میراث آریا: زیویه در گذر زمان با چالش‌های گوناگونی روبه‌رو بوده است؛ از فرسایش طبیعی و تاثیر عوامل اقلیمی گرفته تا آسیب‌پذیری مصالح و ضرورت نگهداری مستمر از بقایای معماری.ماهیت خشتی بخش‌هایی از محوطه، به‌ویژه در برابر رطوبت و بارندگی، اهمیت اقدامات حفاظتی پیشگیرانه را دوچندان می‌کند؛ اقداماتی که اگر به‌صورت مستمر و بر پایه مطالعات فنی انجام شوند، می‌توانند از گسترش آسیب‌ها جلوگیری کنند.
در چنین شرایطی، حفاظت از زیویه تنها به معنای مرمت بخش‌های آسیب‌دیده نیست، بلکه نیازمند برنامه‌ای جامع شامل مستندنگاری، آسیب‌شناسی، پایش مستمر، مدیریت روان‌آب‌ها و تامین اعتبار برای مداخلات اصولی است. پایان عملیات پاک‌سازی، سامان‌دهی و مرمت اضطراری این محوطه، گامی در این مسیر به شمار می‌رود؛ گامی که اهمیت تداوم حفاظت و عبور از اقدامات مقطعی به برنامه‌ریزی بلندمدت را بار دیگر برجسته می‌کند.
مدیر پایگاه میراث ملی زیویه از پایان عملیات پاک‌سازی، سامان‌دهی و مرمت اضطراری بخش‌های آسیب‌پذیر این محوطه تاریخی خبر داد و گفت: مجموعه اقدامات انجام‌شده با هدف بهبود شرایط حفاظتی، کاهش آسیب‌پذیری بقایای معماری و افزایش آمادگی محوطه برای ورود به فصل بارندگی اجرا شده است.
نعمت حریری اظهار کرد: پس از بازدید مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان کردستان از محوطه در مردادماه سال‌جاری و با اتکا به مستندنگاری، آسیب‌نگاری و بررسی‌های میدانی، عملیات پاک‌سازی، سامان‌دهی و مرمت اضطراری بخش‌های در معرض آسیب در دستور کار قرار گرفت.
مدیر پایگاه میراث ملی زیویه افزود: برنامه اجرایی این فصل با توجه به ویژگی‌های معماری خشتی و شرایط توپوگرافی محوطه، به‌صورت مرحله‌بندی‌شده انجام شد و پاک‌سازی کنترل‌شده، سامان‌دهی محدوده‌های آسیب‌پذیر، مستندنگاری وضع موجود، تثبیت موضعی بخش‌های حساس و اجرای مداخلات ضروری حفاظتی و مرمتی را دربر گرفت.
او با اشاره به چالش‌های حفاظتی این محوطه عنوان کرد: فرسایش و ریزش موضعی اندودهای کاهگلی، آسیب به تاج دیوارها، جابه‌جایی برخی عناصر سنگی، رویش گیاهان و فرسودگی اجزای دفع آب از مهم‌ترین مسائل حفاظتی مجموعه است.
حریری یادآور شد: با توجه به آسیب‌پذیری مصالح خشتی در برابر رطوبت و نزولات جوی، بخش مهمی از اقدامات این فصل بر کنترل رطوبت، کاهش نفوذ آب و جلوگیری از گسترش آسیب‌های موجود متمرکز شد تا شرایط حفاظتی بخش‌های حساس محوطه پیش از آغاز بارندگی بهبود یابد.
مدیر پایگاه میراث ملی زیویه درخصوص شیوه اجرای عملیات بیان کرد: برای اجرای برنامه حفاظتی این فصل، ۱۰ میلیارد ریال اعتبار به‌صورت امانی در اختیار پایگاه قرار گرفت و عملیات با مدیریت مستقیم پایگاه و بهره‌گیری از ظرفیت نیروهای اجرایی مستقر در مجموعه انجام شد.
حریری گفت: این شیوه اجرایی امکان داد بخش بیشتری از اعتبار به‌طور مستقیم صرف فعالیت‌های میدانی شود و دامنه اقدامات اجرایی نیز نسبت به برآورد اولیه افزایش یابد.
او با اشاره به نقش متخصصان در اجرای عملیات اظهار کرد: گروهی از کارشناسان حوزه‌های معماری، حفاظت و مرمت و باستان‌شناسی به‌صورت مستمر از روند کار بازدید کردند و با ارائه مشاوره‌های فنی، در بررسی وضعیت بنا و تصمیم‌گیری درباره مداخلات ضروری مشارکت داشتند.
مدیر پایگاه میراث ملی زیویه افزود: تعامل میان نیروهای اجرایی و متخصصان موجب شد تصمیم‌های میدانی با توجه به وضعیت واقعی بنا و ارزیابی‌های فنی اتخاذ شود و دقت و کیفیت اقدامات حفاظتی افزایش یابد.
حریری اظهار کرد: با توجه به وسعت مجموعه و ضرورت استمرار حفاظت پیشگیرانه، پایان عملیات این فصل به معنای پایان نیازهای حفاظتی زیویه نیست و برای جلوگیری از گسترش آسیب‌ها، باید برنامه‌های مرمتی و پایشی در مراحل بعدی نیز ادامه یابد.
