بناهای قدیمی و خیابانهای کهن نیستند، بلکه حافظه زنده شهرها و روایتگر هویت فرهنگی، اجتماعی و تاریخی یک سرزمین به شمار میآیند. در این میان، شهر کرمانشاه بهعنوان یکی از کهنترین مراکز تمدنی غرب ایران، از ظرفیتهای ارزشمندی در حوزه میراث فرهنگی و بافت تاریخی برخوردار است که حفاظت و احیای آنها باید در اولویت برنامههای توسعه شهری قرار گیرد.
کرمانشاه در طول تاریخ، به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود، محل تلاقی فرهنگها، اقوام و مسیرهای مهم ارتباطی بوده است. آثار برجستهای همچون تکیه معاونالملک، تکیه بیگلربیگی، مسجد عمادالدوله، بازار سنتی، خانههای تاریخی و محلههای قدیمی شهر، هر یک بخشی از هویت تاریخی این منطقه را بازتاب میدهند. این مجموعه ارزشمند، در کنار میراث جهانی بیستون و دیگر آثار تاریخی استان، ظرفیت کمنظیری برای معرفی تاریخ و فرهنگ ایران به نسلهای امروز و آینده فراهم کرده است.
حفظ بافت تاریخی کرمانشاه از چند منظر دارای اهمیت ویژه است. نخست، این بافتها نقش اساسی در حفظ هویت شهری دارند. شهرها بدون حافظه تاریخی، به فضاهایی بیروح و فاقد شخصیت تبدیل میشوند. آنچه کرمانشاه را از بسیاری از شهرهای جدید متمایز میکند، پیوند عمیق آن با گذشته و وجود نشانههای ملموس تاریخی در کالبد شهر است. تخریب یا بیتوجهی به این بافتها، در واقع حذف بخشی از هویت جمعی شهروندان و گسستن ارتباط نسلهای آینده با ریشههای فرهنگی خود خواهد بود.
دومین مسئله، نقش اقتصادی بافتهای تاریخی در توسعه پایدار شهری است. تجربه بسیاری از شهرهای تاریخی جهان نشان داده است که حفاظت و احیای بافتهای ارزشمند میتواند به رونق گردشگری، ایجاد اشتغال و افزایش سرمایهگذاری منجر شود. کرمانشاه با برخورداری از آثار تاریخی متعدد، قابلیت تبدیل شدن به یکی از مهمترین مقاصد گردشگری فرهنگی کشور را دارد. در این مسیر، احیای خانههای تاریخی، توسعه اقامتگاههای سنتی، ایجاد مراکز فرهنگی و صنایعدستی و ساماندهی فضاهای تاریخی میتواند ضمن حفظ اصالت بافت، زمینهساز رونق اقتصادی و بهبود کیفیت زندگی ساکنان نیز باشد.
از سوی دیگر، بافت تاریخی کرمانشاه ظرفیت مهمی برای تقویت سرمایه اجتماعی و حس تعلق شهروندان دارد. محلههای قدیمی تنها مجموعهای از ساختمانها نیستند؛ بلکه بستر شکلگیری روابط اجتماعی، سنتها و خاطرات جمعی مردم به شمار میروند. هرگونه برنامهریزی برای حفاظت از این بافتها باید با مشارکت ساکنان محلی همراه باشد تا ضمن حفظ زندگی جاری در محلهها، فرآیند احیا نیز با موفقیت بیشتری دنبال شود.
با این حال، بافت تاریخی کرمانشاه در سالهای اخیر با چالشهایی همچون فرسودگی بناها، تغییر کاربریهای نامناسب، ساختوسازهای ناهمگون، کمبود اعتبارات حفاظتی و برخی مداخلات غیرکارشناسی مواجه بوده است. تداوم این روند میتواند آسیبهای جبرانناپذیری به میراث تاریخی شهر وارد کند. از اینرو، ضروری است دستگاههای متولی، مدیریت شهری، نهادهای فرهنگی و جامعه محلی با نگاهی مشترک و مسئولانه برای حفاظت از این سرمایه ملی همکاری کنند.
تدوین برنامههای جامع حفاظت و احیا، حمایت از مالکان بناهای تاریخی، ارائه مشوقهای اقتصادی برای مرمت، آموزش و فرهنگسازی عمومی و بهرهگیری از ظرفیت بخش خصوصی از جمله اقداماتی است که میتواند به صیانت از بافت تاریخی کرمانشاه کمک کند. همچنین استفاده از تجارب موفق شهرهای تاریخی دیگر در زمینه بازآفرینی شهری، میتواند مسیر مناسبی برای تحقق اهداف حفاظتی و توسعهای باشد.
امروزه در بسیاری از کشورها، حفاظت از بافتهای تاریخی نه بهعنوان مانعی برای توسعه، بلکه بهعنوان یکی از ارکان توسعه پایدار شناخته میشود. این رویکرد میتواند الگویی مناسب برای کرمانشاه نیز باشد؛ شهری که در دل خود گنجینهای ارزشمند از تاریخ، فرهنگ و تمدن ایرانی را جای داده است.
در نهایت باید تأکید کرد که حفظ بافت تاریخی کرمانشاه تنها وظیفه یک دستگاه یا نهاد خاص نیست، بلکه مسئولیتی اجتماعی و ملی محسوب میشود. هر بنای تاریخی، هر گذر قدیمی و هر محله تاریخی، بخشی از هویت مشترک ما را شکل میدهد. حفاظت از این میراث، سرمایهگذاری برای آیندهای است که در آن توسعه شهری با حفظ اصالت فرهنگی و تاریخی همراه باشد. کرمانشاه شایسته آن است که تاریخ ارزشمندش نه در صفحات کتابها، بلکه در کالبد زنده شهر و زندگی روزمره شهروندان تداوم یابد؛ میراثی که باید با تدبیر، مشارکت و نگاه آیندهنگر برای نسلهای آینده حفظ شود.
انتهای پیام/
نظر شما