محمد جهانشاهی معاون اداره کل توسعه گردشگری داخلی در یادداشتی برای میراث آریا نوشت: هفته ای که گذشت، نشست وزاری گردشگری کشورهای عضو بریکس به میزبانی هند در جیپور برگزار شد. هند برای چهارمین مرتبه، ریاست این تشکل بین المللی را بر عهده دارد. این نشست جدا از اهمیت برنامه ها و جایگاه بریکس، برای کشورمان یک اتفاق جدید را رقم زد. در این نشست که هیات اعزامی از کشور به ریاست وزیر میراث فرهنگی، گردذشگری و صنایع دستی حضور داشت علاوه بر گفتگوها و رایزنی های معمول، پیشنهادی در متن نهایی از طرف کشورمان ارائه شد که از جهتی می تواند ارزش تاریخی و از جهتی ارزشی راهبردی منظور گردد. پیشنهاد فعال سازی راه تاریخی و تجاری ادویه با رویکرد گسترش و توسعه گردشگری ملی و منطقه ای. اتفاقی که برای اولین مرتبه در سطحی رسمی و بین المللی از طرف کشورمان رخ داد. سوال این است این ایده و طرح چه اهمیتی برای ما دارد. در ایم یادداشت به بخشی از ابعاد اهمیت مسیر گردشگری راه ادویه می پردازیم.

 مسیرها و راه ها، در طول تاریخ یکی از مهمترین عناصر در جریان های توسعه بوده اند. عنصری که در دنیای امروزی نیز یکی از راهبردهای جدی و کارآمد، در نظام سیاسی بین المللی می باشد. راهبردی که زمینه ساز ارتباطات و تعاملات گسترده ای می شود. نمونه موفق این مدل ایده ها را می توان در راه ابریشم دید. مسیری تاریخی با سبقه ای حداقل ۲۵۰۰ ساله که شرق و غرب را از چین تا سواحل مدیترانه به هم متصل می ساخته است. امروز این عنصر تاریخی و تجاری، تبدیل به یکی از بزرگترین و فراگیرترین ابتکارهای راهبردی در اقتصاد، سیاست ، فرهنگ و نیز گردشگری شده است. ابتکار "یک کمربند یک جاده" چین، که از سال ۲۰۱۳ رسمیت پیدا کرده تا به امروز بیش از ۱۳۰۰ میلیارد دلار پروژه سرمایه گذاری برای توسعه زیرساخت های این مسیر تجاری در مسیرهای خشکی و آبی هزینه شده است. پروژه ای که اکنون بیش از ۱۴۰ کشور و ۲۹ سازمان بین المللی به آن پیوسته اند.

از منظر گردشگری نیز از سال ۱۹۹۳ برنامه راه ابریشم در سازمان جهانی گردشگری ( سابق ) به عنوان یک برند و شبکه گردشگری بین المللی رسمیت پیدا کرده است. یونسکو هم به دنبال این است تا این مسیر از یک مفهوم تاریخی به یک شبکه فراملی میراث، گردشگری، فرهنگ و توسعه پایدار تبدیل شود. هر ساله رویدادهای ملی و بین المللی قابل توجه ای با محوریت راه ابریشم در گوشه و کنار جهان برگزار می شود و عاملی برای پیوند و دغدغه های مشترک بسیاری کشورها شده است.

با همین نگرش و در بخش دیگری از جغرافیای منطقه و جهان، مسیری با سابقه ای کهن تر و اصیل تر هزاران سال است که اشتراکات فراوانی را بین تمدن های اثرگذاری چون رود سند و ایران و بین النهرین رقم زده است. مسیری که پیشینه تاریخی آن مشخص تر از راه ابریشم است و مناطث جنوبی و مرکزی کشور مان ، نقشی حیاتی در موجودیت این مسیر داشته اند. مسیری که به "راه ادویه" شهرت دارد.

شواهد باستانی، ارتباطات بین تمدنی این و هند را به روشنی در اشتراکات و مظاهر باستانی می توان دید. در سایت های تاریخی تمدن رود سند و سایت های هلیل رود و تپه یحیی، شهر سوخته و مناطق باستانی جنوب غرب ایران تا بین النهرین این مستندات، گویای ۵۰۰۰ سال ارتباط و تبادل و تعامل هستند.

