مرتضی گراوند مدیر پایگاه ملی معبد آناهیتا کنگاور در یادداشتی نوشت: منظر باستانشناسی اشکانی ـ ساسانی در حد فاصل معبد آناهیتای کنگاور تا ایوان مدائن، یکی از شاخصترین و مهمترین پهنههای تمدنی در غرب ایران و بینالنهرین است که به عنوان یک شریان حیاتی در تاریخ تبادلات سیاسی، نظامی، اقتصادی و فرهنگی شناخته میشود.
این مسیر تاریخی که در امتداد جاده هگمتانه به تیسفون (بخشی از جاده خراسان بزرگ) شکل گرفته، در دوران باستان فراتر از یک گذرگاه جغرافیایی، بستری پویا برای جابهجایی کاروانها، انتقال کالا و مهمتر از آن، تبادل اندیشهها، سبکهای هنری و معماری میان جوامع ساکن در زاگرس مرکزی و دشتهای بینالنهرین بوده است.
آثار و یادمانهای قرارگرفته در طول این محور تاریخی، مجموعهای منفرد و جدا از هم نیستند، بلکه اجزای یک نظام تاریخی، فرهنگی و باستانشناختی پیوسته را تشکیل میدهند که شکلگیری آنها با موقعیت راهبردی مسیر، شرایط طبیعی منطقه و نیازهای سیاسی، مدیریتی و دفاعی حکومتهای وقت ارتباط مستقیم داشته است.
معبد آناهیتای کنگاور، مجموعه بیستون، طاقبستان، کوشک چمن طزر فیروزآباد، مجموعه سرپلذهاب، سرخهدیزه، قلعه یزدگرد، مجموعه قصرشیرین و در ادامه بناهایی چون دستگرد، حوشکوری، تیسفون، طاق کسری و ایوان مدائن، از مهمترین حلقههای این زنجیره تاریخی به شمار میروند.
اهمیت این منظر تنها در شمار آثار آن خلاصه نمیشود، بلکه تنوع کارکرد، ساختار معماری و جایگاه تاریخی این یادمانها، ارزش آن را دوچندان کرده است. در این مسیر، مجموعهای از کاخها، آتشکدهها، دژهای دفاعی، نقشبرجستهها، سازههای آیینی، بناهای حکومتی، راهها، کانالها و یادمانهای معماری قرار دارد که هر یک بخشی از هویت تاریخی دورههای اشکانی و ساسانی را بازتاب میدهند.
این آثار در بستری طبیعی از کوهستانهای زاگرس مرکزی تا نواحی پست و پرآب بینالنهرین شکل گرفتهاند و در کنار یکدیگر تصویری منسجم از سازمان فضایی، قدرت سیاسی و شکوفایی فرهنگی این ادوار ارائه میکنند. قرارگیری بخش قابل توجهی از این آثار در امتداد مسیرهای ارتباطی امروز، ظرفیت مهمی برای توسعه گردشگری فرهنگی فراهم کرده است.
بسیاری از این محوطهها و بناها قابلیت معرفی و ساماندهی در قالب یک مسیر تاریخی ـ فرهنگی را دارند و همین ویژگی، ثبت جهانی این منظر باستانشناسی را از سطح یک اقدام صرفاً حفاظتی فراتر میبرد و آن را به فرصتی مؤثر برای توسعه پایدار منطقه تبدیل میکند.
ثبت جهانی این منظر میتواند زمینه حفاظت، ساماندهی، مستندسازی و معرفی بینالمللی بیش از ۴۰ اثر تاریخی و فرهنگی را فراهم کند و افزون بر صیانت از میراث اشکانی و ساسانی، به معرفی نقش تاریخی کرمانشاه در پیوند میان فلات ایران و بینالنهرین کمک کند.
بر این اساس، ثبت جهانی منظر باستانشناسی اشکانی ـ ساسانی از معبد آناهیتا تا ایوان مدائن باید بهعنوان یکی از اولویتهای مهم فرهنگی، تاریخی و توسعهای استان کرمانشاه مورد توجه قرار گیرد. این پرونده نباید صرفاً موضوعی تخصصی در حوزه میراث فرهنگی تلقی شود، بلکه لازم است استانداری کرمانشاه، نمایندگان مردم استان در مجلس شورای اسلامی، فرمانداریهای شهرستانهای واقع در مسیر، شهرداریها، شوراهای اسلامی شهر و سایر دستگاههای اجرایی و ذیربط، آن را بهعنوان مطالبهای جدی از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی دنبال کنند.
تهیه و تکمیل این پرونده نیازمند مطالعات علمی، مستندسازی تخصصی، تعیین عرصه و حریم آثار، ساماندهی محوطهها، تأمین زیرساختهای گردشگری، تولید محتوای معرفی و ایجاد هماهنگی میانبخشی است. اختصاص اعتبار لازم و تشکیل کارگروه ویژه استانی میتواند روند ثبت جهانی این منظر را تسریع کند و زمینه معرفی شایسته آن را در سطح ملی و بینالمللی فراهم آورد.
بیتردید، ثبت جهانی این منظر گامی مؤثر در حفاظت از میراث اشکانی و ساسانی، تقویت دیپلماسی فرهنگی میان ایران و عراق، توسعه گردشگری پایدار و ارتقای جایگاه تاریخی استان کرمانشاه خواهد بود.
انتهای پیام/
نظر شما