او با اشاره به ضرورت تامین منابع مالی برای مراحل بعدی حفاظت یادآور شد: درخواست تخصیص ۵۰ میلیارد ریال اعتبار تکمیلی ارائه شده و پیگیری‌ها برای تامین آن در حال انجام است.
مدیر پایگاه میراث ملی زیویه بیان کرد: در صورت تامین اعتبار، مرحله بعدی اقدامات با اولویت بخش‌هایی که بر اساس آسیب‌شناسی در معرض خطر بیشتری قرار دارند و مطابق طرح‌های فنی مصوب اجرا خواهد شد.
او با تاکید بر اهمیت برنامه‌ریزی مستمر در حفاظت از محوطه گفت: استقرار مدیریت جدید پایگاه پس از چند سال وقفه در مدیریت مستقل و مستقر، زمینه برنامه‌ریزی منسجم‌تر، پیگیری مستمر امور حفاظتی و تقویت ارتباط میان بخش‌های اجرایی، کارشناسی و مدیریتی را فراهم کرده است.
مدیر پایگاه میراث ملی زیویه ادامه داد: هدف این است که اقدامات حفاظتی از حالت مقطعی خارج شود و در قالب برنامه‌ای مستمر، مرحله‌بندی‌شده و قابل پایش دنبال شود؛ رویکردی که در شناسایی به‌موقع آسیب‌ها و اولویت‌بندی مداخلات نقش مهمی دارد.
حریری با اشاره به ضرورت آمادگی محوطه در برابر بارندگی و رخدادهای حدی اقلیمی گفت: کنترل و هدایت روان‌آب‌های سطحی، جلوگیری از تجمع آب در مجاورت دیوارهای خشتی، پایش اندودها و تاج دیوارها و بررسی مستمر ناودان‌ها و آبروها از اولویت‌های برنامه حفاظتی پایگاه در فصل بارندگی است.
او اظهار کرد: حفاظت موثر از این محوطه زمانی امکان‌پذیر است که در کنار مرمت مصالح و تثبیت بخش‌های آسیب‌دیده، عوامل اصلی تخریب نیز به‌صورت هم‌زمان شناسایی و مدیریت شوند.
مدیر پایگاه میراث ملی زیویه همچنین از دعوت شورای فنی امور پایگاه‌های ملی و جهانی کشور برای حضور در محوطه خبر داد و گفت: هدف از این دعوت، بررسی وضعیت بخش‌های مختلف قلعه و ارزیابی پیشنهادهای اجرایی و مرمتی پایگاه است تا مراحل بعدی اقدامات با بهره‌گیری از دیدگاه‌های تخصصی شورا و در چارچوب ضوابط فنی ادامه یابد.
پایان عملیات پاک‌سازی و مرمت اضطراری قلعه تاریخی زیویه، فرصتی برای ارزیابی نیازهای حفاظتی این محوطه و برنامه‌ریزی برای مراحل بعدی فراهم کرده است؛ هرچند اجرای اقدامات اضطراری می‌تواند در کنترل بخشی از آسیب‌های موجود موثر باشد، پایداری نتایج آن به استمرار مراقبت، پایش وضعیت بنا و مدیریت عواملی بستگی دارد که در طول زمان موجب فرسایش و تخریب آثار می‌شوند.
در محوطه‌هایی با بقایای معماری خشتی، پیشگیری از نفوذ رطوبت، هدایت صحیح آب‌های سطحی و مراقبت از اندودها و تاج دیوارها از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش آسیب‌پذیری سازه‌ها نقش داشته باشد. اجرای این اقدامات در کنار مستندنگاری دقیق و بهره‌گیری از نظر متخصصان، زمینه تصمیم‌گیری اصولی‌تر درباره مرمت و حفاظت را فراهم می‌کند.
از سوی دیگر، تامین اعتبار پایدار و تقویت مدیریت تخصصی از پیش‌نیازهای حفاظت بلندمدت از زیویه است؛ چراکه استمرار اقدامات حفاظتی امکان می‌دهد نیازهای محوطه به‌صورت مرحله‌ای شناسایی شود و منابع موجود بر اساس میزان خطر و اهمیت بخش‌های مختلف هزینه شود.
قلعه تاریخی زیویه به‌عنوان یکی از محوطه‌های مهم باستان‌شناختی کردستان، ظرفیتی ارزشمند برای شناخت تاریخ و فرهنگ منطقه به شمار می‌رود. صیانت از این میراث، افزون بر حفاظت از بقایای معماری و آثار تاریخی، به معنای پاسداری از بخشی از حافظه تاریخی سرزمین و فراهم‌کردن زمینه پژوهش و معرفی شایسته آن به نسل‌های آینده است؛ هدفی که تحقق آن به همکاری مستمر کارشناسان، مدیران، دستگاه‌های مسئول و تامین منابع لازم برای حفاظت اصولی نیاز دارد.
انتهای پیام/
نظر شما