عباس رحیمی، پژوهشگر صنایعدستی، در یادداشتی نوشت: امروزه، در اغلب مناطق جغرافیایی ایران و جهان که دسترسی به مواد اولیۀ لازم وجود دارد، تولید این نوع محصولات با فرمها، شیوهها و مواد اولیۀ گوناگون رایج است.
یکی از رشتههای گروه صنایعدستی حصیری ایران حصیربافی نام دارد. در این هنر ـ صنعت با استفاده از برگ درخت خرما (خوص) محصولات کاربردی و یا تزیینی ـ کاربردی با فرمها، اندازهها و کاربردهای گوناگون ساخته میشوند.
واژه حصیر ریشهای عربی دارد. پیشینه حصیربافی در مناطق عربنشین خوزستان به دوران پیش از اسلام بازمیگردد؛ زمانی که این هنر همگام با نخلداری رونق گرفت. طبق منابع مکتوب، محصولات حصیری این منطقه بهدلیل کیفیت بالا شهرت بسیاری داشتند و علاوه بر صادرات به خارج از ایران الگویی برای بافت حصیر در سایر نقاط ایران و کشورهایی مانند مصر قرار میگرفتند. این صنعت، تأمینکننده اصلی نیازهای روزمرۀ ساکنان محلی از جمله انواع گستردنیها مانند سجاده، حصیر حمام و سفره بود.
امروزه شهرستان شادگان با برخورداری از بیش از ۲۰۰۰ هنرمند حصیرباف، بزرگترین و مهمترین مرکز حصیربافی در خوزستان و حافظ میراث تاریخی این هنر ـ صنعت است. محصولات حصیری شادگان که نقشی اساسی در زندگی روزمره بومیان دارند در میان جوامع شهری و روستایی سراسر کشور نیز از جایگاه ویژهای برخوردارند. این محصولات فراتر از جنبههای کاربردی قوی بازتابدهنده فرهنگ، روحیات و ذوق هنری مردمان عربزبان خوزستان هستند.
با توجه به اهمیت فرهنگی و اقتصادی حصیربافی شادگان و در راستای برنامههای حمایتی معاونت صنایعدستی خوزستان این شهرستان در سال ۱۴۰۴ به عنوان «شهر ملی حصیربافی» به ثبت رسید. ثبت شهرهای ملی صنایعدستی یکی از عوامل تأثیرگذار در زمینۀ شناساندن، برندسازی و رونقبخشی به گرایشهای صنایعدستی و ارائه مطلوب محصولات در بازارهای داخلی و خارجی است. این موفقیت، گامی مهم در جهت ایجاد اشتغال پایدار، انتقال و ارتقای فرهنگها و درنهایت توسعه پایدار صنایعدستی منطقه محسوب میشود.
برای دستیابی به این عنوان، معاونت صنایعدستی خوزستان در سالهای گذشته اقدام به شناسایی، تقویت و ایجاد زیرساختهای لازم در حوزههای تولید، فروش و صادرات، توسعه و ترویج، آموزش و تبلیغ کرد.
در حوزه تولید، اکنون در شهرستان شادگان بیش از ۲۰۰۰ نفر حصیرباف در کارگاههای خانگی مشغول به فعالیت هستند. این صنعتگران محصولات خود را از طریق بازارچههای موقت، بازارهای محلی، فروشگاههای تخصصی، حضور در نمایشگاههای محلی، استانی و کشوری، پلتفرمهای مجازی و یا عرضه به بازرگانان صادرکننده به کشورهای همسایه، به فروش میرسانند.
در حوزه توسعه و ترویج حصیربافی شادگان مهمترین فعالیتهای معاونت صنایعدستی خوزستان شامل این موارد بوده است: نگارش کتاب جامع حصیربافی از مجموعه دانشنامه صنایعدستی خوزستان، تدوین استاندارد ملی حصیربافی، تنظیم و ارسال پرونده ثبت نشانه جغرافیایی حصیر شادگان، ثبت حصیربافی در فهرست میراث ناملموس، طراحی و نمونهسازی محصولات و راهاندازی موزه تخصصی صنایعدستی حصیری ایران در جوار تالاب بینالمللی شادگان.
بیش از ۹۰ درصد حصیربافان شادگان به روش سنتی استاد ـ شاگردی نزد یکی از آشنایان مهارتهای حصیربافی را کسب کرده و در کارگاههای خانگی مشغول به کار شدهاند. در زمینه آموزش رسمی نیز دورههای آموزش شغل حصیرباف در اداره آموزش فنی و حرفهای شادگان برگزار شده است. از دیگر عملکردهای معاونت صنایعدستی خوزستان در این حوزه میتوان به برگزاری دوره آموزش بهبافی محصولات حصیر، کارگاههای آموزشی، همکاری در تدوین استاندارد آموزش شغل حصیرباف و تولید و تکثیر انبوه فیلم آموزش حصیربافی اشاره کرد. همچنین با پیگیری اداره میراث فرهنگی نمونههای محصولات حصیر شادگان در ادارات مهم شهر، رستورانها، کافهها و اقامتگاههای بومگردی منطقه به نمایش درآمده و مورد استفاده قرار میگیرد.
در حوزه تبلیغ حصیربافی شهرداری شادگان با نصب بیلبوردهای معرفی، اجرای نقاشیهای دیواری و نامگذاری «بلوار حصیربافان»، نقش فعالی در ترویج این هنر ایفا کرده است. همچنین با تلاش اداره میراث فرهنگی نمونههای محصولات حصیر شادگان در ادارات مهم شهر، رستورانها، کافهها و اقامتگاههای بومگردی منطقه به نمایش درآمده و این هنر را به جلوهای ملموس در زندگی شهری تبدیل کرده است.
با توجه به ثبت ملی شادگان به عنوان شهر حصیربافی اکنون انتظار میرود این شهرستان با بهرهگیری از فرصتهای اقتصادی و فرهنگیِ پیش رو جایگاه خود را در سطح ملی تثبیت کند. با این حال، تداوم این امتیاز منوط به بازنگری و توجه ویژه متولیان امر است. تنها در سایه چنین رویکردی است که حصیربافی شادگان میتواند در رقابت با استانهای پیشگامی نظیر سیستان و بلوچستان، هرمزگان، بوشهر، خراسان جنوبی و کرمان سهم بازار خود را گسترش داده و رونق کسبوکار جامعه بزرگ حصیربافان منطقه را تضمین کند.
انتهای پیام/
نظر شما