محمد ابراهیم زارعی در ابتدای سخنان خود با قدردانی از دست‌اندرکاران انتشار و معرفی این اثر، به اهمیت فعالیت‌های فرهنگی و پژوهشی در حوزه میراث فرهنگی اشاره کرد و گفت: در بررسی مسیر حفاظت از میراث فرهنگی، مرمت، پژوهش و معرفی آثار تاریخی، با راهی طولانی روبه‌رو هستیم که تداوم آن به تلاش و همراهی پژوهشگران و فعالان فرهنگی نیاز دارد.
وی با اشاره به نقش و همراهی استاد علی دهباشی در فعالیت‌های فرهنگی و معرفی آثار ارزشمند، از حضور و همکاری او در این برنامه قدردانی کرد و همچنین از افرادی که در فرایند ترجمه و انتشار کتاب نقش داشته‌اند، تشکر کرد.
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در ادامه، خاطره آشنایی خود با موضوع جغرافیای تاریخی را به دوران دانشجویی بازگرداند و اظهار کرد: سال ۱۳۶۳، زمانی که دانشجو بودیم، درسی با عنوان جغرافیای تاریخی داشتیم که زنده‌یاد احسان اشراقی، از استادان برجسته آن دوره، تدریس می‌کرد. در آن کلاس، کتابی درباره جغرافیای تاریخی سرزمین‌های شرقی معرفی شد و اهمیت چنین آثاری در ذهن ما باقی ماند.
وی افزود: از همان زمان، آرزو داشتم این اثر به فارسی ترجمه شود تا امکان بهره‌مندی پژوهشگران و علاقه‌مندان ایرانی از محتوای آن فراهم شود. هنگامی که مطلع شدم ترجمه و انتشار این کتاب در دستور کار قرار گرفته است، بسیار خوشحال شدم؛ اما فرایند انجام کار به دلایلی طولانی شد. با این حال، ارزش علمی اثر و توانایی مترجم در برگردان چنین متنی، اهمیت این تلاش را دوچندان می‌کند.
زارعی ضمن قدردانی از خاندان و تمامی افرادی که در این مسیر مشارکت داشته‌اند، نقش همکاران و مجموعه‌های فرهنگی و پژوهشی را در به ثمر رسیدن این‌گونه فعالیت‌ها مؤثر دانست.
نقش منابع تاریخی و دانش ایرانی در شکل‌گیری معجم‌البلدان
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در بخش دیگری از سخنان خود به منابع مورد استفاده در تدوین آثار جغرافیایی جهان اسلام پرداخت و با اشاره به کتاب‌های مربوط به فتوحات، توضیح داد: در بسیاری از این منابع، تمرکز اصلی بر فتح شهرها بوده و اطلاعات مربوط به سکونتگاه‌های کوچک‌تر کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
وی با اشاره به آثاری همچون فتوح‌البلدان بلاذری و دیگر منابع تاریخی و جغرافیایی، بر اهمیت بررسی تطبیقی این متون برای شناخت پیشینه جغرافیایی و تاریخی سرزمین‌ها تأکید کرد.
زارعی همچنین با اشاره به جایگاه اثر یاقوت حموی، «معجم‌البلدان»، توضیح داد: بهره‌گیری از منابع پیشین، اخبار تاریخی و آثار جغرافیایی، نقش مهمی در شکل‌گیری چنین مجموعه‌هایی داشته است.
به گفته وی، مطالعه این آثار می‌تواند ابعاد مختلف تعامل فرهنگی و علمی میان ایرانیان و جهان اسلام را روشن کند.
او در ادامه، حضور دانشمندان ایرانی در ساختار علمی و فرهنگی دوران اسلامی را عاملی مهم در انتقال دانش و شکل‌گیری آثار علمی دانست و اظهار کرد: بخشی از این میراث علمی، حاصل دانش و تجربه‌ای است که از دوره‌های پیش از اسلام به دوره اسلامی منتقل شده و در قالب زبان و سنت‌های علمی جدید ادامه یافته است.
نهضت ترجمه؛ زمینه‌ساز انتقال و گسترش دانش
زارعی در ادامه سخنان خود به نهضت ترجمه در دوره خلافت عباسی اشاره کرد و نقش دانشمندان ایرانی را در هدایت و پیشبرد این جریان علمی یادآور شد.
وی تأکید کرد: شکل‌گیری و گسترش آثار علمی در جهان اسلام را نمی‌توان بدون توجه به تعامل میان فرهنگ‌ها، انتقال دانش پیشین و مشارکت دانشمندان ایرانی به‌درستی بررسی کرد.
