صادق شیخی، مسئول واحد باستان‌شناسی اداره‌کل میراث‌فرهنگی خوزستان و مدیر پایگاه میراث ملی منظر فرهنگی و تاریخی ایذه (آیاپیر)، به مناسبت ۱۷ اکتبر روز جهانی باستان‌شناسی در یادداشتی نوشت: ایذه، گنجینه تمدنی زاگرس مرکزی، در یک سال گذشته شاهد گام‌های تازه‌ای در مسیر پژوهش‌های باستان‌شناسی، حفاظت از محوطه‌های تاریخی و مستندسازی آثار بوده است؛ اقداماتی که در کنار تدوین بیش از هشت پرونده ثبتی و تهیه طرح مدیریت سایت‌های تاریخی، افق تازه‌ای برای صیانت از میراث کهن این منطقه ترسیم می‌کند.
حفاظت از میراث تاریخی ایذه، افزون بر پژوهش‌های علمی، به برنامه‌ریزی منسجم، تأمین اعتبار و همکاری دستگاه‌های مسئول نیاز دارد
ایذه با برخورداری از آثار ارزشمند از دوران پارینه‌سنگی و پیش‌تاریخ تا دوره‌های عیلامی، اشکانی- الیمایی، ساسانی و اسلامی، یکی از مناطق مهم باستان‌شناسی زاگرس مرکزی به شمار می‌رود. نگارکندهای شاخص و محوطه‌های تاریخی این منطقه نیز ظرفیت قابل‌توجهی برای شناخت تاریخ و هویت فرهنگی ایران فراهم کرده‌اند؛ ظرفیتی که حفاظت از آن باید فراتر از اقدامات مقطعی و در قالب برنامه‌ای پایدار دنبال شود.
یکی از اقدامات مهم انجام شده در سال گذشته، تدوین طرح مدیریت برای محوطه‌های تاریخی ایذه است. این طرح‌ها با هدف مشخص‌کردن نیازهای حفاظتی، مرمتی و پژوهشی، ساماندهی مسیرهای دسترسی و تعیین الزامات اجرایی هر محوطه تهیه می‌شوند. اجرای زیرساخت‌های روشنایی و نصب دوربین‌های مداربسته در کول‌فرح نیز از جمله اقداماتی است که در چارچوب این رویکرد انجام شده است.
با این حال، حفاظت از آثار تاریخی تنها با اقدامات فنی و کارشناسی محقق نمی‌شود. دخل‌وتصرف‌های غیرمجاز، محدودیت منابع مالی و ضرورت حمایت حقوقی و قضایی، از جمله چالش‌هایی هستند که مقابله با آن‌ها به همکاری جدی‌تر دستگاه‌های اجرایی و نهادهای مسئول نیاز دارد. میراث تاریخی ایذه، سرمایه‌ای عمومی است و مسئولیت صیانت از آن نمی‌تواند تنها بر دوش کارشناسان و مجموعه میراث‌فرهنگی باشد.
در کنار اقدامات حفاظتی، تهیه بیش از هشت پرونده مرتبط با عرصه و حریم و ثبت آثار، بناها و محوطه‌های تاریخی، از دیگر دستاوردهای یک سال گذشته پایگاه آیاپیر عنوان شده است؛ پرونده‌هایی که بر اساس توان کارشناسی مجموعه و بدون تخصیص اعتبار مالی مستقل تهیه شده‌اند. تداوم این روند، در کنار ایجاد بانک سفال، پژوهش‌های میراث طبیعی و پایش‌های دوره‌ای، می‌تواند شناخت علمی از این منطقه را گسترش دهد.
با این همه، باید توجه داشت که ثبت جهانی ایذه صرفاً با افزایش تعداد پرونده‌های ثبتی یا اجرای چند پروژه ساماندهی محقق نمی‌شود. این مسیر به پژوهش مستند، حفاظت مؤثر، مدیریت یکپارچه محوطه‌ها، تأمین منابع مالی و مشارکت جوامع محلی نیاز دارد. هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و تبدیل برنامه‌های کارشناسی به اقدامات اجرایی مستمر، از الزامات پیشبرد این هدف است.
ایذه امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاهی بلندمدت به میراث تاریخی خود است؛ نگاهی که آثار باستانی را نه صرفاً یادگارهایی از گذشته، بلکه سرمایه‌هایی برای هویت فرهنگی، پژوهش علمی و توسعه پایدار منطقه بداند. گام‌های برداشته‌شده در یک سال گذشته می‌تواند زمینه‌ساز پیشرفت باشد، اما دستیابی به نتیجه مطلوب، در گرو استمرار این تلاش‌ها و پشتیبانی مؤثر از برنامه‌های حفاظتی و پژوهشی است.
ثبت جهانی ایذه، هدفی فراتر از یک عنوان بین‌المللی است؛ فرصتی برای حفاظت ماندگار از بخشی ارزشمند از تاریخ ایران که تحقق آن، عزم مشترک کارشناسان، مدیران، نهادهای مسئول و مردم را می‌طلبد.
انتهای پیام/
نظر شما