بهگزارش خبرنگار میراثآریا، در آستانه هفته گردشگری، دومین نشست تخصصی مجموعه ترانهباران با موضوع «هنر و گردشگری هنری؛ راهبرد توسعه پایدار مقاصد در دوران جنگ و پساجنگ» با حضور نورالله مرادی (پژوهشگر حوزه میراث فرهنگی)، رضا دبیرینژاد (رئیس موزه هنرهای معاصر تهران) و محبوبه کاظمی دولابی (پژوهشگر، توسعهگر اقتصاد هنر و کارآفرین گردشگری هنری) در نگارخانه ترانهباران برگزار شد.
محبوبه کاظمی دولابی، مدیرمسئول نگارخانه ترانهباران و میزبان این نشست، با طرح این پرسش کلیدی که «چگونه میتوان هنر را به سفر تبدیل کرد؟» بر ضرورت بازتعریف نسبت میان هنر، اقتصاد خلاق و توسعه مقاصد گردشگری تأکید کرد.
کاظمی در این نشست گفت: هر نوع گردشگری برای رشد و توسعه به یک انگیزه نیاز دارد و در گردشگری هنری، این انگیزه از هنر نشأت میگیرد. پرسش اصلی این است که چگونه میتوانیم از هنر، انگیزه سفر ایجاد کنیم و گردشگری هنری را از یک مفهوم نظری به یک مدل اجرایی برای توسعه پایدار مقاصد تبدیل کنیم.
او با اشاره به سابقه فعالیتهای پژوهشی و اجرایی خود در این حوزه افزود: موضوع گردشگری هنری از اواسط دهه ۸۰ در مطالعات و فعالیتهای من مورد توجه قرار گرفت و بهتدریج این مطالعات به ایدهها و برنامههای اجرایی تبدیل شد. در سالهای ۹۱ و ۹۲ نیز نخستین کمیته علمی گردشگری هنری در مجمع تشخیص مصلحت نظام شکل گرفت و زمینه برای ورود جدیتر این موضوع به عرصه اجرایی فراهم شد. در آن مقطع، نورالله مرادی نیز بهعنوان دبیر علمی گردشگری هنری در این مسیر فعالیت داشت.
گردشگری هنری؛ فراتر از فروش اثر
کاظمی با انتقاد از تقلیل هنر تنها به «شیء» یا «کالای قابل فروش» گفت: امروز در بسیاری از موارد، هنر و اثر هنری را صرفاً بهعنوان یک کالا برای عرضه و فروش میبینیم، در حالی که فروش تنها یکی از حلقههای زنجیره ارزش در اقتصاد خلاق است.
به گفته او، زمانی که هنر بهعنوان انگیزه اصلی سفر وارد چرخه گردشگری شود، مجموعهای از فعالیتهای اقتصادی پیرامون آن فعال خواهد شد: وقتی هنر را بهعنوان انگیزه سفر تعریف میکنیم، حملونقل، اقامت، هتلها، رستورانها و خدمات غذایی، صنایع دستی، کسبوکارهای محلی و حتی خردهفرهنگهای مناطق مختلف وارد این زنجیره میشوند. بنابراین اثر اقتصادی هنر را نمیتوان صرفاً در قیمت خرید و فروش یک اثر جستوجو کرد.
او تأکید کرد که این ظرفیت محدود به شهرهای بزرگ نیست و میتواند در مقاصد کمتر شناختهشده نیز به کار گرفته شود: تکتک مقاصد ایران، چه در حوزه شهری و چه روستایی و حتی مناطق کمترشناختهشده، میتوانند ظرفیت گردشگری هنری خود را تعریف کنند. اگر زنجیره ارزش این حوزه فعال شود، علاوه بر ایجاد فعالیت اقتصادی، میتواند به شکلگیری انگیزه و امید اجتماعی در مقصد نیز کمک کند.
از مقصد گردشگری تا اکوسیستم هنر و سفر
کاظمی در ادامه، فعالیتهای مجموعه ترانهباران—شامل نگارخانه، حراج باران و پروژه مرمت خانه پدری جلال آلاحمد—را نمونهای از امکان شکلگیری یک اکوسیستم در حوزه گردشگری هنری دانست.
او گفت: در ترانهباران تلاش کردهایم میان پژوهش، نمایش و ارائه آثار، رویداد، بازار هنر و پروژههای مرتبط با بناهای فرهنگی ارتباط ایجاد کنیم. حراج باران یکی از خروجیهای این مجموعه است و در کنار آن، پروژه مرمت خانه پدری جلال آلاحمد را نیز دنبال میکنیم که قرار است به خانهموزه تبدیل شود. کنار هم قرار گرفتن این فعالیتها میتواند نمونهای از یک زنجیره ارزش در گردشگری هنری باشد.
او ادامه داد: میتوان برای آثار هنری، از مرحله پژوهش و مستندسازی تا نمایش و ارائه، برنامهریزی کرد و این برنامه را در مقاصد مختلف کشور به اجرا رساند. در چنین مدلی، هنر صرفاً در گالری و موزه باقی نمیماند و میتواند وارد فضای شهری، بناهای تاریخی، هتلها و فضاهای عمومی شود.
