محمد شجاعی جامعهشناس در یادداشتی به مناسبت ثبت جهانی الموت نوشت: ثبت جهانی الموت، فراتر از یک عنوان بینالمللی برای یک میراث ارزشمند، فرصتی تازه برای بازتعریف رابطه میان میراثفرهنگی، جامعه محلی و گردشگری است؛ رویدادی که میتواند با تقویت هویت و سرمایه اجتماعی، رونق اقتصاد جوامع محلی و توسعه گردشگری پایدار، جایگاه این منطقه را در نقشه گردشگری ایران و جهان ارتقا دهد و الگویی نوین از پیوند میان حفاظت از میراث و توسعه جوامع محلی ارائه کند.
ثبت جهانی الموت را میتوان فراتر از یک رویداد در حوزه میراثفرهنگی، بهمثابه نقطه عطفی در بازتعریف جایگاه یک مقصد در عرصه گردشگری ملی و بینالمللی دانست؛ رویدادی که ظرفیت آن را دارد تا یک جغرافیای تاریخی و طبیعی را از یک مکان به یک مقصد فرهنگی و از یک میراث محلی به سرمایهای جهانی تبدیل کند، اهمیت این ثبت، تنها در اعتبار بینالمللی آن خلاصه نمیشود، بلکه پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آن میتواند ساختار زندگی جوامع محلی و نوع مواجهه جامعه ایرانی با مفهوم میراث و گردشگری را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
از منظر جامعهشناسی گردشگری، مقصدها زمانی به معنای واقعی کلمه زنده میشوند که میان میراث، جامعه محلی و گردشگر پیوندی متقابل شکل پذیرد، الموت با پیشینه تاریخی، چشماندازهای طبیعی، معماری، فرهنگ بومی و روایتهای تاریخی خود، ظرفیت آن را دارد که این پیوند را به شکلی موثر ایجاد کند.
ثبت جهانی، در چنین شرایطی، نه پایان یک مسیر، بلکه آغاز فرآیندی است که در آن جامعه محلی باید از تماشاگر توسعه به شریک توسعه تبدیل شود، یکی از مهمترین آثار اجتماعی ثبت جهانی الموت، تقویت هویت و غرور فرهنگی در میان ساکنان منطقه است، هنگامی که یک میراث محلی در سطح جهانی به رسمیت شناخته میشود، ارزش نمادین آن در نگاه جامعه افزایش مییابد و مردم بیش از گذشته خود را بخشی از یک میراث مشترک و ارزشمند احساس میکنند؛ این احساس تعلق میتواند به افزایش مشارکت اجتماعی برای حفاظت از میراث، انتقال سنتها و تقویت فرهنگ بومی منجر شود.
در واقع، گردشگری پایدار زمانی شکل میپذیرد که جامعه میزبان، خود را مالک معنوی و فرهنگی مقصد بداند، نه صرفا نیروی خدماتی آن، در سطح ملی نیز ثبت جهانی الموت میتواند به تنوعبخشی به تصویر گردشگری ایران کمک کند.
گردشگری ایران سالهاست که در افکار عمومی جهان عمدتا با شهرها و آثار شناختهشدهای چون اصفهان، شیراز، یزد و کرمان شناخته میشود، قرار گرفتن الموت در کانون توجه جهانی، امکان بازتعریف نقشه گردشگری کشور و توزیع متوازنتر جریان سفر را فراهم میکند، این موضوع میتواند به توسعه مقاصد کمتر شناختهشده، افزایش ماندگاری گردشگران و شکلگیری مسیرهای جدید گردشگری فرهنگی و طبیعی منجر شود.
در سطح بینالمللی نیز ثبت جهانی، فرصتی برای روایت دوباره ایران از دریچهای متفاوت است؛ روایتی که در آن، تاریخ، طبیعت، فرهنگ و زندگی جوامع محلی در کنار یکدیگر قرار میگیرند، گردشگر امروز بیش از گذشته به دنبال تجربه اصیل، ارتباط با جامعه محلی و شناخت سبک زندگی مقصد است، از این منظر الموت میتواند به مقصدی برای گردشگری فرهنگی، طبیعتگردی، تجربهمحور و جامعهمحور تبدیل شود و تصویری انسانیتر و واقعیتر از ایران را به جهان معرفی کند.
با این حال، جهانیشدن یک مقصد همواره با فرصتها و چالشهایی همراه است؛ افزایش شمار گردشگران، اگر بدون برنامهریزی و ظرفیتسنجی انجام شود، ممکن است به فشار بر منابع طبیعی، تغییر سبک زندگی، افزایش قیمت زمین و کالا و حتی تضعیف اصالت فرهنگی منجر شود.
بنابراین، مهمترین اصل پس از ثبت جهانی، حرکت از گردشگری انبوه به سمت گردشگری مسئولانه و پایدار است؛ مدلی که منافع اقتصادی آن به جامعه محلی بازگردد و حفاظت از میراث، اولویت نخست آن باشد.
در این میان، آموزش جامعه محلی، توانمندسازی کسبوکارهای کوچک، توسعه اقامتگاههای بومگردی، حمایت از صنایعدستی و محصولات فرهنگی، تربیت راهنمایان محلی و ایجاد سازوکارهای مشارکت مردم در تصمیمگیریهای گردشگری، میتواند نقش تعیینکنندهای داشته باشد، همچنین لازم است روایتپردازی درباره الموت، بر پایه مستندات تاریخی و فرهنگی و با پرهیز از کلیشهسازی و افسانهپردازی افراطی صورت پذیرد تا تصویر این مقصد در ذهن مخاطب داخلی و خارجی، دقیق، معتبر و ماندگار باشد.
در نهایت، ثبت جهانی الموت را باید فرصتی برای ساختن یک سرمایه اجتماعی دانست؛ سرمایهای که در آن، میراثفرهنگی به عامل پیوند میان نسلها، جامعه محلی، گردشگران و نهادهای توسعهای تبدیل میشود، اگر این فرصت با مشارکت مردم، سیاستگذاری هوشمندانه و نگاه پایدار همراه شود، الموت میتواند نهتنها به یکی از مقاصد شاخص گردشگری ایران، بلکه به الگویی برای توسعه گردشگری جامعهمحور در سطح بینالمللی تبدیل شود؛ جایی که جهانیشدن، نه به معنای فاصله گرفتن از هویت محلی، بلکه به معنای جهانی شدن یک هویت ریشهدار و اصیل است.
انتهای پیام/
نظر شما