سعید پالیز کارشناس فرهنگی در یادداشت نوشت: دفاع مقدس را نمی‌توان صرفاً در چارچوب یک واقعه نظامی هشت‌ساله تعریف کرد. این دوره، بخشی از تاریخ اجتماعی، فرهنگی و هویتی ایران است؛ روایتی از مردمی که در یکی از حساس‌ترین برهه‌های تاریخ معاصر، دفاع از میهن را به مسئولیتی همگانی تبدیل کردند.
امروز، گرامیداشت هفته دفاع مقدس، فرصتی است تا ضمن پاسداشت یاد و خاطره شهیدان، جانبازان، آزادگان، رزمندگان و خانواده‌های آنان، مفهوم «ایران» را در ابعادی گسترده‌تر بازخوانی کنیم؛ ایرانی که تنها یک محدوده جغرافیایی نیست، بلکه میراث‌دار تمدنی چند هزار ساله و مجموعه‌ای گران‌بها از فرهنگ، هنر، اندیشه، زبان، آیین و میراث معنوی است.
*ایران؛ سرزمینی در چهارراه تمدن‌ها*
جغرافیای ایران در قلب منطقه‌ای قرار گرفته است که در طول تاریخ، محل رفت‌وآمد و تعامل تمدن‌های بزرگ بوده است. غرب آسیا، چهارراه تمدنی جهان، در طول هزاران سال شاهد شکل‌گیری، شکوفایی و تعامل فرهنگ‌ها و تمدن‌های مختلف بوده و ایران در این پهنه تاریخی، جایگاهی ممتاز داشته است.
از تمدن‌های کهن و آثار برجای‌مانده از دوره‌های پیش از اسلام تا شکوفایی تمدن اسلامی و شکل‌گیری مکتب‌های بزرگ علمی، ادبی، هنری و فلسفی، تاریخ ایران سرشار از نمونه‌هایی است که نشان می‌دهد این سرزمین همواره یکی از کانون‌های مهم تمدن‌سازی در منطقه و جهان بوده است.
امروز آثار تاریخی و فرهنگی ایران، از بناهای عظیم تاریخی تا خانه‌های تاریخی، مساجد، کلیساها، کنیسه‌ها، آتشکده‌ها، بازارها، محوطه‌های باستانی و میراث ناملموس، روایتگر همین پیوستگی تاریخی هستند.
از این منظر، دفاع از ایران، دفاع از یک جغرافیا نیست؛ دفاع از یک حافظه تاریخی و یک میراث تمدنی است.
دفاع مقدس؛ دفاع از میهن و هویت
در دوران دفاع مقدس، مسئله اصلی برای میلیون‌ها ایرانی، دفاع از سرزمینی بود که خانه و هویت آنان محسوب می‌شد.
رزمندگان و مردم ایران، با پیشینه‌های قومی، زبانی، مذهبی و فرهنگی گوناگون، در برابر تجاوز ایستادند. این حضور گسترده نشان داد که در بزنگاه‌های تاریخی، مفهوم «ایران» می‌تواند به نقطه اتصال و وحدت ایرانیان تبدیل شود.
شجاعت کم‌نظیر ایرانیان در دفاع از میهن را باید در همین واقعیت تاریخی جست‌وجو کرد؛ شجاعتی که تنها در میدان نبرد ظهور نکرد، بلکه در پشتیبانی خانواده‌ها، فعالیت‌های اجتماعی، امدادرسانی، تولید و پشتیبانی از جبهه‌ها و تحمل دشواری‌های ناشی از جنگ نیز خود را نشان داد.
هفته دفاع مقدس، یادآور همین سرمایه بزرگ انسانی است.
دفاع از تمدن و فرهنگ ایران اسلامی
ایران امروز حاصل انباشت تاریخی دوره‌ها، فرهنگ‌ها و اندیشه‌های گوناگون است. هویت ایرانی در طول تاریخ، هم از میراث کهن این سرزمین بهره برده و هم از فرهنگ و تمدن اسلامی تأثیر پذیرفته است.
