به گزارش میراث‌آریا، لیلا خسروی، مدیرکل موزه‌ها، در آغاز نشست با تأکید بر اهمیت رعایت ملاحظات پدافند غیرعامل در مکان‌یابی و احداث موزه‌ها، گفت: توجه به این موضوع باید از مراحل اولیه طراحی و احداث موزه‌ها آغاز شود؛ چراکه بی‌توجهی به آن می‌تواند در شرایط بحران، دسترسی به مجموعه‌ها و انجام اقدامات حفاظتی را با مشکل مواجه کند.
او با بیان اینکه پدافند غیرعامل تنها به اقدامات پیشگیرانه محدود نمی‌شود، چگونگی تداوم فعالیت موزه‌ها در شرایط جنگ و بحران و حفظ ارتباط این نهادهای فرهنگی با مخاطبان را از مسائل مهم اداره کل موزه‌ها دانست.
خسروی با اشاره به تعیین اولویت‌های حفاظتی برای موزه‌های کشور و محدودیت موقت بازدید عمومی در برخی مجموعه‌ها، به‌ویژه موزه‌های باستان‌شناسی، اظهار کرد: در این مدت بخش قابل توجهی از تلاش همکاران بر ثبت و مستندسازی آثار در سامانه جام و پشتیبان‌گیری از اطلاعات متمرکز بوده است؛ زیرا مستندسازی نخستین مرحله حفاظت از آثار به شمار می‌رود.
مدیرکل موزه‌ها همچنین از بهره‌گیری از این دوره برای ارتقای طرح محتوایی و فضاهای فیزیکی موزه‌ها یاد کرد و بر ضرورت استمرار برنامه‌های فرهنگی، متناسب با شرایط امنیتی و با هماهنگی شورای تأمین استان‌ها تأکید کرد.پدافند غیرعامل؛ از شناسایی تهدیدها تا آموزش همگانی در بستر موزه‌ها
در ادامه این مراسم، مهندس حسین عسکری، جانشین معاونت توسعه فرهنگی و اطلاع‌رسانی سازمان پدافند غیرعامل کشور، در تشریح مبانی و اصول پدافند غیرعامل، این حوزه را کلید اصلی ارتقای امنیت و پایداری کشور دانست.
وی کاهش آسیب‌پذیری، تداوم خدمات ضروری، افزایش تاب‌آوری و تسهیل مدیریت بحران را از اهداف بنیادین پدافند غیرعامل برشمرد و تأکید کرد: کاهش آسیب‌پذیری به معنای حذف تهدید نیست، بلکه به حداقل رساندن توان تهدید در ایجاد خسارت و اختلال در کشور منجر می‌شود.
مراحل برنامه‌ریزی و حفاظت از دارایی‌ها
عسکری، فرآیند برنامه‌ریزی در پدافند غیرعامل را شامل گام‌هایی از جمله شناسایی و سطح‌بندی دارایی‌ها، ارزیابی آسیب‌پذیری و تحلیل ریسک و تدوین سناریوی تهدید و پیش‌بینی اقدامات حفاظتی دانست.
وی با اشاره به بازنگری در «دستورالعمل سطح‌بندی مراکز ثقل»، بر ضرورت توجه ویژه به دارایی‌های معنوی و ارزش‌های فرهنگی و تاریخی تأکید کرد.
اسناد بالادستی و نقشه‌راه زیرساخت‌ها
جانشین معاونت توسعه فرهنگی و اطلاع‌رسانی سازمان پدافند غیرعامل کشور، با معرفی اسناد کلیدی طرح راهبردی حفاظت از زیرساخت‌های کشور، نظام فنی تخصصی حفاظت از زیرساخت‌ها، دستورالعمل‌های مربوط به مراکز حیاتی، حساس و قابل حفاظت، امکان بهره‌گیری از آن‌ها را در برنامه‌ریزی‌های سالانه نهادهایی مانند وزارت میراث فرهنگی بسیار مهم ارزیابی کرد.
