یاسر ابراهیم زاده، سرپرست نمایندگی میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی شهرستان مانه در یادداشتی نوشت: گردشگری کشاورزی یکی از رویکردهای نوین در توسعه گردشگری مناطق روستایی است که با ایجاد پیوند میان فعالیت‌های کشاورزی، جاذبه‌های طبیعی، فرهنگ بومی و اقتصاد محلی، می‌تواند زمینه‌ساز تنوع‌بخشی به درآمد جوامع روستایی، معرفی ظرفیت‌های منطقه‌ای و ایجاد فرصت‌های جدید اشتغال باشد. شهرستان مانه در خراسان شمالی، با برخورداری از ظرفیت‌های قابل توجه کشاورزی، منابع آبی و چشم‌اندازهای طبیعی، زمینه مناسبی برای برنامه‌ریزی و توسعه این گونه گردشگری دارد.
شهرستان مانه با مرکزیت شهر پیش‌قلعه، در تاریخ ۳۱ خرداد ۱۴۰۲ از شهرستان مانه و سملقان جدا شد و به‌عنوان شهرستانی مستقل شکل گرفت. این شهرستان با برخورداری از دو بخش و چهار دهستان، از ظرفیت‌های متنوعی در حوزه کشاورزی و فعالیت‌های روستایی برخوردار است؛ ظرفیت‌هایی که در صورت برنامه‌ریزی هدفمند، می‌توانند به یکی از محورهای توسعه گردشگری و اقتصادی منطقه تبدیل شوند.
سد شیرین‌دره؛ پیوند منابع آبی با کشاورزی و گردشگری
یکی از ظرفیت‌های مهم شهرستان مانه، وجود سد شیرین‌دره بر روی رودخانه شیرین است. این سد خاکی با هسته رسی، علاوه بر نقش خود در تأمین و مدیریت منابع آب، می‌تواند در چارچوب ضوابط زیست‌محیطی و مدیریت منابع طبیعی، زمینه توجه بیشتر به گردشگری مبتنی بر طبیعت و آب را فراهم کند.
بر اساس اطلاعات ارائه‌شده درباره ظرفیت‌های آبی این مجموعه، تأمین ۱۸ میلیون مترمکعب آب شرب بجنورد و اختصاص ۴ میلیون مترمکعب آب برای بهبود وضعیت کشاورزی حدود ۶ هزار و ۳۰۰ هکتار از اراضی، از جمله کارکردهای مورد توجه آن است. این موضوع نشان می‌دهد که منابع آبی و فعالیت‌های کشاورزی در شهرستان مانه، ارتباطی مستقیم با ظرفیت‌های توسعه‌ای منطقه دارند.
با این حال، بهره‌گیری گردشگری از ظرفیت‌های پیرامون سد نباید صرفاً به گردشگری آبی محدود شود. در کنار توجه به چشم‌اندازهای طبیعی و فعالیت‌های تفریحی مجاز، گردشگری کشاورزی می‌تواند به‌عنوان یکی از محورهای مکمل و متمایز توسعه گردشگری شهرستان مانه مورد توجه قرار گیرد.
از مزارع کشاورزی تا مقصد گردشگری
پنبه، گندم، جو، دانه‌های روغنی به‌ویژه کلزا و برنج، از جمله محصولات عمده کشاورزی شهرستان مانه هستند. تنوع این محصولات، امکان طراحی برنامه‌های گردشگری متناسب با تقویم کشاورزی منطقه را فراهم می‌کند؛ برنامه‌هایی که در آن‌ها گردشگر نه‌تنها با چشم‌انداز مزارع آشنا می‌شود، بلکه فرصت تجربه مستقیم بخشی از فرایند تولید محصولات کشاورزی را نیز به دست می‌آورد.
بازدیدهای برنامه‌ریزی‌شده از مزارع، آشنایی با شیوه‌های کاشت و برداشت، معرفی مراحل تولید و فرآوری محصولات، عرضه مستقیم تولیدات کشاورزی، برگزاری نمایشگاه‌های محصولات محلی و ارائه خوراک‌های بومی مبتنی بر محصولات منطقه، از جمله فعالیت‌هایی هستند که می‌توانند در قالب گردشگری کشاورزی توسعه یابند.
برای نمونه، فصل برداشت پنبه می‌تواند فرصتی برای معرفی جایگاه این محصول در اقتصاد کشاورزی شهرستان باشد. مزارع گندم و جو نیز قابلیت تبدیل‌شدن به بستر برنامه‌های آموزشی و تجربه‌محور درباره تولید محصولات زراعی را دارند. همچنین، مزارع کلزا با چشم‌اندازهای فصلی خود و شالیزارهای منطقه، در صورت برخورداری از شرایط مناسب و آمادگی بهره‌برداران، می‌توانند در طراحی مسیرهای گردشگری موضوعی مورد استفاده قرار گیرند.
