محمدحسین عزیزی خرانقی در گفت‌وگو با خبرنگار میراث آریا اظهار کرد: در حالی که بسیاری از کشورهای جهان، میراث باستانی خود را به موتور محرک توسعه پایدار تبدیل کرده‌اند، ایران با دارا بودن یکی از غنی‌ترین ذخایر باستان‌شناختی جهان، هنوز نتوانسته جایگاه شایسته‌ای در این عرصه به دست آورد.
پیوند میان باستان‌شناسی و گردشگری می‌تواند ضمن تقویت هویت فرهنگی، به یکی از منابع پایدار درآمدزایی و اشتغال‌زایی در کشور تبدیل شود.
وی در خصوص گردشگری باستان‌شناسی تصریح کرد: گردشگری باستان‌شناختی یا «آرکئوتوریسم»، نوعی گردشگری فرهنگی است که هدف آن افزایش علاقه به باستان‌شناسی و تاریخ و حفاظت از محوطه‌های تاریخی است. این شاخه از گردشگری از دهه ۱۹۹۰ به‌سرعت در جهان گسترش یافت و امروزه بخش مهمی از صنعت گردشگری فرهنگی را تشکیل می‌دهد که سهمی قابل توجه از کل گردشگری جهانی دارد.
به گفته عزیزی خرانقی براساس مطالعات بین‌المللی، به ازای هر یک دلار سرمایه‌گذاری در میراث فرهنگی، بین ۲.۵ تا ۳ دلار به اقتصاد محلی باز می‌گردد؛ این بازگشت از طریق هزینه‌های بازدیدکنندگان، ایجاد اشتغال و توسعه زیرساخت‌ها محقق می‌شود. تجربه جهانی نشان می‌دهد که محوطه‌های های باستان‌شناسی ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو، به مقاصد «الزامی» برای گردشگران بین‌المللی تبدیل می‌شوند.
او با اشاره به این که گوبکلی‌تپه یکی از محوطه‌های شاخص نوسنگی ترکیه و قدیمی‌ترین مکان های آیینی شناخته‌شده جهان با قدمتی حدود ۱۲ هزار سال، است، گفت: تنها در هشت سال پس از ثبت در فهرست یونسکو، بیش از ۴.۴ میلیون بازدیدکننده جذب کرده است. مقامات گردشگری ترکیه این موفقیت را حاصل «افزایش چشمگیر شهرت جهانی» پس از ثبت یونسکو می‌دانند.
او در مورد ظرفیت‌های مغفول ایران در این زمینه، اظهار کرد: ایران با محوطه‌هایی چون تخت جمشید، پاسارگاد، شهر سوخته و جیرفت، از پتانسیل بالایی در گردشگری باستان‌شناسی برخوردار است. تخت جمشید و پاسارگاد هم‌اکنون از مقاصد اصلی گردشگری ملی و بین‌المللی هستند، اما این ظرفیت فراتر از چند محوطه شاخص است.
این عضو هیات علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با اشاره به این که چالش‌های ساختاری متعددی مانع از تحقق این ظرفیت شده است، گفت: یکی از مهم‌ترین این چالش‌ها، فاصله میان کاوش و بهره‌برداری فرهنگی است. تجربه نشان داده بسیاری از پروژه‌های کاوش پس از چند فصل متوقف شده و گزارش‌ها در بایگانی باقی می‌مانند.
او با بیان این که گردشگری حین کاوش؛ ایده‌ای است که می‌تواند محقق شود، تصریح کرد: یکی از رویکردهای نوین در جهان، حضور کنترل‌شده گردشگران در حین کاوش‌های میدانی است. این روش امکان انتقال بی‌واسطه تجربیات فرهنگی-تاریخی را فراهم کرده و به شکل‌گیری تصویری علمی و واقعی از ادوار مختلف فرهنگی کمک می‌کند و بازدیدکنندگان می‌توانند فرآیند کشف، مستندسازی و حفاظت را از نزدیک مشاهده کنند و این تجربه، عمق فرهنگی بیشتری نسبت به بازدید صرف از محوطه‌های تکمیل‌شده ایجاد می‌کند.
عزیزی خرانقی با بیان این که محققان در حوزه گردشگری خلاقانه معتقدند که حتی در غیاب بقایای فیزیکی قابل‌دسترس، میراث باستان‌شناختی ناملموس می‌تواند به عنوان منبعی برای خلق تجربیات گردشگری به‌کار گرفته شود، گفت: براساس پژوهش‌های داخلی، نبود چارچوب مدیریتی شفاف و استانداردهای بومی‌سازی‌شده برای حفاظت، معرفی و تفسیر محوطه‌ها، به چالش‌هایی نظیر استفاده ناکافی از پتانسیل گردشگری، ضعف در مرمت و حفاظت و کاهش تعامل مخاطبان منجر شده است.
او افزود: مطالعات تطبیقی نشان می‌دهد هر محوطه نیازمند مدل مدیریتی انعطاف‌پذیر متناسب با شرایط خاص خود است که سازمان فضایی، حفاظت فیزیکی، فعالیت‌های فرهنگی-آموزشی و برنامه‌های گردشگری را در بر بگیرد، همچنین تداوم کاوش های باستان شناسی در محوطه های فرهنگی - تاریخی امکان برنامه‌ریزی به منظور بازدیدهای منظم گردشگران را علاوه بر اهمیت های علمی آن، فراهم می آورد.
معاون پژوهشکده باستان شناسی پیشنهاد داد: تعریف مسیرهای گردشگری باستان‌شناسی با محوریت محوطه‌های در حال کاوش، آموزش راهنمایان متخصص با دانش باستان‌شناختی، استفاده از فناوری‌های دیجیتال (واقعیت افزوده و مجازی) برای بازسازی محوطه‌های تخریب‌شده، جلب مشارکت جوامع محلی و تعریف سهم اقتصادی آنان از گردشگری میراث جزو مواردی است که می‌توان در این زمینه دنبال کرد.
عزیزی خرانقی با اشاره به این که با بازگشت شرایط عادی به کشور، گردشگری باستان‌شناسی می‌تواند به یکی از ستون‌های اقتصاد فرهنگ‌محور ایران تبدیل شود، تصریح کرد: تجربه جهانی نشان می‌دهد که این مسیر نه‌تنها به حفاظت بهتر از میراث باستانی منجر می‌شود، بلکه به تقویت هویت فرهنگی و ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار در مناطق کمتر توسعه‌یافته کمک می‌کند. آنچه نیاز است، برنامه‌ریزی هماهنگ میان باستان‌شناسی و گردشگری و تعریف مدلی بومی است که ظرفیت‌های منحصربه‌فرد ایران را در چارچوبی علمی و پایدار به کار گیرد.
انتهای پیام/
نظر شما