در کنار جاده ابریشم، یکی از مهمترین شاه راههای ارتباطی - تاریخی میان تمدن های کهن که تاثیرات متقابل تمدنها و فرهنگ های گوناگون در طول تاریخ نقش فراوانی داشته ، جاده ادویه است با مبدا هند و سیلان. به دلیل اهمیت فلات ایران در پیدایش فرهنگ های پیش از تاریخ و موقعیت جغرافیایی خاص ایران به عنوان حلقه ارتباطی بین شرق و غرب، ایرانیان نقش موثری در شکل گیری راه ها در طول تاریخ ایفا کرده اند. سوابق تاریخی نشان میدهد از قرن هشتم قبل از میلاد ، دریا نوردی در خلیج فارس رونق داشته است و اشکالی از تجارت رواج داشته است. 

چین ، هند و اندونزی فعلی و سیلان ( سری لانکا) اصلی ترین و قدیمی ترین مبادی و مقاصد تجاری ایران بودند که این سابقه به ادوار اشکانیان و هخامنشیان باز می گردد.  از زمانی که هند نیز به حیطه قلمرو بزرگ هخامنشی پیوست، جریان دائمی تجارت و کشتیرانی بین دهانه رود سند و خلیج فارس آسانتر شد. کشتی سازان، کشتی هایی به سبک های نوین ساختند که می توانستند از ۶۰ تا ۸۰ میل دریایی در روز حرکت کنند و بیش از ۲۰۰ تا ۳۰۰ تن ظرفیت باربری داشتند. همچنین علایم دریایی نیز مورد مطالعه قرار گرفت و اسناد و مدارکی برای کشتیرانی مرتب شد.(گیرشمن، -۲۰۹:۱۳۶۸ ۲۰۸).

در دهه ۹۰ و با گسترش ثبت های جهانی در جنوب شرق کشور و در امتداد مسیر تاریخی که از هند تا ایران گسترش داشت، بحث مسیر گردشگری راه ادویه در استان کرمان طرح موضوع شد. مسیرهای زمینی هند ، پاکستان ، ایران و نیز مسیر دریایی هند در سواحل دریای عمان و خلیج فارس، شبکه ای از تعاملات و تبادلات را در طول تاریخ تا به امروز در بر گرفته است. وجود کاروانسرا و معبد هندوها در بازار تاریخی کرمان و نیز مسجد هندوها در بندرعباس و نیز دیگر شواهد در شهرهای بندری جنوب ایران و حتی در سایر شهرها از جمله یزد و اصفهان و شیراز، نشانه های بارزی از ارتباط هندی ها با ایرانیان از دوره باستان تا به امروز دارد. گسترش راه ادویه و تمرکز بر این ایده می تواند زمینه ساز اتفاقات مهمی در بخش های مختلف میراث فرهنگی، گردشگری، صنایع دستی و در کل توسعه پایدار کشورمان باشد. در اینجا اشاره جدی تری به سابقه راه ابریشم در سازمان های بین المللی به ویژه گردشگری دارم.

سازمان جهانی جهانگردی ( گردشگری ملل ) در حدود ۳۰ سال پیش با همکاری یونسکو فعالیت خود را در ارتباط با توسعه و ارتقاء مسیر جاده ابریشم آغازکرد. سپس در سال ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ میلادی این سازمان با توجه به درخواست اعضا، برنامه کنونی جاده ابریشم را راه اندازی کرد و از آن به بعد بر سه موضوع کلیدی تمرکز کرده است که عبارتند از:

 افزایش بازاریابی، ظرفیت سازی و مدیریت مسیرهای سفر
و نیز تسهیل سفر در مسیر جاده ابریشم. امروز این محورها، زمینه ساز میلیاردها دلار سرمایه گذاری و طراحی صدها محصول و برنامه سفر شده اند.