مردم‌محوری و ظرفیت بی‌نظیر موزه‌ها در آموزش همگانی
عسکری در ادامه و در کسوت دبیر ستاد نکوداشت پدافند غیرعامل، با اشاره به شعار «پدافند مردم‌محور، ایران پایدار» و محوریت آموزش همگانی، از دستگاه‌های اجرایی به‌ویژه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خواست تا برنامه‌های ترویجی و آموزشی خود را با تکیه بر دستورالعمل‌های منتشرشده از سوی سازمان پدافند غیرعامل کشور با قدرت اجرا کنند.
وی موزه‌ها را به دلیل تعامل مستقیم و گسترده با اقشار مختلف مردم، فضایی ایده‌آل برای آموزش همگانی دانست و پیشنهاد کرد از این ظرفیت ارزشمند برای مواردی همچون برگزاری نمایشگاه‌های موضوعی تخصصی، برپایی نشست‌ها و کارگاه‌های آموزشی کاربردی و اجرای دوره‌های آموزش ضمن خدمت بهره‌برداری شود.
حسین عسکری همچنین از آمادگی کامل سازمان پدافند غیرعامل کشور برای ارائه همکاری‌های تخصصی و آموزشی به وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خبر داد.
تبدیل تجربه جنگ‌های اخیر به دستورالعمل‌های اجرایی حفاظت و مدیریت بحران
در بخش بعدی نشست، مهندس راضیه ناظمی، سرپرست اداره حفاظت و مرمت اموال منقول اداره کل موزه‌ها، با مروری بر اقدامات انجام‌شده در موزه‌های کشور طی جنگ‌های اخیر، بر ضرورت استفاده از این تجربه‌ها برای تدوین دستورالعمل‌های روشن و قابل اجرا تأکید کرد.
او با بیان اینکه تصمیم‌های شتاب‌زده و جابه‌جایی آثار بدون دانش فنی می‌تواند در شرایط بحران خسارت‌زا باشد، آمادگی پیش از وقوع تهدید، تصمیم‌گیری به‌موقع و هماهنگی میان بخش‌های مختلف را ضروری دانست.
ناظمی محدودسازی موقت بازدید عمومی، اولویت‌بندی اقدامات حفاظتی و پیش‌بینی تمهیدات متناسب با شرایط مجموعه‌ها را از جمله تجربه‌های مدیریت بحران در موزه‌ها برشمرد و تأکید کرد که محدودیت بازدید عمومی به معنای توقف فعالیت موزه‌ها نیست.
او با اشاره به اهمیت حفاظت پیشگیرانه، مستندسازی، حفاظت دیجیتال و آموزش کارکنان، اظهار کرد: تجربه‌های به‌دست‌آمده نباید در حد اقدامات موردی باقی بمانند، بلکه لازم است در قالب برنامه‌ها و دستورالعمل‌های دائمی مورد استفاده قرار گیرند.
ناظمی در ادامه با ارائه گزارشی از فعالیت کارگروه مدیریت بحران اداره کل موزه‌ها، به بررسی ساختار مدیریت بحران در سه سطح وزارتخانه، معاونت‌ها و اداره‌کل‌ها و سطح میدانی موزه‌ها اشاره کرد و روشن بودن زنجیره فرماندهی، تعیین مسئولیت کارکنان و تناسب دستورالعمل‌ها با شرایط واقعی هر مجموعه را از الزامات این ساختار دانست.
او افزود: مستندسازی آثار منقول و غیرمنقول، بررسی وضعیت حفاظتی مجموعه‌ها، تعیین وظایف کارکنان پیش، حین و پس از بحران، آموزش مستمر و برگزاری مانور از محورهای اصلی پیش‌نویس دستورالعمل مدیریت بحران موزه‌هاست که با بهره‌گیری از نظرات کارشناسی و مطالعات تطبیقی اسناد بین‌المللی تهیه شده و در حال تکمیل است.
ناظمی در پایان تأکید کرد که مدیریت بحران مسئولیت همه دست‌اندرکاران موزه‌هاست و هدف از تدوین دستورالعمل‌ها، ایجاد آمادگی عملی برای مواجهه با شرایط اضطراری است.
