محمدخلیل (رضا) محمودی، کارشناس ارشد باستان‌شناسی و مدیر داخلی مجموعه میراث جهانی بیشاپور در یادداشتی نوشت: تأثیرات هندسی و ساختار فضایی تالار تشریفات شهر تاریخی بیشاپور در قالب زبانی رمز آلود، به ادراک زیبایی شناختی از مکان، عمق معنایی می‌بخشد که ضامن بقای هویت معماری و عامل برقراری پایدار میان زیست انسانی و روح و مکان است.
تالار تشریفات چلیپایی در ارگ حکومتی شهر تاریخی بیشاپور از آن دست معماری‌های دلنشین اوایل دوره حکومت ساسانی است که با گنبد متعالی و تقارن سازه‌هایش، بنا را شکوهمند و بلند مرتبه جلوه می‌دهد. این توازن دقیق، همنشینی متقارن ایوان‌ها و طاقچه‌ها نه تنها نمایانگر دانش پیش رو در مهندسی سازه که گویای روحیه ایرانی است.
اصل تقارن در این دوران، دستاوردی است از نظم بالای شاهان ساسانی که خود را پاسداری بر روی زمین می پنداشتند. مهم‌ترین ارزش علمی و تاریخی این بنا در طرح آن نهفته است. تالار تشریفات برای نخستین بار در تاریخ معماری ساسانی به شکل چلیپایی ایرانی احداث شد طرحی که از ترکیب یک صحن مرکزی مربع شکل با چهار ایوان متقابل و متقارن در چهار جهت اصلی شکل می‌گیرد. از منظر فنی، این بنا نمونه‌ای کلاسیک از سازه چهار طاقی است.
فضای مربع با زمینه چلیپایی که پوششی گنبدی بر روی چهار پایه قرار دارد. انتقال بار از حجم دایره‌ای گنبد به پایه‌های مربع شکل، از طریق عنصر معماری، سکنج (فیل پوش) در چهار گوشه تالار انجام می‌شد راه‌حل مهندسی اندیشیده شده که یکی از دستاوردهای برجسته معماران دوره اسانی در گذر از پلان مربع به گنبد دایره‌ای محسوب می‌شود.
گچ بری‌ها، ترکیبی از انواع نقوش هندسی را در بر گرفته و ردپای هنر رومی- یونانی در کنار نقش مایه‌های ایرانی بر جای گذاشتند. حاصل این همنشینی سبکی تلفیقی و بی‌همتاست که بیشاپور را به موزه‌ای زنده از تبادل فرهنگی دوران باستان بدل می‌کند. تعداد زیاد طاقچه‌های تعبیه شده در دیوارها تنها عنصری تزئینی نبودند، آن‌ها احتمالا محل قرارگیری مجسمه‌ها یا ظروف تشریفاتی بودند که همزمان با ایجاد بازی نور و سایه، عمق فضا را افزایش می‌دهند.
امروزه اگر چه بخش زیادی از گچ بری‌ها ی اصلی تالار تشریفات بر اثر گذشت زمان خراب شده و از بین رفته‌اند اما اسکلت معماری بر جای مانده همچنان گواهی بر نبوغ مهندسی و ذوق هنری معماران ساسانی را ارد. مساحت تالار ۷۸۱ متر مربع و دارای ۶۴ طاقچه است.
مصالح مورد استفاده سنگ و گچ بوده که گچ بری‌های باقیمانده نشان از تزئین ظریف آن‌ها داشته و نشانگر سطح بالای خلاقیت معماران آن دوره می‌باشد. محاسبات بر اساس بناهای داخلی تالار تشریفات ارتفاع گنبدی که امروزه اثری از آن نیست را بیش از ۲۳ متر پیش‌بینی شده است.
تالار عظیم، ابهت، زیبایی و گچ‌بری‌های مزین شده، دالان‌های اطراف، کاربرد بنا را محلی برای برگزاری مراسم تشریفاتی و پذیرایی درباری نشان می‌دهد. آتشکده‌های زرتشتی، چهار صصفه‌هاو مساجد چهار ایوانی از این بنا الگوپذیری داشته‌اند. این بنا نقطه عطف در تحول معماری ایرانی از دوران باستان تا دوره اسلامی محسوب می‌شود.
شناخت علمی این بنا مدیون تلاش چند نسل از باستان‌شناسان و کاوشگران از دهه ۱۹۳۰و ۱۹۴۰ و توسط ژرژ سال، رومن گیریشمن صورت گرفته و در ادامه نیز چهره‌های علمی و باستان‌شناس مطرح ایرانی چون علی اکبر سرفراز نقش مؤثری در شناخت، شناسایی و معرفی آن داشته‌اند.
انتهای پیام/
نظر شما