به گزارش خبرنگار میراث آریا، تالابها بهعنوان یکی از حساسترین، زیباترین و ارزشمندترین اکوسیستمهای طبیعی، نقشی چندگانه در حیات مناطق اطراف خود ایفا میکنند و ظرفیتی بینظیر برای توسعه طبیعتگردی به شمار میروند. این پهنههای آبی علاوه بر تنظیم رطوبت منطقهای و کمک به تعادل اقلیمی، زیستگاه بسیاری از گونههای پرندگان، آبزیان و گیاهان بومی هستند و در بسیاری از نقاط کشور، پایهای برای معیشت جوامع محلی از طریق کشاورزی، دامداری، صید و به ویژه بومگردی محسوب میشوند.
در استان چهارفصل کهگیلویه و بویراحمد نیز تالابها، در کنار جاذبههای طبیعی شگرف دیگر مانند جنگلهای بلوط، چشمهساران و ارتفاعات باشکوه زاگرس، بخشی از هویت طبیعی و میراث بومشناختی استان را شکل دادهاند. نزدیکی برخی از این تالابها به مناطق دارای جاذبه گردشگری، مانند منطقه دنای شرقی و باغات زیبای سیسخت، فرصتی استثنایی برای توسعه گردشگری طبیعتگردی و کاهش وابستگی اقتصاد محلی به منابع طبیعی ناپایدار فراهم کرده است.
با این وجود، این اکوسیستمهای حساس در سالهای اخیر با چالشهای جدی و نگرانکنندهای روبهرو شدهاند؛ از جمله ورود رسوبات مخرب ناشی از فرسایش خاک در بالادست حوضههای آبخیز، تغییر الگوی بارندگی و در مواردی تعارض منافع میان جوامع محلی ساکن در حاشیه تالابها بر سر نحوه استفاده از منابع آبی. این چالشهای نوپدید، بستر تالابها را بهتدریج کوچک و کارکرد زیستی و گردشگری آنها را بهشدت تضعیف کرده است.
توانمندسازی بومیان؛ کلید طلایی توسعه گردشگری پایدار
یکی از رویکردهای مدرن که در سالهای اخیر در مدیریت تالابها در سطح ملی و بینالمللی مورد توجه جدی قرار گرفته است، مشارکتدادن جوامع محلی در فرآیند حفاظت و بهرهبرداری اصولی است. بر این اساس، هر چه جوامع ساکن در حاشیه تالابها از منافع اقتصادی حفظ این اکوسیستمها از طریق گردشگری مسئولانه و صید پایدار بهرهمند شوند، انگیزه دوچندانی برای مشارکت در حفاظت از آنها خواهند داشت.
این رویکرد مترقی در استان کهگیلویه و بویراحمد نیز بهعنوان راهکاری عملی برای کاهش تعارضهای محلی و توسعه اقتصاد گردشگری مطرح شده است.
بر اساس اطلاعات و دادههای رسمی اداره کل حفاظت محیطزیست استان، کهگیلویه و بویراحمد دارای چهار تالاب شناختهشده و شناسنامهدار است که هر یک ویژگیهای جغرافیایی، اکولوژیک و پتانسیلهای گردشگری منحصربهفردی دارند.
چهار نگین فیروزهای در آغوش کوهستانهای استان
تالاب برم الوان، بهعنوان بزرگترین تالاب استان با وسعتی نزدیک به ۲۰ هکتار، در شهرستان بهمئی و در مجاورت مرز استان خوزستان خودنمایی میکند. تالاب «برم الوان بهمئی» با مساحت دقیق ۱۹۹ هزار و ۳۰۲ متر مربع اکنون دارای سند رسمی مالکیت دولتی است. این دریاچه شگفتانگیز در ۴۰ کیلومتری شهر لیکک، مرکز شهرستان بهمئی، دهستان سرآسیاب یوسفی و ۸۰ کیلومتری شمال غربی دهدشت قرار دارد و شریان حیاتی خود را از چشمههای ارتفاعات تنگ سیب و کوههای داربری تغذیه میکند.
