ابوالفضل آذری فعال رسانهای در یادداشتی بهمناسبت روز تشکلها و مشارکتهای اجتماعی نوشت: استان گلستان با تنوع کمنظیر فرهنگی، تاریخی، طبیعی و قومی، ظرفیت گستردهای در سه حوزه میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی دارد؛ ظرفیتهایی که حفاظت، معرفی و بهرهبرداری پایدار از آنها بدون مشارکت مردم و حضور مؤثر تشکلهای اجتماعی امکانپذیر نیست.
تشکلها میتوانند در کنار دستگاه اجرایی، بهعنوان حلقه ارتباطی میان مردم، جوامع محلی و مجموعه مدیریتی استان، نقشی مهم در حفاظت از میراث، توسعه گردشگری مسئولانه و پشتیبانی از صنایعدستی ایفا کنند.
روز تشکلها و مشارکتهای اجتماعی فرصتی است برای توجه دوباره به ظرفیتی که در بسیاری از عرصههای توسعه، نقشی تعیینکننده دارد؛ ظرفیتی برآمده از حضور داوطلبانه، آگاهانه و مسئولانه مردم در مسائل جامعه. در حوزه میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، این مشارکت نه یک موضوع فرعی، بلکه یکی از الزامات اصلی موفقیت برنامههاست.
گلستان استانی با تنوع فرهنگی، قومی، تاریخی و طبیعی قابلتوجه است. از آثار و محوطههای تاریخی و بافتهای ارزشمند گرفته تا آیینها، سنتها، مهارتهای بومی، صنایعدستی متنوع، جنگل، دشت، کوهستان، سواحل و روستاهای دارای ظرفیت گردشگری، مجموعهای از داشتهها را شکل دادهاند که هرکدام بخشی از هویت استان محسوب میشوند.
ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی نیز در سه حوزه مأموریتی متفاوت اما بههمپیوسته فعالیت میکند و در هر سه حوزه، حضور جامعه و همراهی تشکلها میتواند به افزایش اثربخشی برنامهها کمک کند.
در حوزه میراثفرهنگی، مهمترین مسئله، حفاظت از سرمایههایی است که متعلق به یک دستگاه یا یک نسل نیستند. بناها، محوطههای تاریخی، بافتهای ارزشمند، آیینها، سنتها و میراث ناملموس، بخشی از حافظه جمعی مردم گلستان هستند و حفاظت از آنها زمانی پایدار خواهد بود که جامعه محلی خود را در این مسئولیت سهیم بداند.
تشکلهای مردمی میتوانند در این حوزه نقش دیدهبان اجتماعی را ایفا کنند. بسیاری از آسیبها، تهدیدها یا تغییراتی که میراث تاریخی و فرهنگی را تحت تأثیر قرار میدهد، ابتدا توسط ساکنان همان مناطق مشاهده میشود. ارتباط سازمانیافته میان این ظرفیت مردمی و دستگاه اجرایی میتواند به شناسایی سریعتر مسائل و افزایش حساسیت عمومی نسبت به حفاظت از آثار کمک کند.
نقش تشکلها تنها به اعلام آسیبها محدود نیست. آموزش عمومی، معرفی ارزش آثار تاریخی، اجرای برنامههای فرهنگی، روایت تاریخ محلی، ثبت خاطرات و آیینها و انتقال آگاهی به نسل نوجوان و جوان، ازجمله فعالیتهایی است که تشکلها میتوانند در حوزه میراثفرهنگی دنبال کنند.
در حوزه گردشگری نیز مشارکت تشکلها از اهمیت ویژهای برخوردار است. گلستان از تنوع بالایی در جاذبهها و ظرفیتهای گردشگری برخوردار است و توسعه این حوزه تنها با ایجاد زیرساخت یا معرفی مقصد محقق نمیشود. گردشگری زمانی پایدار است که جامعه میزبان نیز در فرایند آن حضور داشته باشد و منافع اقتصادی و اجتماعی آن را احساس کند.
تشکلها میتوانند در معرفی ظرفیتهای کمتر شناختهشده استان، فرهنگسازی در زمینه گردشگری مسئولانه، ارتقای فرهنگ میزبانی، آموزش جوامع محلی و حتی شناسایی مسائل مقصدهای گردشگری نقش داشته باشند. گردشگری مسئولانه یکی از حوزههایی است که ظرفیت مشارکت اجتماعی در آن بسیار بالاست.