هنر؛ رسانهای سیار برای ارتباط با جهان
کاظمی با اشاره به شرایط بحرانی و پیامدهای جنگ، بر قابلیت جابهجایی و انعطافپذیری هنر تأکید کرد و گفت: هنر یک عنصر سیار است. اگر در شرایطی امکان سفر گردشگران به برخی مقاصد محدود شود، میتوان هنر را به مقصد برد. نمایشگاههای سیار، رویدادهای هنری و برنامههای فرهنگی میتوانند بخشی از این تنو را فعال کنند.
او هنر را یکی از مؤثرترین ابزارهای ارتباطی برای بیان تجربههای اجتماعی و انسانی دانست و افزود: هنر میتواند درباره رنج، زندگی، فقدان، امید، صلح و خواستههای یک جامعه سخن بگوید. در شرایط جنگ، این ظرفیت ارتباطی اهمیت بیشتری پیدا میکند و میتوان از هنر برای روایت تجربه انسانی جامعه ایران از جمله شهادت کودکان بی گناه میناب که در آستانه مهرماه یادشان میکنیم و ارتباط با مخاطبان داخلی و بینالمللی استفاده کرد.
کاظمی با اشاره به آسیبهایی که در جریان بحرانهای اخیر به برخی فضاهای شهری و فرهنگی وارد شده است—از جمله آسیب واردشده به ساختمان نگارخانه ترانهباران—گفت: همین تجربهها باعث شد به این فکر کنیم که مسائل مرتبط با جنگ را در قالب نشستهای تخصصی به گفتوگو بگذاریم؛ ایدهها را استخراج کنیم و بخواهیم آنها را تا حد امکان به برنامههای عملیاتی و اجرایی تبدیل کنیم.
او تأکید کرد: هدف این است که بتوانیم رویدادهایی طراحی کنیم که فقط در سطح گفتوگو باقی نمانند و با همکاری بخش خصوصی، نهادهای دولتی و سازمانهای مردمنهاد، امکان اجرای آنها فراهم شود.
هنر در خدمت توسعه پایدار مقاصد
طراح و کارآفرین گردشگری هنری در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ظرفیتهای مغفول گردشگری هنری در کشور گفت: با وجود آنکه سالهاست درباره گردشگری هنری و ظرفیتهای آن صحبت میشود، هنوز این حوزه به یک ساختار منسجم، برنامه اجرایی و سیاستگذاری مشخص تبدیل نشده است.
او افزود: کشور ما از نظر هنرمندان، آثار هنری، میراث فرهنگی، هنرهای سنتی و معاصر و تنوع فرهنگی، منابع بسیار غنی در اختیار دارد. مسئله اصلی، چگونگی اتصال این منابع به اقتصاد گردشگری و توسعه مقاصد است.
کاظمی با اشاره به نقش سیاستگذار در این زمینه گفت: انتظار میرود وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، گردشگری هنری را بهعنوان یک حوزه تخصصی و بینبخشی مورد توجه قرار دهد و سازوکاری ایجاد کند که بتواند ظرفیت هنرمندان، گالریها، موزهها، مجموعههای خصوصی، بناهای تاریخی و کسبوکارهای خلاق را در یک زنجیره اقتصادی و گردشگری به یکدیگر متصل کند.
او ادامه داد: گردشگری هنری ذاتاً میانرشتهای است و نمیتوان آن را صرفاً در چارچوب یک نهاد یا یک صنعت تعریف کرد. موفقیت آن به همکاری میان حوزههای هنر، میراث فرهنگی، گردشگری، اقتصاد خلاق، بخش خصوصی و جامعه محلی نیاز دارد.
از گفتوگو به مدل اجرایی
کاظمی در پایان تأکید کرد: پرسش اصلی امروز دیگر این نیست که آیا ایران ظرفیت گردشگری هنری دارد یا خیر؛ این ظرفیت وجود دارد. پرسش این است که چگونه میتوان این ظرفیت را به یک مدل اقتصادی، اجرایی و قابل توسعه برای مقاصد تبدیل کرد.
او افزود: در آستانه هفته گردشگری، باید درباره این صحبت کنیم که چگونه میتوان از هنر بهعنوان یک موتور محرک برای سفر، اقتصاد محلی، توسعه مقاصد و ارتباط فرهنگی استفاده کرد. اگر این زنجیره بهدرستی طراحی و فعال شود، گردشگری هنری میتواند بخشی از پاسخ ما به مسئله توسعه پایدار مقاصد در دوران جنگ و پساجنگ باشد.
در این نشست همچنین نورالله مرادی و رضا دبیرینژاد درباره ظرفیتهای هنر، میراث فرهنگی و گردشگری و ضرورت توجه بیشتر به پیوند میان این حوزهها به بحث و تبادل نظر پرداختند.
انتهای پیام/
نظر شما