میراث‌آریا: روستای گلخندان در جنوب شرقی شهر بومهن، میزبان یکی از آثار شاخص تاریخی شرق استان تهران است؛ دژی که با ساختار مستحکم و معماری دفاعی خود، روایتگر بخشی از تاریخ پر فراز و نشیب این سرزمین به شمار می‌رود.
دژ گلخندان از نظر ویژگی‌های معماری و ساختار دفاعی، به دوره ساسانی منسوب دانسته می‌شود و در طول تاریخ، به‌عنوان یکی از استحکامات نظامی و دفاعی، در تحولات سیاسی و نظامی منطقه نقش داشته است. این اثر تاریخی با حصار بلند و سنگی پیرامونی و برج‌های مستقر در چهار گوشه، نمونه‌ای قابل توجه از شیوه‌های معماری دفاعی در ایران به شمار می‌رود و در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
اهمیت تاریخی این دژ تنها به قدمت و ویژگی‌های معماری آن محدود نمی‌شود، بلکه جایگاه آن در ساختار قدرت و تحولات حکومت‌های محلی و مرکزی نیز بر ارزش تاریخی این مجموعه افزوده است. دژ گلخندان در دوره‌های مختلف، از جمله در کنار قلاع مهمی همچون قلعه فیروزکوه و استوناوند، از اهمیت نظامی و دفاعی برخوردار بوده و تا دوره صفوی همچنان در تحولات منطقه‌ای مورد توجه قرار داشته است.
بر اساس روایت‌های تاریخی، از جمله مطالب نقل‌شده در کتاب «حبیب‌السیر» تألیف غیاث‌الدین محمد خواندمیر، در جریان لشکرکشی شاه اسماعیل صفوی و سرکوب امیرحسین کیای چلاوی، حاکم محلی وقت، بخش قابل توجهی از این دژ دچار ویرانی شد. پس از این رویداد، از اهمیت و رونق نظامی آن کاسته شد و به‌تدریج کارکرد پیشین خود را از دست داد.
امروزه بقایای دژ گلخندان همچنان به‌عنوان سندی ارزشمند از تاریخ و معماری دفاعی منطقه در روستای گلخندان خودنمایی می‌کند. قرارگیری این اثر در کنار امامزاده قاسم و حمام تاریخی روستا، مجموعه‌ای از جاذبه‌های تاریخی، مذهبی و فرهنگی را شکل داده که می‌تواند زمینه‌ساز طراحی مسیر گردشگری روستایی و معرفی ظرفیت‌های کمتر شناخته‌شده شهرستان پردیس باشد.
از سوی دیگر، برخورداری روستای گلخندان از باغات سرسبز، چشم‌اندازهای طبیعی و فضای دلنشین روستایی، ظرفیت مناسبی برای پیوند گردشگری تاریخی با گردشگری طبیعت‌محور و تفریحی فراهم کرده است. به گفته اهالی روستا، در روزهای تعطیل گردشگران و بازدیدکنندگان متعددی برای بهره‌مندی از طبیعت منطقه و بازدید از آثار تاریخی به این روستا سفر می‌کنند؛ ظرفیتی که در صورت برنامه‌ریزی و مدیریت صحیح می‌تواند به فرصت اقتصادی ارزشمندی برای جامعه محلی تبدیل شود.
توسعه فعالیت‌های گردشگری در محدوده این روستا، علاوه بر معرفی میراث تاریخی و فرهنگی منطقه، می‌تواند زمینه اشتغال‌زایی پایدار، رونق کسب‌وکارهای محلی، عرضه محصولات صنایع‌دستی، ایجاد خدمات پذیرایی و توسعه فعالیت‌های مرتبط با گردشگری روستایی را فراهم کند.
در همین راستا، اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان پردیس با توجه به ظرفیت‌های موجود، تسهیل فرآیندهای اداری و صدور مجوزهای لازم برای فعالیت‌های گردشگری را در دستور کار قرار داده است تا زمینه حضور سرمایه‌گذاران و مشارکت فعالان محلی در بهره‌برداری مسئولانه از این ظرفیت‌ها فراهم شود.
دژ گلخندان امروز تنها بقایای یک استحکام نظامی نیست؛ بلکه بخشی از حافظه تاریخی شرق استان تهران و فرصتی برای پیوند میراث فرهنگی با اقتصاد گردشگری است. حفاظت از این اثر ارزشمند، معرفی شایسته آن و فراهم کردن زیرساخت‌های گردشگری با رعایت ضوابط میراث فرهنگی، می‌تواند گلخندان را از یک مقصد کمتر شناخته‌شده به یکی از کانون‌های گردشگری تاریخی و طبیعی شهرستان پردیس تبدیل کند.
گزارش از پوران غندالی رئیس اداره میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان پردیس
انتهای پیام/
نظر شما