تالاب مور زرد زیلایی که در میان بومیان با نامهای «برم مور زرد» و «برم دلیبو» نیز شناخته میشود، در شمالغرب شهرستان مارگون واقع شده و منظرهای چشمنواز خلق کرده است. این تالاب در ارتفاع ۲۱۸۰ متری از سطح آبهای آزاد قرار دارد و وسعتی حدود ۱۸ هکتار با حداکثر و متوسط عمق ۱۴ و ۸ متر را به خود اختصاص داده است. بر پایه گزارشهای مستند، مساحت آن در برخی منابع فصول پرآب تا بیش از ۳۵ هکتار نیز وسعت مییابد. «مورزرد زیلایی» با ۱۸۷ هزار و ۷۳۸ متر مربع مساحت تثبیتشده، اکنون دارای اسناد رسمی مالکیت است و پتانسیل بالایی برای جذب تورهای طبیعتگردی دارد.
تالاب شرنگ درنگ که در برخی اسناد تاریخی «شرمرنگ» نیز ثبت شده است، در بخش زیلایی شهرستان مارگون و پاییندست تالاب مور زرد قرار دارد. آب این حوضچه طبیعی از سرریز تالاب مور زرد تأمین میشود. این تالاب متأسفانه در سالهای اخیر با کاهش شدید آبدهی روبهرو بوده و بر اساس گزارشهای میدانی کارشناسان، در فصول گرم سال با خشکشدن کامل و نمایانشدن حفرههای عمیق در بستر خود مواجه شده است.
تالاب کوه گل نیز در مجاورت شهر توریستی سیسخت و در دل منطقه کوهستانی و مرتفع دنای شرقی واقع شده و کوچکترین اما در عین حال یکی از زیباترین تالابهای استان به شمار میرود. این دریاچه با مساحتی حدود نیم هکتار و عمقی برابر ۱۵ متر، اکوسیستم بسیار جذابی در اطراف خود پدید آورده و منطقه پیرامون آن از نظر پوشش گیاهی و جانوری غنیترین بخش دنای شرقی محسوب میشود. این دریاچه ماهیتی فصلی دارد و به طور معمول در اواخر زمستان و اوایل بهار از بارش نزولات آسمانی و ذوب برف ارتفاعات پوشیده از سپیدی دنا حیات دوباره مییابد.
دیپلماسی محیطزیست و گردشگری؛ از تثبیت مالکیت تا جذب سرمایه
معاون پایش اداره کل حفاظت محیطزیست کهگیلویه و بویراحمد در تشریح وضعیت این پهنههای آبی، انباشت رسوب و تعارض محلی را ۲ تهدید جدی تالابهای استان دانست و گفت: توانمندسازی جوامع تالابی میتواند نقش مهمی در جذب گردشگری مسئولانه و حل بخشی از چالشهای موجود در تالابهای استان ایفا کند.
رحمتالله جهانشاهی با تأکید بر لزوم بهرهگیری از این مواهب الهی بیان کرد: تالابهای استان از ظرفیتهای مهم گردشگری هستند و لازم است جوامع محلی ساکن در حاشیه تالابها ظرفیتسازی و فعال شوند تا زمینه توسعه گردشگری مسئولانه در این مناطق فراهم شود.
وی با اشاره به دستاوردهای حقوقی صورتگرفته در حوزه تثبیت اراضی اظهار داشت: سازمان حفاظت محیطزیست موفق شده است برای چهار تالاب استان از سازمان ثبت اسناد و املاک، سند قطعی مالکیت اخذ کند.
معاون پایش محیطزیست استان با اشاره به تعارضات موجود ادامه داد: این تالابها با چالشهایی برای جوامع تحت مدیریت روبهرو هستند؛ از جمله بالا آمدن آب تالاب در فصل کشاورزی که برای کشاورزان و بهرهبرداران محلی مشکلاتی ایجاد میکند.
