مجتبی گهستونی، روزنامه‌نگار و دبیر سرویس نخبگان و سمن‌های میراث آریا در یادداشتی نوشت: هفته گردشگری فرصتی برای بازنگری در تعریف مقصدهای گردشگری بود؛ مقصدهایی که الزاماً بناهای تاریخی، بازارها و جاذبه‌های انسان‌ساخت نیستند و گاهی ارزشمندترین داشته آنها را باید در رودخانه، جنگل، حیات‌وحش، پرندگان و پوشش گیاهی جست‌وجو کرد. پارک ملی کرخه در شهرستان باستانی شوش در استان خوزستان، یکی از همین مقصدهاست؛ پهنه‌ای طبیعی که ظرفیت آن برای اکوتوریسم و گردشگری حیات‌وحش هنوز بسیار بیشتر از آن چیزی است که در برنامه‌های گردشگری خوزستان دیده می‌شود.
برگزاری گشت و نشست تخصصی اکوتوریسم در پارک ملی کرخه هم‌زمان با هفته گردشگری، اقدامی بود برای اینکه بخشی از این ظرفیت‌ها از نزدیک دیده و درباره شیوه بهره‌برداری مسئولانه از آنها گفت‌وگو شود. این برنامه با همکاری استانداری خوزستان، اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خوزستان، اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست خوزستان، انجمن صنفی راهنمایان گردشگری خوزستان، انجمن شهر و طبیعت شوش و دفتر خدمات مسافرتی کهن‌پرواز مهر برگزار شد و جمعی از راهنمایان، فعالان طبیعت‌گردی و عکاسان طبیعت را گرد هم آورد.
رودخانه کرخه و جنگل‌های پیرامون آن مهم‌ترین عناصر شکل‌دهنده این زیست‌بوم هستند. جنگل‌های کرخه از بازمانده‌های ارزشمند جنگل‌های میان‌رودان به شمار می‌روند و علاوه بر اهمیت زیست‌محیطی، چشم‌اندازی کم‌نظیر برای طبیعت‌گردی ایجاد کرده‌اند. ترکیب آب، پوشش جنگلی، تنوع گیاهی و حضور گونه‌های جانوری، این منطقه را به محیطی مناسب برای تجربه گردشگری طبیعت تبدیل کرده است؛ البته گردشگری‌ای که باید با ظرفیت تحمل زیست‌بوم هماهنگ باشد.
یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های کرخه، گردشگری حیات‌وحش است. حضور و امکان مشاهده گونه شاخص و تحت حفاظت گوزن زرد ایرانی، ارزش این منطقه را برای علاقه‌مندان به حیات‌وحش دوچندان کرده است. معرفی گوزن‌های ایران در جریان این برنامه نیز نشان داد که شناخت گونه‌ها می‌تواند بخشی از تجربه گردشگر باشد و یک بازدید ساده را به تجربه‌ای آموزشی و تخصصی تبدیل کند.
اما حیات‌وحش کرخه به گوزن زرد محدود نمی‌شود. پرنده‌نگری از دیگر ظرفیت‌های مهم این منطقه است. قرار گرفتن زیست‌بوم‌های آبی و جنگلی در کنار یکدیگر، امکان مشاهده گونه‌های مختلف پرندگان را فراهم کرده و می‌تواند کرخه را به مقصدی برای پرنده‌نگرها، عکاسان طبیعت و گردشگران تخصصی تبدیل کند. برپایی نمایشگاه عکس پرندگان خوزستان در کنار این برنامه نیز به‌نوعی روایت تصویری از همین ظرفیت بود.
گیاهان بومی، چشم‌انداز رودخانه، جنگل‌گردی، عکاسی طبیعت، مشاهده حیات‌وحش و پرنده‌نگری را می‌توان مجموعه‌ای از ظرفیت‌های طبیعی و گردشگری کرخه دانست. این ظرفیت‌ها زمانی می‌توانند به محصول گردشگری تبدیل شوند که برای آنها مسیرهای مشخص، برنامه‌های آموزشی، راهنمایان آموزش‌دیده و ضوابط روشن بازدید تعریف شود.