نگاهی کوتاه به ظرفیت های موجود و پتانسیل های راه ادویه و امکان فعال سازی این ایده با کشور بزرگ هند، به ما نشان می دهد که رقابت پذیری این مسیر با هیچ مسیر دیگری قابل مقایسه نیست. این مسیر نسبت به راه ابریشم، عناصر حمایت گر و سازنده بسیار قوی دارد. زبان فارسی نزدیک به ۹۰۰ سال، زبان رسمی دیوانی حکومت های هند بوده است و امروزه نشانه های فراوانی از آن دوره همچنان در گوشه و کنار هند قابل تشخیص است از جمله وجود بیش از ۱۵۰ موسسه آموزش زبان فارسی و بیش از ۳۰ کرسی زبان فارسی در دانشگاه های این شبهه قاره و نیز اشتراکات معماری و هنری گسترده ای که در طول تاریخ ، بخش قابل توجه ای از ارزشمندترین میراث فرهنگی هند را رقم زده است که در بناهای فاخری چون تاج محل، به خوبی نمود دارد. از سویی دیگر یک جمعیت ایرانی الاصل با قدرت نفوذ سیاسی و اقتصادی قابل توجه در هند قرن ها سکونت دارند. پارسیان هند که چهره های سرشناسی در تاریخ معاصر این کشور داشته و. دارند. بیش از ۱۷۰ میلیون مسلمان که حدود ۵۰ میلیون شیعه را نیز در بر می گیرند هم قابلیت دیگری برای گسترش بازر گردشگری کشورمان می باشد. کریدور اقتصادی شمال جنوب که بین هند، ایران و روسیه شکل گرفته، اگر چه تحت تاثیر شرایط بین المللی دارای فراز و فرودهایی است اما همچنان یکی از راهبردی ترین برنامه ها است که بر بستر این مسیر تاریخی شکل گرفته است. امروزه همچنان شاهد حضور تجار هندی در کشورمان به ویژه در استان های جنوبی و کرمان هستیم و مسیرهای دریایی و هوایی فعالی بین دو کشور فعال می باشند. نکته دیگر اینکه، چند سالی است دبیرخانه ملی راه ادویه در استان کرمان و به میزبانی اتاق بازرگانی فعال شده و پیش زمینه ای برای برنامه ریزی جدی تر می باشد.

اهمیت ایده راه ادویه در بعد ملی و بین المللی

در بُعد ملی، از حیث جذب سرمایه و منابع ، اشتغال‌زایی و افزایش درآمد، توسعه اجتماعی و اقتصادی جوامع محلی و شهرهای واقع در طول مسیرهای اصلی و انشعابات می تواند حائض اهمیت باشد. همچنین حفظ و نگه‌داشت آثار تاریخی و فرهنگی، حفظ و احیای آیین‌ها و سنن فرهنگی، ایجاد رونق گردشگری، توسعه‌ بخشی صنایع‌دستی و سوغات، گفت‌وگو و تبادل فرهنگ‌ها و توسعه دیپلماسی عمومی و اقتصادی از دیگر دست آوردهای این برنامه خواهد بود.

در بُعد بین‌المللی هم دست آوردهای مهمی در پی دارد از جمله تعامل فعال با کشورهای عضو راه ادویه که حداقل ۳۰ کشور را شامل ای شود. تعریف برنامه با مشارکت و حمایت سازمان گردشگری ملل، افزایش گردشگران ورودی، تسهیل سفر، ترویج و بازاریابی جهانی، بهره‌مندی از برند گردشگری راه ادویه، ایفای نقش و تحقق سهم کشورمان از برند گردشگری این جاده، توسعه همکاری‌های بین‌المللی در قالب گردشگری راه ادویه می تواند حصول گردد.

در پایان چند پیشنهاد جهت پیش برد این ایده ذکر می گردد. 

* فعال سازی دبیرخانه ملی و بین المللی راه ادویه به صورت مشترک در ایران و هند

* طراحی و اجرای همایش ملی و بین المللی راه ادویه جهت شناخت، تبیین و طراحی مدل اجرایی   

* گفتگو و تبادل نظر با مسئولین سفارت هند و تعریف برنامه های مشترک

* تولید و انتشار محتوی پیرامون راه ادویه بر اساس اسناد و مطالعات در ایران و هند   

* برگزاری رویدادهای مشترک در زمینه های فرهنگی، هنری و گردشگری

 *معرفی و استانداردسازی مسیرهای اصلی و انشعابات در داخل کشور با تمرکز بر جنوب و جنوب شرق کشور به مناطق داخلی و تطبیق با مسیرهای خروجی کشور

انتهای پیام/