به گزارش میراثآریا، بر اساس پژوهشهای باستانشناسی، انسانها بر اساس شناخت و تجربهای که طی دوران پیش نوسنگی تا دوران مس و سنگ از طبیعت بدست آورده بودند بر اساس انتخابی آگاهانه برخی از حیوانات را برای مصرف گوشت و برخی دیگر را به عنوان حیوان نگهبان، خانگی و یا حیوان مقدس اهلی کردند از جمله این حیوانها گربه است.
گربه از جمله حیواناتی است که در طول تاریخ در کنار انسان زندگی کرده و در برخی تمدنها نیز جایگاه ویژهای یافته است. در مصر باستان، این حیوان از جایگاهی مقدس برخوردار بود و در هنر و باورهای دینی مصریان نیز بازتاب گستردهای داشت.
در هزاره سوم قبل از میلاد در مصر به عنوان حیوانی مقدس و دارای روح قدسی با این تعبیر که نه به عنوان الهه بلکه به عنوان موجودی که میتواند تجلی وجود الهه باشد نگهداری میشد به نحوی که تداعی چهره برخی از خدایان مصری نیز در قالب تجسم گربه نشان داده شده است حتی از زمانی نامشخص دامنه نیروهای نهفته در دورن گربه به فرهنگ ایران نیز کشیده شد و گربه را به عنوان عامل دفع نیروهای شرور و یا حتی نشانهای از وجود این نیروها در خانه میدانستند.
روایت تاریخی دیگری نیز از استفاده هخامنشیان از جایگاه گربه در باورهای مصریان حکایت دارد. یکی از نبردهای مهمی که سپاه کمبوجیه دوم هخامنشی توانست فرعون مصر پسامتیک سوم را شکست دهد (۵۲۵ ق.م) به نبرد پلوزیوم یا پلوسیوم معروف است اگرچه مورخان بزرگی مانند هرودوت در خصوص تکنیک جنگی کمبوجیه سخنی نگفته اما پولیانوس مقدونی مورخ یونانی تبار به تکنیک جنگی ایرانیان جهت غلبه بر لشگر فرعون مصر اشاره مفصلی کرده است با این شرح که کمبوجیه قبل از ورود به سرزمین مصر از دانشمندان میخواهد شرح کاملی از فرهنگ و باورهای مصریان را برایش آماده کنند و آن اهمیت و نقش گربهها در حیات مصریان و قدرت تقدس بالای این حیوان بود؛ پولیانوس میگوید در روز نبرد ایرانیان علاوه بر اینکه در سپرهای جنگی و هر چه که در دید سپاه طرف مقابل باشد را به نقش گربه منقش کرده و در رده جلوی لشکر نیز از مجسمهها و حتی حیوانات زنده نظیر گربه بهره بردند، لشکر عظیم مصر با مشاهده این صحنهها که حمله یا آسیب به گربه یا حتی نقش و مجمسه آن موجب نفرین الههها وسیاه بختی خواهند شد، انگیزه و اراده خود را از دست داده و حاصل این جنگ پیروزی ایرانیان و فتح قلمرو حکومتی فرعون مصر بود.
این روایت نشان میدهد شناخت باورهای فرهنگی جامعه مقابل میتوانسته در سیاست و جنگ نیز مورد استفاده قرار گیرد. اما داستان گربه در بشرویه، روایتی از میدان جنگ نیست؛ بلکه به زندگی روزمره مردم و فرهنگ همزیستی آنان با حیوانات بازمیگردد.
وقف زمین برای گربهها
سید امیر سلیمانی رباطی، مسئول میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان بشرویه، با اشاره به یکی از اسناد و روایتهای تاریخی این شهرستان گفت: یکی از مستندات قابل توجه درباره فرهنگ عمومی بشرویه در سدههای متأخر اسلامی، احترام به حقوق حیوانات و رعایت آن به عنوان یک اصل نانوشته اما مهم است که «موقوفه زمین گربهگی» نمونهای قابل تأمل از آن محسوب میشود.
مسئول میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان بشرویه افزود: در دوره قاجار، فردی خیر بخشی از املاک کشاورزی خود را وقف کرد تا اگر گربهای وارد خانهای شد و گوشت یا مواد خوراکی دیگری را با خود برد، کسی حق تعرض به آن حیوان را نداشته باشد.
او ادامه داد: بر اساس این وقف، نه گربه باید تنبیه میشد و نه غذایی که برده بود از او پس گرفته میشد، بلکه صاحب خانه میتواند با مراجعه به متولی موقوفه، وجه خسارتی را که از این ناحیه متحمل شده بود از محل درآمد زمین دریافت کند.
گربهها؛ نگهبانان طبیعی خانههای تاریخی
سلیمانی رباطی درباره چرایی اهمیت گربهها در بافت تاریخی این شهر نیز گفت: حضور گربهها در خانهها و معابر بافتهای تاریخی خشت و گل، تنها یک موضوع عاطفی یا فرهنگی نبود، بلکه از نظر زیستی نیز ضرورتی مهم به شمار میرفت.
مسئول میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی بشرویه افزود: گربهها با کنترل جمعیت موشها و دیگر حیوانات موذی، نقش مهمی در حفظ بهداشت و سلامت محیط زندگی مردم داشتند و حضور آنها در خانههای مسکونی و معابر پیچدرپیچ بافت تاریخی، بخشی از یک تعادل طبیعی در محیط زندگی مردم بود.
او با اشاره به فرهنگ شفاهی مردم بشرویه گفت: در این شهرستان ضربالمثلی وجود دارد که میگوید: «هرکه از قوت گربه قنعت کنه، موشا دِ کمینشن»؛ یعنی هرکس به گربه غذا ندهد و آن را از خانه خود طرد کند، خانهاش جولانگاه موشها خواهد شد.
سلیمانی رباطی بیان کرد: این ضربالمثل به خوبی نشان میدهد که مردم از نقش گربه در کنترل حیوانات موذی آگاه بودند و حضور این حیوان در خانهها و بافت تاریخی، بخشی از شیوه زندگی آنان محسوب میشده است.
وقفنامهای در میان نسخ خطی بشرویه
مسئول میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی شهرستان بشرویه با اشاره به ارزش تاریخی این موقوفه اظهار کرد: متن مکتوب وقفنامه «زمین گربهگی» در مجموعه نسخ و کتب خطی بشرویه نگهداری میشود.
به گفته سلیمانی رباطی، این سند میتواند برای مطالعه تاریخ اجتماعی، فرهنگ عامه و شیوه تعامل مردم منطقه با حیوانات در دوره قاجار و سدههای متأخر اسلامی اهمیت ویژهای داشته باشد.
«زمین گربهگی» بشرویه را میتوان نمونهای متفاوت از میراث ناملموس و اجتماعی این شهر دانست؛ روایتی که در کنار معماری خشتی، خانههای تاریخی و کوچههای پیچدرپیچ بشرویه، تصویری از سبک زندگی گذشتگان و نوع نگاه آنان به طبیعت و حیوانات ارائه میدهد.
این موقوفه همچنین نشان میدهد که در جامعه سنتی بشرویه، گاه برای حفظ یک رابطه متعادل میان انسان، حیوان و محیط زندگی، سازوکارهایی شکل گرفته بود که امروز میتواند موضوعی ارزشمند برای مطالعه پژوهشگران حوزه تاریخ اجتماعی، فرهنگ عامه و میراث فرهنگی باشد.
انتهای پیام/
نظر شما