حفاظت از موزه‌ها؛ صیانت از حافظه تاریخی و هویت تمدنی
در ادامه، دکتر سجاد اباذرلو، عضو هیئت علمی دانشگاه مطهری، با اشاره به اهمیت راهبردی موزه‌ها گفت: موزه‌ها حافظان حافظه تاریخی کشور به شمار می‌روند و حفاظت از آن‌ها به معنای پاسداشت میراثی است که به نسل‌های آینده تعلق دارد.
او با بیان اینکه حفاظت از موزه‌ها صرفاً به ساختمان محدود نمی‌شود، بر ضرورت توجه هم‌زمان به آثار تاریخی، کارکنان و بازدیدکنندگان تأکید کرد و افزود: ساختمان را می‌توان بازسازی کرد، اما از بین رفتن یک اثر تاریخی غیرقابل جایگزین، به معنای از دست رفتن بخشی از حافظه تاریخی کشور است.
اباذرلو با اشاره به نمونه‌هایی از آسیب‌دیدگی میراث فرهنگی در جنگ‌ها، از جمله در عراق و سوریه و همچنین جنگ اخیر، بر ضرورت برنامه‌ریزی حفاظتی پیش از وقوع تهدید، مدیریت هماهنگ اقدامات اضطراری و اطلاع‌رسانی دقیق و مستند تأکید کرد.
او با برشمردن تهدیدهای فیزیکی و سازه‌ای، اختلال در زیرساخت‌ها، سرقت و غارت و مخاطرات سایبری، تدوین دستورالعمل ملی حفاظت از موزه‌ها، تهیه اطلس آسیب‌پذیری، شناسایی و سطح‌بندی دارایی‌های موزه‌ای، پیش‌بینی برنامه‌های اضطراری و آموزش کارکنان را از جمله راهکارهای پیشنهادی خود دانست.
اباذرلو همچنین بر تداوم کارکردهای فرهنگی و اجتماعی موزه‌ها از طریق بازدیدهای مجازی، نمایشگاه‌های دیجیتال و سایر ظرفیت‌های برخط تأکید کرد.
کاخ گلستان؛ تجربه اقدامات حفاظتی پیش، حین و پس از بحران
در بخش پایانی ارائه‌های تخصصی، مهندس شهروی گزارشی از اقدامات مجموعه میراث جهانی کاخ گلستان در سه مرحله پیش از بحران، حین بحران و پس از آن ارائه کرد.
او تقویت زیرساخت‌های حفاظتی، بهسازی تأسیسات، مستندسازی و ثبت اطلاعات آثار، پشتیبان‌گیری از داده‌های دیجیتال و آموزش کارکنان را از جمله اقدامات انجام‌شده در راستای افزایش آمادگی مجموعه برشمرد.
شهروی همچنین با اشاره به آسیب‌های واردشده به بخش‌هایی از مجموعه در جریان جنگ اخیر، گزارشی از ارزیابی وضعیت بناها و آثار، مستندسازی خسارات و اقدامات اولیه حفاظتی و فنی ارائه کرد.
او در پایان، آموزش مستمر کارکنان، ارزیابی تاب‌آوری بناها، تقویت امکانات حفاظتی و توسعه هماهنگی با دستگاه‌های مسئول را از جمله برنامه‌های مورد پیگیری در کاخ گلستان عنوان کرد.
تأکید مدیرکل موزه‌ها بر ابلاغ دستورالعمل‌های حفاظتی به تمامی موزه‌های کشور
دکتر خسروی در پایان نشست، با تأکید بر ضرورت توجه به موزه‌های خصوصی و موزه‌های وابسته به سایر دستگاه‌ها، خواستار ابلاغ دستورالعمل‌ها و پروتکل‌های حفاظتی به تمامی مجموعه‌های موزه‌ای کشور شد.
او از مسئولان حوزه موزه‌ها در استان‌ها خواست با پیگیری و هماهنگی لازم، زمینه اطلاع‌رسانی، ابلاغ و اجرای دستورالعمل‌های حفاظتی را در موزه‌های دولتی، خصوصی و وابسته به سایر دستگاه‌ها فراهم کنند تا آمادگی لازم برای مواجهه با شرایط اضطراری در سطح کشور تقویت شود.
انتهای پیام/
نظر شما