راحله یوسفیان، رئیس پایگاه میراث ملی ویگل شهرستان آران و بیدگل، در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا با اشاره به اهمیت تاریخی و باستان‌شناختی این محوطه، از شناسایی آثار ارزشمند آتشکده‌ای متعلق به اواخر دوره ساسانی خبر داد و گفت: کمبود نیروی انسانی متخصص، ضعف زیرساخت‌های حفاظتی و گردشگری و فرسایش آثار گچی، از مهم‌ترین چالش‌های این محوطه تاریخی است.

او با معرفی محوطه باستانی ویگل که با نام تاریخی «فراسگان» یا «هراسگان» نیز شناخته می‌شود، اظهار کرد: این محوطه باستانی مجموعه‌ای گسترده به وسعت حدود ۱۲۰ هکتار است که دو قلعه تاریخی و یک فضای آتشکده را دربرمی‌گیرد. شواهد باستان‌شناختی به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که آتشکده ویگل به اواخر دوره ساسانی تعلق دارد و استفاده از آن تا چند قرن پس از ورود اسلام نیز ادامه داشته است.

او افزود: شواهد موجود نشان می‌دهد که فضای آتشکده در مقطعی به‌صورت عمدی با خاک پر شده است. احتمال می‌رود این اقدام با هدف حفاظت از بنا در برابر دستبرد، تخریب یا یورش های احتمالی صورت گرفته باشد، هرچند برای روشن شدن دلایل دقیق این اتفاق، بررسی‌های بیشتری لازم است.

کشف تالاری با پایه‌های گچی

رئیس پایگاه ملی ویگل با اشاره به انجام سه فصل کاوش باستان‌شناسی در این محوطه بیان کرد: تاکنون کاوش‌ها بر فضای آتشکده متمرکز بوده و بخش‌هایی از آن به ابعاد تقریبی ۵۰۰ مترمربع بررسی شده است. در جریان این کاوش‌ها، آثاری ارزشمند از جمله پایه آتشدان مرکزی، تالارهای پیرامونی، رواق‌ها و اتاق‌های جانبی شناسایی شده‌اند.

یوسفیان ادامه داد: در سومین فصل کاوش، تالاری با ۲۰ پایه میز گچی که بر روی یک سکوی گچی قرار دارد کشف شده است که بر اساس شواهد موجود، این فضا احتمالاً برای نگهداری هدایا و نذورات مرتبط با آتشکده استفاده می‌شده است. البته تعیین قطعی کاربری این بخش نیازمند بررسی‌های بیشتر باستان‌شناختی است.

او با بیان اینکه تاکنون سه فصل کاوش در این محوطه انجام شده است، گفت: سرپرستی این کاوش‌ها بر عهده دکتر محسن جاوری بوده است.

حفاظت از ویگل با مشارکت مردم

یوسفیان با تأکید بر نقش مردم محلی در شناسایی، ثبت و حفاظت از ویگل اظهار کرد: تاریخ حفاظت از این محوطه با علاقه و تعلق خاطر مردم آران و بیدگل گره خورده است. از مراحل اولیه شناسایی و ثبت ملی تا شکل‌گیری پایگاه، تشکل‌های مردم‌نهاد و فعالان محلی نقش مهمی داشته‌اند که انجمن سلیمان صباحی بیدگلی از جمله نهادهای اثرگذار در این زمینه بوده است.

او با اشاره به ثبت ملی این محوطه در سال ۱۳۸۱ افزود: تلاش کرده‌ایم با اجرای برنامه‌های فرهنگی و آموزشی، ارتباط مردم با این میراث تاریخی را تقویت کنیم. برگزاری برنامه‌های پاک‌سازی محوطه در روزهای پایانی سال، جشن بادبادک‌ها، تورهای شبانه و کارگاه‌های آموزشی ویژه کودکان و نوجوانان از جمله اقداماتی است که در این مسیر انجام شده است.

رئیس پایگاه ملی ویگل با اشاره به برگزاری برنامه‌های فرهنگی در هفتم مهرماه، هم‌زمان با ثبت این روز در تقویم فرهنگی شهرستان، گفت: در این مناسبت، برنامه‌هایی از جمله تورهای شبانه و کارگاه‌های تجربه‌محور برای کودکان و نوجوانان برگزار شد. در این کارگاه‌ها تلاش کردیم مفاهیم میراث‌فرهنگی و باستان‌شناسی را با استفاده از بازی، ابزارهای گرافیکی و فعالیت‌های عملی به نسل جدید منتقل کنیم.

به گفته او، بازخورد این برنامه‌ها نشان داده است که آموزش مستقیم و متناسب با زبان کودکان می‌تواند شناخت و علاقه آن‌ها را نسبت به محوطه افزایش دهد. حتی برخی از کودکان پس از بازدید، ماکت‌هایی با الهام از آثار محوطه ساخته و به پایگاه هدیه داده‌اند.

یوسفیان ادامه داد: یکی از نتایج مثبت افزایش آگاهی عمومی، کاهش رفتارهای آسیب‌زا در محوطه بوده است. در گذشته، بخشی از محوطه قلعه غربی به محل موتورسواری نوجوانان تبدیل شده بود، اما با گفت‌وگوی مستقیم، دعوت از آنان برای بازدید و نصب تابلوهای هشداردهنده، این رفتار تا حد زیادی کاهش یافته است. همچنین با افزایش آگاهی عمومی و استمرار گشت‌های حفاظتی، در سال‌های اخیر گزارشی از حفاری غیرمجاز در محدوده مورد اشاره پایگاه مشاهده نشده است.

