میراث آریا: ریشه‌های آیین کهن علم شمشیری در قشم به طایفه شیعه حیدرآبادی بازمی‌گردد که حدود ۹۰۰ سال پیش در روستای حمیری قشم سکونت یافتند و سنت علم‌بندان و علم‌گردانی را با خود به این منطقه آوردند. از آن زمان تاکنون، این رسم مذهبی به یکی از شاخص‌ترین جلوه‌های عزاداری محرم در قشم تبدیل شده و جایگاه ویژه‌ای در میان مردم جزیره یافته است.

محور اصلی این آیین، علم شمشیری است؛ علمی منحصر به فرد که بر فراز آن شمشیری منقوش به آیات قرآن کریم قرار گرفته است. مردم قشم بر این باورند که این شمشیر متعلق به امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) است و از نجف اشرف به این سرزمین آورده شده است. 

به اعتقاد اهالی، نمونه‌ مشابه این علم در بارگاه ملکوتی امام علی(ع) نیز وجود دارد و همین باور، قداست و احترام ویژه‌ای به آن بخشیده است.

علم شمشیری دارای کتیبه‌هایی به خط کوفی و نمادهایی است که هر یک مفاهیم عمیق اعتقادی و حماسی را در خود جای داده‌اند. از جمله بخش‌های شاخص این علم، نماد دستی است که یادآور ایثار، فداکاری و شهادت‌طلبی حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران وفادارش در واقعه کربلا است.

برای مردم قشم، این علم تنها یک نماد مذهبی نیست، بلکه نشانه‌ای از پیوند تاریخی و معنوی آنان با فرهنگ عاشورا به شمار می‌رود.

مسجد علی‌بن‌ابیطالب(ع) در شهر قشم محل نگهداری این علم تاریخی است. هر ساله با فرارسیدن ماه محرم، به‌ویژه در روزهای هفتم، تاسوعا و عاشورا، علم شمشیری از جایگاه خود خارج شده و در میان انبوه عزاداران به حرکت درمی‌آید. 

همچنین در نوزدهم ماه مبارک رمضان، سالروز ضربت خوردن امیرالمؤمنین(ع)، این آیین با شکوه خاصی برگزار می‌شود.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این مراسم در روز هفتم محرم رخ می‌دهد؛ زمانی که علم شمشیری با همراهی عزاداران از شهر قشم به سمت روستای حمیری حرکت می‌کند. این مسیر از راهی قدیمی و دشوار به نام «ریغ‌گدار» می‌گذرد؛ مسیری حدود ۱۲ کیلومتری که در گذشته گذرگاهی مهم میان شهر و روستا بوده است. عزاداران این راه طولانی را با پای پیاده طی می‌کنند و با نوحه‌خوانی، ذکر مصیبت و یادآوری حماسه عاشورا، علم را به روستای حمیری می‌رسانند.

روستای حمیری در این روز به میعادگاه عاشقان سیدالشهدا(ع) تبدیل می‌شود. اهالی روستا با گشاده‌رویی و مهمان‌نوازی مثال‌زدنی از عزاداران پذیرایی می‌کنند. نان محلی، حلوا، شربت‌های خنک و نقل و نبات از جمله نذوراتی است که میان میهمانان توزیع می‌شود. این سنت دیرینه، جلوه‌ای از فرهنگ همدلی، مشارکت اجتماعی و ارادت مردم منطقه به اهل‌بیت(ع) را به نمایش می‌گذارد.

پس از مراسم روستا، کاروان عزاداران در ساعات بعدازظهر مسیر بازگشت به شهر قشم را آغاز می‌کند. در طول مسیر، صدای «گور» یا شیپور سنتی ساخته‌شده از لاک صدف در فضا طنین‌انداز می‌شود؛ نوایی که از گذشته‌های دور، خبر حرکت کاروان را به مردم مناطق اطراف اعلام می‌کرده است. این صدای خاص و متمایز، امروزه نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از آیین علم شمشیری محسوب می‌شود.

با نزدیک شدن کاروان به شهر، گروهی دیگر از عزاداران که حامل علم‌های مختلف هستند، به استقبال آن می‌روند. این دو دسته عزادار در فضایی سرشار از شور و معنویت به یکدیگر می‌پیوندند و همراه با نوحه‌خوانی و طنین سنج و طبل وارد شهر می‌شوند. سپس علم‌ها در میان هیئت‌های مذهبی و محلات مختلف گردش داده شده و به خانه‌هایی که صاحبان آن‌ها نذر دارند سر می‌زنند. این حرکت تا شب ادامه یافته و در نهایت علم به محل نگهداری خود در مسجد بازگردانده می‌شود.
حضور گسترده مردم در این آیین، نشان‌دهنده جایگاه ریشه‌دار آن در فرهنگ مذهبی جزیره است.

اهمیت تاریخی، فرهنگی و مذهبی این مراسم سبب شد آیین علم شمشیری قشم بیش از یک دهه پیش در فهرست میراث ناملموس ملی ایران به ثبت برسد. این ثبت ملی، گامی مهم در جهت حفاظت و پاسداری از یکی از کهن‌ترین سنت‌های عاشورایی جنوب کشور به شمار می‌رود؛ آیینی که در آن تاریخ، فرهنگ، هویت محلی و عشق به سیدالشهدا(ع) در هم آمیخته‌اند.

امروز علم شمشیری قشم تنها یک نماد مذهبی نیست؛ بلکه روایت زنده‌ای از استمرار ایمان، وفاداری و عشق مردمانی است که قرن‌هاست یاد و نام امام حسین(ع) را در کوچه‌ها، روستاها و سواحل این جزیره زنده نگه داشته‌اند. میراثی ماندگار که همچنان پس از گذشت نه قرن، نسل‌های جدید را با فرهنگ عاشورا پیوند می‌دهد و پیام آزادگی و حق‌طلبی کربلا را در دل خلیج فارس طنین‌انداز می‌کند.

انتهای پیام/