در واقع، کرخه می‌تواند نمونه‌ای از گردشگری چندلایه طبیعت در خوزستان باشد؛ گردشگری که در آن یک مسافر می‌تواند در یک برنامه مشخص، با جغرافیای رودخانه، ساختار جنگل‌های کرخه، پوشش گیاهی، پرندگان، حیات‌وحش و اهمیت حفاظتی منطقه آشنا شود. چنین رویکردی از گردشگری صرفاً تماشایی فاصله می‌گیرد و به سمت گردشگری شناخت‌محور حرکت می‌کند.
در گشت تخصصی برگزارشده، محمد الوندی به معرفی ظرفیت‌های اکوتوریسم پارک ملی کرخه پرداخت، نوید هرمزی درباره گردشگری حیات‌وحش و گوزن‌های ایران سخن گفت و احمد زالی‌کاهکش نیز ظرفیت‌های پرنده‌نگری و گیاهان بومی منطقه را معرفی کرد. همراهی آذردخت نوذری، کارشناس ارشد جغرافیا و طبیعت و مسئول دبیرخانه پرنده‌نگری اداره‌کل میراث‌فرهنگی خوزستان، نیز بر جنبه تخصصی این برنامه افزود.
این برنامه یک نکته مهم دیگر را نیز یادآوری کرد: هر ظرفیت طبیعی الزاماً یک جاذبه گردشگری قابل بهره‌برداری بی‌حدومرز نیست. پارک ملی کرخه پیش از آنکه مقصد گردشگری باشد، یک زیست‌بوم حساس و زیستگاه ارزشمند است. بنابراین توسعه گردشگری در آن باید بر پایه حفاظت، ظرفیت‌پذیری، کنترل تعداد بازدیدکنندگان، آموزش گردشگران، مدیریت پسماند و رعایت فاصله و رفتار مناسب با حیات‌وحش صورت گیرد.
محدود بودن تعداد شرکت‌کنندگان در این برنامه، خود نشانه‌ای از همین نگاه حفاظتی است. اکوتوریسم موفق آن نیست که بیشترین تعداد گردشگر را وارد یک منطقه طبیعی کند؛ بلکه آن است که کمترین آسیب را با بیشترین شناخت و بیشترین ارزش افزوده برای حفاظت و جامعه محلی ایجاد کند.
کرخه برای خوزستان فقط یک عرصه طبیعی نیست؛ بخشی از سرمایه طبیعی استان و فرصتی برای پیوند دادن گردشگری با آموزش، پژوهش، عکاسی، محیط‌زیست و اقتصاد محلی است. اگر ظرفیت‌های آن به‌درستی شناسایی، مستندسازی و معرفی شوند، می‌توان برای آن تورهای تخصصی حیات‌وحش، پرنده‌نگری، جنگل‌گردی، عکاسی طبیعت و برنامه‌های آموزشی طراحی کرد؛ البته با رعایت کامل ملاحظات حفاظتی.
هفته گردشگری امسال بهانه‌ای بود برای اینکه کرخه را نه فقط به‌عنوان یک زیستگاه ارزشمند، بلکه به‌عنوان یک مقصد بالقوه گردشگری مسئولانه ببینیم؛ مقصدی که ارزش واقعی آن زمانی آشکار می‌شود که گردشگر پس از بازگشت، نه‌تنها خاطره‌ای از طبیعت کرخه، بلکه شناخت و احترام بیشتری نسبت به ضرورت حفاظت از آن با خود به همراه ببرد.
کرخه می‌تواند مقصد گردشگری طبیعت باشد؛ به شرط آنکه گردشگری در خدمت حفاظت از کرخه قرار گیرد، نه حفاظت در خدمت گردشگری.
انتهای پیام/
نظر شما