البته تحقق این ظرفیت‌ها مستلزم شناسایی مزارع مستعد، جلب مشارکت کشاورزان، رعایت حقوق بهره‌برداران، توجه به ایمنی گردشگران و حفاظت از منابع آب و خاک است.
جشنواره‌های کشاورزی؛ فرصتی برای معرفی هویت شهرستان مانه
یکی از راهکارهای مؤثر برای معرفی ظرفیت‌های گردشگری کشاورزی شهرستان مانه، طراحی و برگزاری رویدادهای محلی، استانی و در صورت فراهم‌شدن زیرساخت‌های لازم، ملی است. این رویدادها می‌توانند با محوریت محصولات شاخص کشاورزی و متناسب با فصل تولید و برداشت برنامه‌ریزی شوند.
برگزاری جشنواره پنبه، رویداد برداشت محصولات زراعی، جشنواره محصولات محلی و نمایشگاه عرضه مستقیم تولیدات کشاورزی، نمونه‌هایی از برنامه‌هایی هستند که قابلیت بررسی و اجرا در این شهرستان را دارند. در این میان، استفاده از ظرفیت هنرمندان صنایع‌دستی، معرفی فرهنگ و سبک زندگی روستایی، ارائه غذاهای بومی و حضور فعال تولیدکنندگان محلی می‌تواند بر جذابیت و اثربخشی این رویدادها بیفزاید.
نکته مهم آن است که برگزاری جشنواره نباید به یک برنامه مقطعی و صرفاً تشریفاتی محدود شود. موفقیت این رویدادها در گرو پیوند آن‌ها با زنجیره اقتصادی گردشگری، از جمله اقامتگاه‌های بوم‌گردی، راهنمایان گردشگری، مراکز عرضه محصولات محلی، خدمات پذیرایی و فروش مستقیم محصولات کشاورزی است. چنین رویکردی می‌تواند به توزیع منافع اقتصادی گردشگری میان کشاورزان، روستاییان و فعالان خدمات گردشگری کمک کند.
ضرورت برنامه‌ریزی و مشارکت بین‌بخشی
گردشگری کشاورزی در شهرستان مانه نیازمند همکاری و هماهنگی میان دستگاه‌های متولی گردشگری، جهاد کشاورزی، محیط‌زیست، منابع طبیعی، مدیریت آب، دهیاری‌ها، شوراهای اسلامی و تشکل‌های محلی است. شناسایی ظرفیت‌های موجود، تدوین تقویم رویدادهای کشاورزی، آموزش بهره‌برداران، معرفی مزارع مستعد و ایجاد مسیرهای گردشگری متناسب با فصل تولید، می‌تواند از نخستین گام‌های اجرایی در این مسیر باشد.
همچنین ضروری است برنامه‌ریزی برای گردشگری کشاورزی با ملاحظات مربوط به مصرف بهینه آب، حفاظت از اراضی حاصلخیز، مدیریت پسماند و جلوگیری از اختلال در فعالیت عادی کشاورزان همراه باشد. به‌ویژه در منطقه‌ای که منابع آبی در پایداری فعالیت‌های کشاورزی و تأمین نیازهای شهری نقش دارند، هرگونه برنامه گردشگری باید با مدیریت مسئولانه منابع طبیعی هماهنگ شود.
مانه؛ فرصتی برای پیوند کشاورزی و گردشگری
شهرستان مانه از ظرفیت آن برخوردار است که با تکیه بر محصولات متنوع کشاورزی، چشم‌اندازهای طبیعی و فرهنگ روستایی، الگویی متناسب با شرایط بومی برای توسعه گردشگری کشاورزی طراحی کند. در این مسیر، گردشگری آبی و گردشگری کشاورزی نه دو حوزه رقیب، بلکه دو ظرفیت مکمل برای معرفی جاذبه‌های شهرستان و تقویت اقتصاد محلی به شمار می‌روند.
تبدیل مزارع به فضاهایی برای تجربه، آموزش و آشنایی با شیوه زندگی روستایی، برگزاری جشنواره‌های هدفمند و ایجاد پیوند میان تولیدکنندگان کشاورزی و فعالان گردشگری، می‌تواند به افزایش ارزش افزوده محصولات، معرفی هویت منطقه و ایجاد فرصت‌های تازه درآمدی منجر شود.
آینده گردشگری شهرستان مانه تنها در معرفی جاذبه‌های طبیعی آن خلاصه نمی‌شود؛ بخشی از این آینده در دل مزارع، در چرخه تولید محصولات کشاورزی و در ظرفیت جوامع محلی برای میزبانی از گردشگران شکل می‌گیرد. توجه به این ظرفیت‌ها و تبدیل آن‌ها به برنامه‌های اجرایی و رویدادهای هدفمند، می‌تواند گامی مؤثر در مسیر توسعه متوازن و پایدار شهرستان مانه باشد.
انتهای پیام/
نظر شما