فرهنگ ایرانی ـ اسلامی در طول قرن‌ها، در عرصه‌هایی همچون معماری، شهرسازی، ادبیات، هنر، فلسفه، علوم و سبک زندگی ایرانیان جلوه‌های متعددی پیدا کرده است.
بنابراین، مفهوم دفاع از تمدن و فرهنگ ایران اسلامی مفهومی گسترده است که علاوه بر دفاع از مرزهای جغرافیایی، شامل صیانت از زبان و ادبیات، هنر و معماری، میراث تاریخی، آیین‌ها و سنت‌ها و سرمایه‌های معنوی جامعه نیز می‌شود.
امروز وظیفه ما این است که این میراث را نه فقط برای خود، بلکه برای نسل‌های آینده حفظ کنیم.
ایران؛ خانه پیروان ادیان و فرهنگ‌های گوناگون
یکی از وجوه قابل توجه تاریخ فرهنگی ایران، حضور تاریخی پیروان ادیان و مذاهب گوناگون در این سرزمین است.
کلیساها، کنیسه‌ها، آتشکده‌ها، مساجد و دیگر بناهای مذهبی، بخشی از سیمای فرهنگی و تاریخی ایران را تشکیل می‌دهند. بسیاری از این آثار، امروزه به‌عنوان بخشی از میراث فرهنگی کشور مورد توجه قرار گرفته‌اند.
آزادی ادیان الهی در ایران و استمرار حضور تاریخی جوامع دینی مختلف، بخشی از واقعیت اجتماعی و فرهنگی ایران است و آثار به‌جامانده از آنان، بخشی از میراث مشترک تاریخی کشور محسوب می‌شود.
حفاظت از این میراث، در حقیقت احترام به تاریخ و تنوع فرهنگی ایران است.
پرچم ایران؛ نماد یک خانه مشترک
تجربه دفاع مقدس یک پیام مهم برای امروز نیز دارد: ایران زمانی قدرتمندتر است که ایرانیان، با وجود تفاوت‌های فرهنگی، قومی، زبانی و اجتماعی، بر اشتراکات ملی خود تأکید کنند.
لزوم اتحاد تحت پرچم مقدس ایران، به معنای نادیده گرفتن تفاوت‌ها نیست؛ بلکه به معنای تبدیل همین تفاوت‌ها به سرمایه‌ای برای تقویت وحدت ملی است.
پرچم ایران نمادی از یک سرزمین مشترک و تاریخی است؛ سرزمینی که نسل‌های مختلف در ساختن، حفظ و آبادانی آن سهم داشته‌اند.
اتحاد ملی، سرمایه‌ای است که در شرایط دشوار تاریخی اهمیت خود را بیشتر نشان می‌دهد و دفاع مقدس یکی از روشن‌ترین نمونه‌های تاریخی آن در ایران معاصر است.
از دفاع از مرزها تا دفاع از میراث فرهنگی
امروز شکل مسئولیت ما با گذشته تفاوت کرده است.
نسل دوران دفاع مقدس، در میدان جنگ از مرزهای کشور دفاع کرد؛ اما نسل امروز نیز در برابر مسئولیتی بزرگ قرار دارد: حفاظت از میراث فرهنگی، تاریخی و معنوی ایران.
هر بنای تاریخی که حفظ می‌شود، بخشی از حافظه ملت باقی می‌ماند.
هر اثر تاریخی که مرمت می‌شود، پلی میان گذشته و آینده ایجاد می‌کند.
هر آیین و سنتی که به‌درستی ثبت و معرفی می‌شود، بخشی از هویت فرهنگی کشور را به نسل بعد منتقل می‌کند.
و هر جوانی که تاریخ سرزمین خود را می‌شناسد، سرمایه‌ای برای آینده ایران خواهد بود.
