فرزاد اسدی، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی استان گیلان و مجری طرح پژوهشی احیا و بازسازی چهارمرحله‌ای کوره‌های باستانی ذوب آهن در محدوده کهنه ماسوله در گفت‌وگو با خبرنگار میراث‌آریا، با تشریح ابعاد علمی و نتایج این طرح پژوهشی اظهار کرد: این مطالعه با اتکا به داده‌های حاصل از کاوش‌های باستان‌شناسی، بازسازی معماری کوره‌ها، انجام آزمایش‌های میدانی ذوب، تحلیل ترمودینامیکی سوخت و بررسی آزمایشگاهی سرباره‌ها و محصولات فلزی، امکان بازآفرینی عملی و تجربی عملکرد واقعی این سامانه پیچیده تولید آهن را فراهم کرد.

او افزود: در این طرح، بازسازی کوره‌ها با انطباق بر شواهد معماری به‌دست‌آمده از کاوش‌های باستان‌شناسی انجام شد و نتایج حاصل از عملکرد آنها، از جمله تولید آهن اسفنجی در سه کوره نخست و دستیابی به آهن مذاب و پالایش‌شده در کوره چهارم، نشان داد که فناوری به‌کاررفته در فرایند بازسازی، با تفسیرهای باستان‌شناختی و شواهد مادی موجود همخوانی دارد.

بازآفرینی تجربی فناوری باستانی؛ از شواهد باستان‌شناسی تا اعتبارسنجی مهندسی

اسدی با اشاره به اهمیت تلفیق داده‌های باستان‌شناسی با آزمایش‌های تجربی و تحلیل‌های مهندسی ادامه داد: ارزیابی عملکرد کوره‌ها فقط به بازسازی شکل و ساختار معماری آنها محدود نبود، بلکه بررسی محصولات خروجی، تفسیر سرباره‌های حاصل از فرایند ذوب و تحلیل ترکیب شیمیایی آنها نیز در دستور کار قرار گرفت تا سازوکار عملیاتی این مجموعه و میزان انطباق نتایج تجربی با شواهد باستان‌شناختی ارزیابی شود.

مجری این طرح پژوهشی تصریح کرد: مجموعه نتایج حاصل از این بررسی‌ها نشان می‌دهد که فرایند تولید آهن در کهنه ماسوله را نمی‌توان یک فعالیت ذوب ساده و منفرد تلقی کرد، بلکه شواهد به‌دست‌آمده از بازسازی تجربی و تحلیل محصولات، از وجود یک سامانه تولیدی برخوردار از قابلیت تکرارپذیری حکایت دارد که اجزای آن در چارچوب یک فرایند چندمرحله‌ای با یکدیگر ارتباط داشته‌اند.

کهنه ماسوله؛ فراتر از مجموعه‌ای از کوره‌های باستانی

عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی استان گیلان با تاکید بر ضرورت بازخوانی جایگاه این محوطه در مطالعات باستان‌شناسی صنعتی و تاریخ فناوری ایران بیان کرد: برآیند شواهد معماری باستانی، داده‌های زمین‌شناسی، نتایج بازآفرینی تجربی و تحلیل‌های مهندسی نشان می‌دهد که کهنه ماسوله صرفاً محل استقرار چند کوره نبوده، بلکه از یک نظام مهندسی‌شده تولید آهن برخوردار بوده است.

او خاطرنشان کرد: شناخت این نظام تولیدی و چگونگی عملکرد اجزای آن می‌تواند در درک بهتر ظرفیت‌های فناورانه جوامع گذشته و بازسازی پیوند میان فعالیت‌های صنعتی، سازمان تولید و بستر محیطی در منظر فرهنگی ماسوله مؤثر باشد.

اسدی در پایان تاکید کرد: اهمیت این پژوهش در آن است که با پیوند دادن شواهد باستان‌شناختی به بازسازی تجربی و ارزیابی‌های آزمایشگاهی، امکان شناخت دقیق‌تری از فناوری تولید آهن در کهنه ماسوله فراهم می‌شود، موضوعی که می‌تواند به تبیین جایگاه این محوطه در تاریخ فناوری و شناخت ابعاد صنعتی منظر فرهنگی ماسوله کمک کند.

انتهای پیام/