احمد منتظر، از پیشکسوتان و چهرههای ماندگار میراثفرهنگی کشور، در گفتوگو با میراثآریا با اشاره به طرح موضوع اداره هیئتامنایی برخی پایگاههای میراثی و موزههای کشور، اظهار کرد: اگر الگوی هیئتامنایی با طراحی نهادی دقیق، پشتوانه کارشناسی و سازوکارهای روشن نظارتی اجرا شود، میتواند به یکی از ابزارهای مؤثر برای ارتقای کیفیت مدیریت، حفاظت، مرمت و بهرهبرداری فرهنگی از آثار تاریخی تبدیل شود.
او افزود: مدیریت میراثفرهنگی، به دلیل ماهیت تخصصی و حساسیت بالای این حوزه، نیازمند اتخاذ تصمیمهایی است که همزمان ملاحظات علمی، فنی، اجرایی و اجتماعی را در نظر بگیرد؛ از این رو، نباید هیئتامنایی شدن مجموعههای تاریخی را بخشی از یک تحول در حکمرانی میراثفرهنگی دانست.
این چهره ماندگار میراثفرهنگی ادامه داد: چنانچه اعضای هیئت امنا از میان صاحبنظران، متخصصان، استادان دانشگاه، کارشناسان مجرب و افرادی که شناخت عمیق و عملیاتی از نظام حفاظت و مدیریت میراثفرهنگی دارند انتخاب شوند، این ساختار میتواند به تصمیمگیریهای دقیقتر، افزایش مسئولیتپذیری و ارتقای کیفیت عملکرد مجموعههای تاریخی کمک کند.
تخصص؛ پیششرط حکمرانی مؤثر بر میراثفرهنگی
منتظر با تاکید بر اهمیت ترکیب اعضای هیئتهای امنا تصریح کرد: مهمترین شرط موفقیت این الگو، تخصص و شناخت واقعی از میراثفرهنگی است. هیئتامنا نباید به محلی برای حضور افراد فاقد ارتباط تخصصی با موضوع تبدیل شود؛ بلکه باید ترکیبی متوازن از متخصصان میراثفرهنگی، کارشناسان حوزههای مرتبط، افراد صاحبتجربه و چهرههایی باشد که علاوه بر دانش، دغدغه حفاظت از میراث تاریخی و فرهنگی کشور را داشته باشند.
او خاطرنشان کرد: آثار تاریخی بخشی از حافظه تاریخی، هویت فرهنگی و سرمایه معنوی جامعه محسوب میشوند و هرگونه تصمیمگیری درباره آنها باید بر پایه دانش، مستندات علمی و اصول حرفهای حفاظت انجام شود. بنابراین، حضور نیروهای متخصص در ساختار تصمیمگیری هیئتهای امنا یک ضرورت است، نه یک انتخاب.
این پیشکسوت میراثفرهنگی همچنین نقش نخبگان و جامعه محلی را در این الگو مهم دانست و گفت: یکی از مزیتهای بالقوه مدیریت هیئتامنایی، فراهم کردن امکان مشارکت فعالتر مردم، خیران، نهادهای مدنی و ظرفیتهای اجتماعی در فرآیند حفاظت است. اگر این ظرفیت به شکل هدفمند و نظاممند فعال شود، میتوان از منابع و توان اجتماعی موجود برای صیانت پایدار از میراثفرهنگی بهره گرفت.
«هیئتامنایی شدن»؛ فرصتی برای مردمیسازی حفاظت
منتظر با بیان اینکه حفاظت از میراثفرهنگی بدون همراهی جامعه به نتیجه مطلوب نمیرسد، اظهار کرد: هیئتامنایی شدن میتواند فرصتی مهم برای مردمیسازی حفاظت از مواریث فرهنگی باشد؛ مشروط بر آنکه مرز مسئولیتها، اختیارات، تعهدات و نحوه نظارت در آن بهصورت شفاف تعریف شود.
او افزود: مشارکت مردمی زمانی معنا پیدا میکند که مردم بدانند چه نقشی در حفاظت از یک اثر تاریخی دارند، منابع چگونه هزینه میشود، تصمیمها بر چه مبنایی اتخاذ میشود و نتایج عملکرد هیئت امنا چگونه ارزیابی خواهد شد. شفافیت، در چنین ساختاری، یکی از ارکان اصلی اعتماد عمومی است.
این چهره ماندگار میراثفرهنگی بر ضرورت ایجاد سازوکارهای دقیق بازرسی و ارزیابی تاکید کرد و گفت: هر میزان که اختیارات مدیریتی افزایش مییابد، باید متناسب با آن سازوکارهای نظارت، پاسخگویی و ارزیابی عملکرد نیز تقویت شود. هیئت امنا باید در برابر کیفیت حفاظت، نحوه هزینهکرد منابع، رعایت ضوابط فنی و میزان تحقق اهداف تعیینشده پاسخگو باشد.
اجرای آزمایشی؛ مسیر سنجش و اصلاح الگو
منتظر در ادامه پیشنهاد کرد پیش از تعمیم گسترده این الگو، اجرای آزمایشی آن در مجموعههای منتخب در دستور کار قرار گیرد و اظهار کرد: وزارت میراثفرهنگی میتواند چند اثر، موزه یا مجموعه شاخص را با توجه به ویژگیهای مدیریتی، ظرفیت اجتماعی و شرایط حفاظتی انتخاب و الگوی هیئتامنایی را بهصورت پایلوت در آنها اجرا کند.
او افزود: اجرای آزمایشی این طرح، امکان سنجش دقیق نقاط قوت و ضعف، ارزیابی میزان مشارکت اجتماعی، بررسی کیفیت مدیریت منابع و سنجش تأثیر آن بر حفاظت و مرمت آثار را فراهم میکند و پس از تحلیل نتایج، میتوان نسبت به اصلاح و توسعه این الگو تصمیم گرفت.
این پیشکسوت میراثفرهنگی خاطرنشان کرد: اگر این فرآیند با شاخصهای روشن ارزیابی، گزارشدهی منظم و نظارت تخصصی همراه باشد، میتواند به شکلگیری یک الگوی بومی و کارآمد در مدیریت پایدار میراثفرهنگی منجر شود؛ الگویی که در آن ظرفیت دولت، جامعه، نخبگان و خیران در یک چارچوب مشخص و پاسخگو در کنار یکدیگر قرار گیرند.
منتظر در پایان گفت: هدف نهایی از هرگونه اصلاح ساختار مدیریتی در حوزه میراثفرهنگی باید ارتقای کیفیت حفاظت و انتقال این سرمایه به نسلهای آینده باشد. اگر هیئتهای امنا بتوانند با تکیه بر تخصص، شفافیت، نظارت و مشارکت اجتماعی این هدف را محقق کنند، میتوانند به یکی از الگوهای مؤثر در حکمرانی نوین میراثفرهنگی کشور تبدیل شوند.
انتهای پیام/
نظر شما