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در پایان، ضمن قدردانی مجدد از مترجم، برگزارکنندگان و تمامی افرادی که در انتشار و معرفی این اثر نقش داشته‌اند، بر ضرورت توجه به میراث مکتوب و ظرفیت‌های آن برای شناخت تاریخ و فرهنگ ایران تأکید کرد.
وی ابراز امیدواری کرد که تلاش‌های پژوهشی و فرهنگی در مسیر معرفی آثار ارزشمند تاریخی ادامه یابد و زمینه بهره‌مندی نسل‌های آینده از این میراث علمی فراهم شود.
سیدمحمد بهشتی در سخنان خود با تأکید بر اهمیت پاسداشت میراث علمی و فرهنگی، به جایگاه پژوهشگرانی پرداخت که بخش مهمی از زندگی خود را صرف شناخت، گردآوری و معرفی منابع و متون ارزشمند کرده‌اند. توجه به این چهره‌ها، علاوه بر قدردانی از تلاش‌های فردی آنان، فرصتی برای بازنگری در مسیر انتقال دانش و حفظ میراث مکتوب فراهم می‌کند.
وی افزود: در چنین رویدادهایی، معرفی آثار و خدمات پژوهشگران می‌تواند زمینه آشنایی نسل‌های تازه با ظرفیت‌های علمی و فرهنگی کشور را فراهم کند. پاسداشت چهره‌هایی همچون علی‌نقی منزوی، یادآور اهمیت استمرار پژوهش و ضرورت توجه به افرادی است که در شناساندن منابع تاریخی و میراث مکتوب نقش داشته‌اند.
علی‌نقی منزوی؛ پژوهشگری با خدمات کمتر شناخته‌شده
سیداحمد محیط طباطبایی در سخنان خود به جایگاه علمی علی‌نقی منزوی و ابعاد کمتر شناخته‌شده فعالیت‌های او پرداخت.
وی با اشاره به دانش گسترده منزوی در زبان و ادبیات فارسی و عربی، جغرافیای تاریخی و کتاب‌شناسی، بر اهمیت نقش او در گردآوری، تدوین و معرفی منابع و آثار ارزشمند تأکید کرد.
محیط طباطبایی همچنین به ارتباط منزوی با میراث علمی پدرش، علامه آقابزرگ تهرانی، و تلاش‌های او در حوزه کتاب‌شناسی و پژوهش‌های تاریخی اشاره کرد. سخنان او بر ضرورت بازشناسی سهم منزوی در حفظ و گسترش میراث مکتوب و توجه بیشتر به خدمات پژوهشگرانی متمرکز بود که آثار و دستاوردهایشان نیازمند بررسی و معرفی گسترده‌تر است.
از روند انتشار «معجم‌البلدان» تا میراث علمی منزوی
حجت‌الحق حسینی در سخنان خود به روند پیگیری و انتشار کتاب «معجم‌البلدان» پرداخت و از تلاش‌هایی گفت: برای فراهم‌شدن زمینه انتشار این اثر صورت گرفته است.
او با اشاره به اهمیت این کتاب، بر ارزش منابع تاریخی و جغرافیایی در شناخت سرزمین‌ها، پیشینه فرهنگی و میراث مکتوب تأکید کرد.
وی در ادامه، مروری بر زندگی و فعالیت‌های علمی علی‌نقی منزوی داشت و نقش او را در معرفی و انتشار آثار علامه آقابزرگ تهرانی، فعالیت‌های کتاب‌شناختی، همکاری با تدوین فرهنگ دهخدا و مطالعات جغرافیای تاریخی برجسته دانست. حسینی همچنین از افرادی که در مسیر انتشار اثر و برگزاری این برنامه همکاری کرده بودند، قدردانی کرد و بر ضرورت حفظ و معرفی دستاوردهای پژوهشی منزوی تأکید داشت.
در بخش‌های دیگر این برنامه، علی دهباشی، جلیل گلشن و محمد مرتضایی، از چهره‌های شناخته‌شده حوزه فرهنگ و میراث فرهنگی، نیز به ایراد سخن پرداختند. سخنان آنان در چارچوب توجه به جایگاه پژوهشگران، اهمیت میراث مکتوب و ضرورت معرفی دستاوردهای علمی و فرهنگی مطرح شد.
این نشست، افزون بر معرفی کتاب «معجم‌البلدان»، فرصتی برای یادآوری جایگاه علی‌نقی منزوی در پژوهش‌های تاریخی و کتاب‌شناختی و تأکید بر اهمیت پاسداشت میراث علمی پژوهشگرانی بود که در گردآوری، بررسی و انتقال دانش و منابع تاریخی سهم داشته‌اند.
انتهای پیام/
نظر شما