از این منظر، پاسداری از میراث فرهنگی را می‌توان یکی از جلوه‌های مسئولیت ملی در عصر حاضر دانست.
تهران؛ بخشی از روایت تاریخی ایران
استان تهران نیز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین کانون‌های تاریخی، فرهنگی و اجتماعی کشور، در این مسیر مسئولیتی ویژه بر عهده دارد.
تهران تنها پایتخت سیاسی ایران نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از آثار، بناها، محوطه‌ها، آیین‌ها، صنایع‌دستی و میراث فرهنگی را در خود جای داده است که هر یک بخشی از روایت ایران را بازگو می‌کنند.
از بناهای تاریخی و مذهبی گرفته تا آثار برجای‌مانده از دوره‌های مختلف تاریخی و همچنین میراث فرهنگی ناملموس، همه بخشی از هویت فرهنگی این استان هستند.
صیانت از این میراث، در واقع صیانت از بخشی از حافظه تاریخی ایران است.
رسالت امروز ما
گرامیداشت هفته دفاع مقدس نباید صرفاً به برگزاری مراسمی در تقویم سالانه محدود شود. این مناسبت می‌تواند فرصتی برای بازاندیشی در مسئولیت‌های امروز جامعه باشد.
اگر نسل گذشته با ایثار و فداکاری از مرزهای ایران دفاع کرد، امروز نیز هر ایرانی می‌تواند در جایگاه خود سهمی در آبادانی و سربلندی کشور داشته باشد؛ از معلمی که دانش و هویت ملی را به نسل آینده منتقل می‌کند تا پژوهشگری که تاریخ ایران را مطالعه می‌کند، هنرمندی که فرهنگ ایرانی را روایت می‌کند و کارمندی که با خدمت صادقانه به مردم، به اعتماد عمومی و سرمایه اجتماعی کشور می‌افزاید.
در حوزه میراث فرهنگی نیز این مسئولیت معنایی روشن دارد: حفاظت از گذشته برای ساختن آینده.
سخن پایانی
هفته دفاع مقدس، فرصتی است برای ادای احترام به انسان‌هایی که در یکی از دشوارترین مقاطع تاریخ معاصر ایران، در دفاع از کشور ایستادگی کردند؛ اما در کنار این ادای احترام، باید از خود بپرسیم که امروز برای ایران چه می‌توانیم انجام دهیم.
ایران، سرزمینی با تاریخی چند هزار ساله، فرهنگی غنی و تمدنی اثرگذار است؛ سرزمینی که در غرب آسیا، چهارراه تمدنی جهان، همواره نقشی مهم در تعامل فرهنگ‌ها و تمدن‌ها داشته است.
پاسداشت ایران، تنها با سخن گفتن از گذشته تحقق نمی‌یابد؛ بلکه با شناخت تاریخ، حفظ میراث فرهنگی، احترام به تنوع فرهنگی و دینی، تقویت همبستگی ملی، خدمت صادقانه به مردم و تلاش برای ساختن آینده‌ای شایسته این سرزمین معنا پیدا می‌کند.
امروز نیز همچون گذشته، ایران خانه مشترک همه ایرانیان است؛ خانه‌ای که حفظ آن نیازمند همدلی، مسئولیت‌پذیری و اتحاد است.
هفته دفاع مقدس، یادآور نسلی است که برای حفظ این خانه ایستاد.
و مسئولیت نسل امروز، آن است که این خانه را آباد، سربلند و برخوردار از میراث فرهنگی و تمدنی غنی به نسل‌های آینده بسپارد.
یاد و نام شهیدان، جانبازان، آزادگان، رزمندگان و همه فداکاران راه دفاع از ایران گرامی باد.

هفته دفاع مقدس، گرامیداشت فرهنگ ایثار، حماسه و میهن‌دوستی و فرصتی برای تجدید عهد با ایران عزیز است.

انتهای پیام/