جهانشاهی برای برونرفت از این بنبست تأکید کرد: در صورتی که جوامع تالابی در زمینههایی مانند گردشگری و صید توانمند شوند، بخشی از این مشکلات قابل حل خواهد بود.
وی در خصوص پدیدههای زمینشناسی نوظهور در منطقه تصریح کرد: بر اساس مطالعات زمینشناسی که توسط تیمی از متخصصان زمینشناسی جنوب کشور انجام شده است، این حفرهها (سینکهول) بهصورت کاملاً طبیعی در بستر تالاب ایجاد شدهاند.
جهانشاهی در تکمیل این موضوع افزود: با رسوبگذاری طی یک دوره زمانی، این حفرهها بهتدریج بسته شده و آبگیری و احیای تالاب با بارندگیهای آینده محقق خواهد شد.
رسوبگذاری و ضعف زیرساخت؛ موانع پیشروی اقتصاد سبز
معاون پایش اداره کل حفاظت محیطزیست استان یکی دیگر از معضلات جدی تالابها را ورود حجم بالای رسوبات از منابع بالادست در زمان بارندگی عنوان کرد و افزود: حجم انباشت این رسوب موجب کوچکشدن بستر تالاب میشود.
جهانشاهی با اشاره به اقدامات پیشگیرانه تصریح کرد: سازمان حفاظت محیطزیست در این راستا اقدام به احداث دیوارهای حفاظتی در بالادست کرده است و نقش منابع طبیعی و اقدامات آبخیزداری برای کنترل سیلاب را بسیار حائز اهمیت میدانیم که نیازمند تخصیص منابع اعتباری بیشتر در این زمینه است.
وی با اشاره به موقعیت راهبردی یکی از تالابهای استان که به منطقه دنای شرقی و باغات سیسخت نزدیک است بیان کرد: این موقعیت طلایی میتواند در توسعه تورهای گردشگری شهرستان دنا و جذب سرمایهگذاری در حوزه بومگردی بسیار مؤثر باشد.
جهانشاهی با یادآوری پتانسیلهای بینظیر استان در حوزه گیاهان دارویی، گردشگری، آب و انرژی و موقعیت ارتباطی آن بهعنوان کریدور ترانزیتی، از وجود محدودیتهای آزاردهنده در جذب سرمایهگذاری خبر داد.
وی با انتقاد از موانع بوروکراتیک و فیزیکی گفت: ضعف زیرساخت راههای ارتباطی، طولانی بودن روند فرسایشی صدور مجوزها و دشواری جذب سرمایهگذار بیناستانی و خارجی موجب شده سرمایهگذاری در بخش گردشگری استان، علیرغم پتانسیل بالا، بسیار محدود باقی بماند.
معاون پایش اداره کل حفاظت محیطزیست کهگیلویه و بویراحمد در پایان بر لزوم همافزایی دستگاهها تأکید کرد و افزود: تشکیل یک اتاق فکر تخصصی در حوزه گردشگری و سرمایهگذاری استانی برای برونرفت از این وضعیت یک ضرورت انکارناپذیر است.
آنچه از مجموع بررسیها و اظهارات مقامات مسئول برمیآید، نشان میدهد که تالابهای کهگیلویه و بویراحمد با وجود ارزش استثنایی زیستمحیطی و پتانسیلهای ناب گردشگری، همچنان در گیرودار چالشهای ساختاری از جمله رسوبگذاری، تعارض منافع محلی و فقر سرمایهگذاری گرفتارند.
اقداماتی راهبردی مانند اخذ سند مالکیت برای تالابها و احداث دیوارهای حفاظتی در بالادست، گامهای اولیهای در مسیر حفاظت پایدار به شمار میروند، اما شکوفایی واقعی این ظرفیت طبیعی و تبدیل آن به قطب بومگردی منطقه، تنها در گرو مشارکت همهجانبه جوامع محلی، رفع موانع اداری و تشکیل نهادهای تخصصی برای هدایت سرمایهها خواهد بود.
تهیه و تنظیم گزارش امیر امیرپور
انتهای پیام/
نظر شما