به گزارش میراث آریا بر پایه اسناد تاریخی موجود، بنیان‌گذار این آیین، مرحوم حاج علی‌اشرف بوده و شکل‌گیری آن به دوره افشاریه بازمی‌گردد. با گذشت قرن‌ها، این سنت همچنان با همان نظم و فلسفه اولیه برگزار می‌شود و امروز به مهم‌ترین نماد آیین‌های محرم در بشرویه تبدیل شده است.

سید امیر سلیمانی رباطی، مسئول میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان بشرویه، معتقد است فهم این آیین تنها با مشاهده ظواهر آن ممکن نیست و هر جزء از آن نیازمند تفسیر و واکاوی است.

او می‌گوید: هیچ عنصر و هیچ حرکتی در آیین «حسین حسین» اتفاقی نیست. از معماری حسینیه گرفته تا مسیر حرکت علمداران، ترتیب صفوف، ذکرها، تعداد دورها و حتی پایان مراسم، همگی بر پایه مفاهیم عمیق دینی و نمادهای عاشورایی طراحی شده‌اند.

حسینیه؛ بازآفرینی نمادین کعبه

به گفته سلیمانی رباطی، معماری هشت‌ضلعی حسینیه، نخستین رمز این آیین است. این هشت‌ضلعی، نمادی از مسجدالحرام تلقی می‌شود؛ جایی که خداوند آن را «قیاماً للناس» قرار داده است.

مسئول میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان بشرویه می‌افزاید: اگر کعبه محل قیام انسان‌ها برای خداست، حسینیه نیز محل قیام برای نهضت امام حسین(ع) است.

در میانه حسینیه سکویی قرار دارد که مداح بر روی آن می‌ایستد و پیام عاشورا را در قالب مرثیه و شعر به عزاداران منتقل می‌کند. درست در مقابل آن نیز منبر قرار گرفته است؛ جایگاهی که خطیب از آن، پیام و اندیشه سیدالشهدا(ع) را روایت می‌کند.

آغاز طواف از میان منبر و حوض

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این آیین، آغاز حرکت علمداران از میان منبر و سکوی مداحی است؛ حرکتی که به گفته مسئول میراث فرهنگی بشرویه، برگرفته از فلسفه آغاز طواف حاجیان میان رکن و مقام است. پس از آغاز حرکت، عزاداران هفت بار به دور حسینیه می‌گردند؛ همان‌گونه که حاجیان هفت شوط گرد کعبه طواف می‌کنند. در تمام این مسیر تنها یک ذکر شنیده می‌شود؛ «حسین، حسین».

ذکری که لحظه‌ای قطع نمی‌شود و به تعبیر سلیمانی رباطی، همانند لبیک پیوسته حاجیان، زبان و دل عزاداران را در تمام مسیر همراهی می‌کند.

صف‌هایی که روایت عاشورا را بازسازی می‌کنند

ترتیب ایستادن گروه‌های مختلف در این مراسم نیز دارای مفاهیم نمادین است. نخستین صف، زنجیره‌ای از عزاداران است که پشت به مردم و رو به سادات ایستاده‌اند؛ تصویری از یاران وفادار امام حسین(ع) که در شب عاشورا، دنیا را پشت سر گذاشتند و تا آخرین نفس در کنار امام خود ماندند. پس از آنان، سادات و نقبا قرار می‌گیرند که نماد بنی‌هاشم هستند. در ادامه، علمداران با نظمی مثال‌زدنی حرکت می‌کنند؛ نمادی از سپاه وفادار امام حسین(ع).

پشت سر آنان، شمشیرداران قرار دارند؛ گروهی که با یک دست بر سر می‌زنند و با دست دیگر قبضه شمشیر را گرفته‌اند و با فریاد «حسین، حسین» عشق و آمادگی خود برای یاری امام را به نمایش می‌گذارند. آخرین صف نیز انبوه عزادارانی هستند که نمادی از دیگر اصحاب سیدالشهدا(ع) محسوب می‌شوند.

از طواف تا هروله

در هفت دور نخست، فضای مراسم آرام، منظم و سرشار از ذکر است. اما با پایان هفت دور، ناگهان ریتم سنج‌ها تغییر می‌کند، نظم جای خود را به شتاب می‌دهد و هروله آغاز می‌شود.

به باور برگزارکنندگان، این دگرگونی نمادی از لحظه آغاز نبرد و آشفتگی میدان کربلا است؛ جایی که دیگر همه چیز رنگ حماسه و فداکاری می‌گیرد. سادات، نقبا، علمداران و عزاداران همگی با شتاب می‌دوند و تنها یک صدا در حسینیه طنین‌انداز است: «حسین حسین»

شب عاشورا؛ شب وداع

این آیین از شب ششم محرم آغاز می‌شود و تا شب عاشورا، هر روز دو نوبت برگزار می‌شود. با فرارسیدن شب عاشورا، شدّه‌های بسته‌شده بر فراز علم‌ها برداشته می‌شود؛ حرکتی که نماد جدا شدن سرهای شهیدان از پیکرهایشان است.

علم‌ها دیگر در کنار یکدیگر قرار نمی‌گیرند، بلکه جداگانه به دیوار حسینیه تکیه داده می‌شوند؛ تصویری نمادین از شب عاشورا؛ شبی که امام حسین(ع) یارانش را برای راز و نیاز و مناجات آزاد گذاشت.

صلات شهادت

صبح عاشورا، نقبا بر بام حسینیه می‌روند و صلات می‌کشند؛ ندایی که خبر شهادت امام حسین(ع) را به همه عالم اعلام می‌کند.

پس از آن، علم‌ها از حسینیه خارج و به دیوار مسجد تکیه داده می‌شوند؛ نشانه‌ای از آنکه شهیدان، راه آسمان را پیموده و به لقای پروردگار رسیده‌اند. در آستانه حسینیه نیز خادمان با دست بر سینه و سر در گریبان می‌ایستند؛ گویی دیگر صاحب این عزا انسان نیست. آنجا، عزا به خداوند می‌رسد؛ آن‌گونه که امام حسین(ع) «ثارالله» است و خون خدا، به سوی خدا بازگشته است.

آیین «حسین حسین» بشرویه، تنها یک مراسم عزاداری نیست؛ روایتی زنده از فلسفه عاشورا است که در آن، معماری، حرکت، موسیقی آیینی، ذکر، علم، صف‌آرایی و حتی سکوت، همگی زبان نمادها هستند. آیینی که در طول قرن‌ها توانسته است مفاهیم بلند قیام امام حسین(ع) را نه با خطابه، بلکه با نمایش آیینی و مشارکت جمعی نسل به نسل منتقل کند و امروز به یکی از ارزشمندترین جلوه‌های میراث ناملموس ایران تبدیل شود.

انتهای پیام/