لیلا صدقی، کارشناس ارشد پژوهش هنر در یادداشتی نوشت: در تاریخ معاصر میراث فرهنگی ایران، نام‌هایی وجود دارند که فراتر از یک پژوهشگر یا استاد دانشگاه، به نماد تعهد به هویت تاریخی و فرهنگی کشور تبدیل شده‌اند. پروفسور شهریار عدل یکی از برجسته‌ترین این چهره‌هاست؛ دانشمندی که بیش از چهار دهه از عمر خود را صرف پژوهش، حفاظت و معرفی میراث فرهنگی ایران کرد و نقش مهمی در شناساندن جایگاه تمدن ایرانی در مجامع علمی و فرهنگی جهان داشت.

شهریار عدل در سال ۱۳۲۲ در تهران متولد شد. او پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه در ایران، برای ادامه تحصیل راهی فرانسه شد و در دانشگاه‌ها و مؤسسات معتبر علمی این کشور به مطالعه تاریخ، باستان‌شناسی، هنر و معماری پرداخت. حضور در محیط‌های علمی اروپا، نه تنها افق‌های تازه‌ای را پیش روی او گشود، بلکه زمینه‌ای فراهم کرد تا بتواند به عنوان یکی از مهم‌ترین پژوهشگران ایرانی در عرصه بین‌المللی شناخته شود.

او بخش عمده‌ای از فعالیت حرفه‌ای خود را در مرکز ملی پژوهش‌های علمی فرانسه (CNRS) سپری کرد؛ نهادی که از مهم‌ترین مراکز تحقیقاتی جهان به شمار می‌رود. با این حال، هرگز ارتباط خود را با ایران و مسائل مربوط به میراث فرهنگی آن قطع نکرد. بخش قابل توجهی از پژوهش‌ها و تحقیقات او به تاریخ و تمدن ایران، هنر اسلامی، معماری تاریخی، کتیبه‌ها، اسناد و آثار فرهنگی این سرزمین اختصاص داشت.

آنچه شهریار عدل را از بسیاری از پژوهشگران هم‌عصر خود متمایز می‌کرد، نگاه چندبعدی او به میراث فرهنگی بود. او صرفاً یک باستان‌شناس یا مورخ نبود؛ بلکه معتقد بود آثار تاریخی زمانی معنا پیدا می‌کنند که در خدمت شناخت هویت و حافظه جمعی یک ملت قرار گیرند. به همین دلیل، همواره بر ضرورت حفاظت از میراث فرهنگی و انتقال آن به نسل‌های آینده تأکید می‌کرد.

در دهه‌های پایانی قرن بیستم و آغاز قرن بیست‌ویکم، هنگامی که موضوع ثبت جهانی آثار تاریخی ایران در یونسکو اهمیت بیشتری پیدا کرد، شهریار عدل به یکی از تأثیرگذارترین چهره‌ها در این حوزه تبدیل شد. بسیاری از کارشناسان حوزه میراث فرهنگی معتقدند دانش تخصصی، اعتبار بین‌المللی و پیگیری‌های مستمر او نقش مهمی در معرفی و ثبت جهانی شماری از آثار ارزشمند ایران ایفا کرد. او به خوبی می‌دانست که ثبت جهانی تنها یک عنوان تشریفاتی نیست، بلکه ابزاری مؤثر برای حفاظت، معرفی و صیانت از میراث تاریخی کشور محسوب می‌شود.

فعالیت‌های علمی شهریار عدل تنها به حوزه ثبت جهانی محدود نبود. او در پروژه‌های متعدد باستان‌شناسی، مطالعات تاریخی و تحقیقات میان‌رشته‌ای مشارکت داشت و ده‌ها مقاله و پژوهش تخصصی از خود به یادگار گذاشت. آثار او همچنان از منابع معتبر مطالعات ایران‌شناسی و تاریخ فرهنگی ایران به شمار می‌روند و مورد استناد پژوهشگران قرار می‌گیرند.

از دیگر ویژگی‌های برجسته این دانشمند ایرانی، تلاش برای ایجاد پیوند میان جامعه علمی ایران و مراکز پژوهشی جهان بود. او در بسیاری از نشست‌ها، همایش‌ها و پروژه‌های بین‌المللی حضور یافت و کوشید تصویری علمی و مستند از تاریخ و تمدن ایران ارائه دهد. در دوره‌ای که برخی روایت‌های نادرست یا ناقص از تاریخ ایران در محافل جهانی مطرح می‌شد، شهریار عدل با اتکا به دانش و اسناد معتبر، از جایگاه علمی تمدن ایرانی دفاع می‌کرد.

در خردادماه سال ۱۳۹۴، خبر درگذشت او جامعه علمی و فرهنگی ایران را اندوهگین کرد. با این حال، فقدان جسمانی او پایان راه نبود. میراث فکری، پژوهش‌های علمی و خدمات ماندگارش همچنان در حوزه میراث فرهنگی ایران زنده است و نسل‌های جدید پژوهشگران از دستاوردهای او بهره می‌برند.

امروز که حفاظت از میراث فرهنگی بیش از هر زمان دیگری به دغدغه‌ای جهانی تبدیل شده است، بازخوانی زندگی و آثار پروفسور شهریار عدل اهمیت دوچندانی دارد. او نمونه‌ای از پژوهشگری بود که دانش را با مسئولیت اجتماعی درآمیخت و نشان داد پاسداری از آثار تاریخی، در حقیقت پاسداری از هویت، حافظه و فرهنگ یک ملت است.

شهریار عدل را می‌توان از جمله معدود چهره‌هایی دانست که نه تنها در عرصه دانشگاهی، بلکه در میدان عمل نیز برای میراث فرهنگی ایران نقش‌آفرین بود. نام او امروز در کنار مهم‌ترین حافظان و مروجان فرهنگ و تمدن ایرانی قرار دارد؛ شخصیتی که خدماتش به میراث فرهنگی، همچنان الهام‌بخش دوستداران تاریخ و فرهنگ ایران خواهد بود.

انتهای پیام/