کمبود نیروی انسانی و ضعف زیرساخت‌های حفاظتی

رئیس پایگاه ملی ویگل با اشاره به گستردگی محدوده و محدودیت امکانات گفت: محدوده مصوب محوطه حدود ۱۲۰ هکتار است و عرصه‌ای نزدیک به ۵۶ هکتار دارد. با توجه به گستردگی محوطه و احتمال وجود آثار مدفون در بخش‌های کاوش‌نشده، حفاظت و مدیریت این مجموعه به نیروی انسانی متخصص و امکانات بیشتری نیاز دارد.

او افزود: در حال حاضر، مسئولیت‌های کارشناسی پایگاه نیز عملاً بر عهده مدیرپایگاه بوده و پایگاه فاقد نیروی متخصص می باشد و در حوزه حفاظت نیز با محدودیت نیروی انسانی مواجه هستیم. تقویت یگان حفاظت و تأمین نیروی کارشناسی از نیازهای جدی این مجموعه به شمار می‌رود.

یوسفیان با تأکید بر ضرورت حفاظت اصولی از آثار مکشوفه بیان کرد: بخشی از آثار گچی آتشکده در معرض فرسایش ناشی از عوامل طبیعی، به‌ویژه طوفان‌های شن، قرار دارند. پوشش موجود نیز سازه‌ای موقت است و برای حفاظت بلندمدت از آثار کفایت نمی‌کند. ضروری است این پوشش با سازه‌ای استاندارد و متناسب با شرایط محوطه جایگزین شود تا امکان حفاظت پایدار از آثار فراهم آید.

او با اشاره به مشکلات زیرساختی محوطه گفت: مسیر دسترسی به پایگاه وضعیت مناسبی ندارد و جاده ورودی خاکی است که شرایط استاندارد برای بازدیدگنندگان وجود ندارد.

رئیس پایگاه ملی ویگول اضافه کرد: تأمین آب از اقداماتی بوده که پیگیری آن در یک سال گذشته به نتیجه رسیده و امتیاز آب دریافت شده است، اما اجرای لوله‌گذاری همچنان باقی مانده است. همچنین نبود سرویس بهداشتی مناسب، کمبود امکانات خدماتی و فقدان تجهیزات کافی، از مشکلاتی است که باید برای رفع آن‌ها برنامه‌ریزی شود.

تدوین طرح جامع توسعه پایگاه

یوسفیان از تدوین طرح جامع توسعه پایگاه ملی ویگل خبر داد و گفت: این طرح بر اساس نیازسنجی و آسیب‌شناسی مجموعه تهیه شده و در آن برای بخش‌های مختلف، از ورودی پایگاه تا سامان‌دهی فضای آتشکده، کاربری‌هایی پیشنهاد شده است. اجرای این طرح به تأمین اعتبار، استفاده از مشاوران تخصصی و فراهم شدن مقدمات اجرایی نیاز دارد.

او تأکید کرد: در شرایط کنونی، سامان‌دهی و حفاظت از خود محوطه و ایجاد پوشش استاندارد برای آثار گچی از اولویت‌های اصلی ماست. معرفی علمی و دقیق محوطه نیز اهمیت زیادی دارد، زیرا هنوز بخش قابل توجهی از مردم و گردشگران با پیشینه تاریخی و ارزش‌های باستان‌شناختی ویگل آشنایی کافی ندارند.

ویگل در مسیر شکل‌گیری یک محور گردشگری

رئیس پایگاه ملی ویگل با اشاره به ظرفیت‌های گردشگری پیرامون این محوطه گفت: ویگل در موقعیتی قرار گرفته که می‌تواند در کنار جاذبه‌های تاریخی، طبیعی، صنعتی و کشاورزی همجوار پایگاه بخشی از یک محور گردشگری پیوسته باشد.

او توضیح داد: در نزدیکی این محوطه، جاذبه‌هایی مانند عمارت شاسوسا، که در روایت‌های محلی با عنوان خلوتگاه سهراب سپهری پیوند خورده است، چاله‌های سنبک و ظرفیت‌های گردشگری طبیعی و کشاورزی و صنعتی شهرک سلیمان صباحی بیدگلی که بزرگترین قطب تولید فرش ماشینی ایران می باشد وجود دارد. 

یوسفیان افزود: این ظرفیت‌ها اکنون تا حد زیادی به‌صورت پراکنده فعالیت می‌کنند و از زیرساخت‌های مناسب برخوردار نیستند. اگر برنامه‌ریزی مشترکی برای پیوند این جاذبه‌ها، بهبود مسیرهای دسترسی و توسعه امکانات گردشگری انجام شود، می‌توان زمینه افزایش مدت اقامت گردشگران در شهرستان را فراهم کرد.

او با اشاره به فعالیت‌های اطلاع‌رسانی در این زمینه گفت: انتشار کتاب «ویگل تمدن سرزمین آفتاب» و راه‌اندازی وب‌سایت «ویگولیا» با همکاری مجموعه مدیریت شهری، از جمله اقداماتی است که برای معرفی ظرفیت‌های تاریخی شهرستان انجام شده است. در این وب‌سایت، امکان ارائه اطلاعات و تصاویر تکمیلی از طریق کدهایQR نیز فراهم شده تا بازدیدکنندگان بتوانند شناخت دقیق‌تری از محوطه به دست آورند.

یوسفیان در پایان تأکید کرد: آینده حفاظت از ویگل به تداوم مشارکت مردم، معرفی علمی آثار و تأمین زیرساخت‌های ضروری وابسته است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده است که هرچه مردم شناخت بیشتری از ارزش‌های این محوطه پیدا کنند، نقش فعال‌تری در حفاظت از آن خواهند داشت؛ اما این مشارکت مردمی باید با حمایت نهادی، تأمین نیروی متخصص و ایجاد امکانات استاندارد حفاظتی و گردشگری همراه شود.

انتهای پیام/