مهران حسنی پژوهشگر و تحلیلگر سیاست‌های توسعه گردشگری عضو انجمن متخصصان گردشگری ایران در یادداشتی نوشت: در نگاه نخست، گردشگری صنعتی برای سفر، اقامت و گذران اوقات فراغت به نظر می‌رسد؛ اما این تصویر، تنها بخش آشکار واقعیتی بسیار گسترده‌تر است. گردشگری از جمله فعالیت‌هایی است که آثار آن به مرزهای یک صنعت محدود نمی‌شود و در لایه‌های مختلف اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و فناورانه جامعه جریان می‌یابد. اهمیت راهبردی این صنعت، نه‌فقط در درآمدی که مستقیماً ایجاد می‌کند، بلکه در زنجیره گسترده‌ای از تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم آن بر سایر فعالیت‌ها و کیفیت زندگی مردم نهفته است.
گردشگری را باید فراتر از یک فعالیت خدماتی، به‌عنوان شبکه‌ای از ارزش‌آفرینی و پیشران توسعه در نظر گرفت. حضور گردشگر، تنها به معنای استفاده از هتل و مراکز اقامتی نیست؛ بلکه تقاضا برای محصولات کشاورزی، صنایع غذایی، حمل‌ونقل، صنایع‌دستی، خدمات بانکی و بیمه‌ای، فناوری اطلاعات، تبلیغات، ساخت‌وساز، هنر و ده‌ها فعالیت دیگر را افزایش می‌دهد. به این ترتیب، رونق گردشگری می‌تواند به رونق کسب‌وکارهایی منجر شود که شاید در ظاهر ارتباط مستقیمی با این صنعت نداشته باشند.
بااین‌حال، کارکردهای پنهان گردشگری به اقتصاد محدود نمی‌شود. این صنعت با ایجاد فرصت تعامل میان فرهنگ‌ها، تقویت شناخت متقابل و احیای آیین‌ها، خوراک‌ها، هنرها و مهارت‌های بومی، در حفظ هویت فرهنگی و افزایش سرمایه اجتماعی نیز نقش دارد. گردشگری همچنین می‌تواند زمینه اشتغال جوانان، توانمندسازی زنان، رونق کسب‌وکارهای کوچک و کاهش فشار مهاجرت از مناطق روستایی را فراهم کند. در عرصه فناوری نیز، نیاز به خدمات هوشمند، بازاریابی دیجیتال، سامانه‌های رزرو و تحلیل رفتار گردشگران، محرکی برای نوآوری و تحول دیجیتال است. در سطح بین‌المللی نیز، تجربه مستقیم گردشگران از فرهنگ و جامعه یک کشور، بر تصویر ذهنی آنان و ظرفیت دیپلماسی فرهنگی آن کشور اثر می‌گذارد.
ازاین‌رو، محدودکردن گردشگری به تعداد مسافران، میزان اشغال مراکز اقامتی یا درآمدهای مستقیم، به معنای نادیده‌گرفتن بخش مهمی از ظرفیت واقعی آن است. معیار اصلی باید میزان ارزشی باشد که گردشگری در کل اقتصاد ایجاد می‌کند، سهم آن در معیشت مردم و کیفیت زندگی جوامع محلی چقدر است و چگونه به حفاظت از سرمایه‌های طبیعی و فرهنگی کمک می‌کند.
مازندران؛ آزمون هم‌افزایی گردشگری با سایر ارکان توسعه
استان مازندران نمونه‌ای روشن از ضرورت چنین نگرشی است. در سند آمایش استان، گردشگری در کنار کشاورزی و صنعت، یکی از سه رکن توسعه محسوب می‌شود. این جایگاه نشان می‌دهد که گردشگری نباید فعالیتی مستقل و جدا از سایر بخش‌ها تلقی شود؛ بلکه باید ظرفیت آن برای تقویت دو رکن دیگر و ایجاد پیوند میان فرصت‌های اقتصادی استان به‌صورت هدفمند به کار گرفته شود.
برخورداری مازندران از دریای خزر، جنگل‌های ارزشمند هیرکانی، جاذبه‌های طبیعی و تاریخی، روستاهای برخوردار از هویت فرهنگی، محصولات متنوع کشاورزی، غذاهای بومی و صنایع‌دستی، در کنار جایگاه آن به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری کشور، فرصتی کم‌نظیر برای ارزش‌آفرینی فراهم کرده است. توسعه گردشگری کشاورزی، عرضه مستقیم محصولات محلی، گسترش گردشگری روستایی و ساحلی و پیوند صنایع‌دستی و خوراک بومی با تجربه سفر، می‌تواند بازارهای تازه‌ای برای تولیدکنندگان ایجاد کند و منافع گردشگری را به لایه‌های گسترده‌تری از جامعه برساند.
البته بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها، مستلزم توجه به تغییر نیازها و ذائقه گردشگران است. گردشگر امروز صرفاً به دنبال مقصدی زیبا یا مکانی برای اقامت نیست؛ بلکه کیفیت خدمات، دسترسی مناسب، امنیت، پاکیزگی، تنوع فعالیت‌ها، تجربه‌های اصیل فرهنگی و رضایت از سفر را نیز مطالبه می‌کند. بنابراین، سرمایه‌گذاری در گردشگری مازندران باید متناسب با نیازهای روز و روندهای در حال تحول تقاضا هدایت شود؛ از ارتقای زیرساخت‌ها و خدمات اقامتی و حمل‌ونقل تا توسعه تجربه‌های خلاق و متنوع گردشگری.
در این مسیر، مسئولیت سازمان‌های مدیریت مقصد، شامل دستگاه‌های دولتی، بخش خصوصی، تشکل‌های حرفه‌ای و جوامع محلی، اهمیتی تعیین‌کننده دارد. تسهیل سرمایه‌گذاری، تکمیل زنجیره ارزش گردشگری، هماهنگی میان دستگاه‌ها، ارتقای کیفیت خدمات و مشارکت مؤثر مردم در تصمیم‌گیری و بهره‌مندی از منافع، باید در کانون برنامه‌های توسعه گردشگری استان قرار گیرد. در عین حال، حفاظت از محیط‌زیست و منابع طبیعی باید شرط بنیادین توسعه باشد، نه هزینه‌ای که پس از اجرای پروژه‌ها به آن توجه شود.
معیار موفقیت گردشگری مازندران، صرفاً شمار گردشگران ورودی نیست؛ بلکه میزان ارزشی است که برای اقتصاد استان خلق می‌کند، سهمی که در بهبود معیشت مردم دارد، اثری که بر رونق کشاورزی و صنعت می‌گذارد و رضایتی است که در گردشگر و جامعه میزبان ایجاد می‌کند.
اکنون زمان آن است که گردشگری مازندران ، با رویکردی یکپارچه، هوشمند و ارزش‌آفرین حرکت کند؛ رویکردی که در آن، گردشگری نه‌تنها مقصد سفر، بلکه پیونددهنده ظرفیت‌های اقتصادی، حافظ هویت فرهنگی و زمینه‌ساز توسعه پایدار و متوازن استان باشد.
انتهای پیام/
نظر شما