حفاظت از محیطزیست، احترام به فرهنگ جامعه میزبان، صیانت از آثار تاریخی، رعایت حقوق جوامع محلی و رفتار مسئولانه گردشگران، موضوعاتی هستند که بیش از دستورالعمل اداری، به فرهنگسازی مستمر نیاز دارند. در این میان، تشکلهای فعال محلی میتوانند پیامهای آموزشی را با زبان قابلفهمتر به جامعه منتقل کنند و به شکلگیری رفتار مسئولانه در میان گردشگران و میزبانان کمک کنند.
حوزه صنایعدستی نیز بهطور مستقیم با مردم و جوامع محلی پیوند خورده است. بسیاری از رشتههای صنایعدستی گلستان حاصل تجربه، مهارت و ذوق نسلهایی از هنرمندان است و تداوم آنها به انتقال این دانش و مهارت به نسلهای جدید وابسته است.
تشکلها میتوانند در شناسایی هنرمندان، معرفی ظرفیتهای بومی، آموزش نسل جوان، کمک به برگزاری رویدادها، تقویت ارتباط میان تولیدکننده و بازار و روایت پیشینه فرهنگی رشتههای صنایعدستی نقشآفرینی کنند.
تشکلها به دلیل حضور میدانی و ارتباط نزدیک با مردم، قادرند این پیوندها را بهتر شناسایی کنند و پیشنهادهای اجرایی متناسب با ویژگیهای هر منطقه ارائه دهند.
مشارکت اجتماعی همچنین میتواند به افزایش کیفیت تصمیمسازی کمک کند. تشکلهای تخصصی، دانشگاهیان، فعالان فرهنگی، راهنمایان گردشگری، هنرمندان، جوانان و کنشگران محلی هرکدام از زاویهای متفاوت به مسائل نگاه میکنند و حضور آنان در فرایندهای مشورتی میتواند به ارائه راهکارهای واقعبینانهتر کمک کند.
همچنین مطالبهگری تخصصی و مسئولانه از دیگر کارکردهای مهم تشکلهاست. تشکلی که وظایف دستگاهها، محدودیتهای قانونی و واقعیتهای اجرایی را بشناسد، میتواند علاوه بر بیان مسئله، راهکار نیز ارائه کند و زمینه گفتوگویی سازنده میان جامعه و مدیریت را فراهم سازد.
رسانه و تولید محتوا نیز یکی دیگر از عرصههای مؤثر فعالیت تشکلهاست. معرفی درست ظرفیتهای تاریخی، طبیعی و فرهنگی گلستان و روایت فعالیت هنرمندان، جوامع محلی و فعالان گردشگری، میتواند نگاه عمومی به سرمایههای استان را تقویت کند.
در کنار همه این موارد، حضور نوجوانان و جوانان در تشکلها نیز اهمیت ویژهای دارد. آشنایی نسل جدید با میراث تاریخی، فرهنگ بومی، گردشگری مسئولانه و صنایعدستی، زمینهای برای تقویت حس تعلق به استان و مسئولیتپذیری اجتماعی ایجاد میکند.
گلستان برای حفاظت از میراث خود، توسعه گردشگری و تقویت صنایعدستی به مشارکتی فراتر از ساختار اداری نیاز دارد. تشکلها میتوانند این ظرفیت را شکل دهند؛ ظرفیتی که از دل جامعه میآید، مسائل را از نزدیک میشناسد و میتواند در کنار دستگاه اجرایی به حل آنها کمک کند.
روز تشکلها و مشارکتهای اجتماعی یادآور این واقعیت است که توسعه پایدار بدون حضور مردم معنا پیدا نمیکند. در سه حوزه میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی نیز هرچه ارتباط میان دستگاه اجرایی، تشکلها و جوامع محلی گستردهتر و هدفمندتر باشد، حفاظت از هویت تاریخی و فرهنگی گلستان و بهرهگیری صحیح از ظرفیتهای آن برای نسل امروز و آینده، مطمئنتر خواهد بود.
انتهای پیام/
نظر شما