محمود دلخوش، کارشناس آموزش و ترویج صنایع‌دستی اداره کل میراث‌فرهنگی خراسان شمالی در یادداشتی نوشت: صنایع‌دستی به محصولاتی که با استفاده از مواد اولیه طبیعی و عمدتاً بومی، با به‌کارگیری نقوش سنتی و بهره‌مندی از خلاقیت فردی با حفظ پیشینه تاریخی، هویت و اصالت که توسط دست یا دست و ابزار طی فرایندی به تعداد نامحدود تولید می‌شود اطلاق می‌شود.
این هنر صنعت یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های موجود در حوزه گردشگری و میراث‌فرهنگی محسوب می‌شود. این محصولات حاصل آزمون و خطاهای مکرر انسانی در پاسخ به نیازهای حیاتی درگذشته و بهترین راه برای انعکاس ویژگی‌های سبک زندگی سنتی اقوام مختلف هستند. ازاین‌رو، صنایع‌دستی بخش مهمی از محصولات فرهنگی انسان در حوزه گردشگری و میراث‌فرهنگی محسوب می‌شود که نمایش و فروش آنها دو هدف مهم دارد: نخست، معرفی فرهنگ سرزمین مقصد به گردشگران و دوم، درآمدزایی و رونق اقتصادی جامعه محلی.
ملی‌بودن، وابسته نبودن، قابلیت ایجاد و توسعه در کلیه مناطق شهری، روستایی و عشایری، بی‌نیاز بودن به کارشناسان خارجی، دسترسی آسان به مواد اولیه و ابزار کار مختصر و ارزان، ایجاد درآمد مکمل، ارزش افزوده زیاد و قدرت اشتغال‌زایی بالا و... از جمله ویژگی‌های صنایع‌دستی و هنرهای سنتی این مرزوبوم است به همین جهت، صنایع‌دستی یکی از سازوکارهای اقتصادی است که نقش مهمی در اقتصاد جوامع محلی ایفا می‌کند و وجه اشتراک اقتصاد و صنعت قلمداد می‌شود.
نکته مهم در رونق بازار فروش صنایع‌دستی، رعایت استاندارها در بازاریابی، بسته‌بندی، کیفیت تولید، اصالت و هویت، طراحی و رنگ‌بندی، سهولت دسترسی و قابلیت حمل‌ونقل این محصولات است.
امروزه مباحثی همچون بازاریابی گردشگری و میراث‌فرهنگی، ایجاد دهکده سوغات و مهندسی سوغات به مباحث روز صنعت گردشگری در دنیای معاصر تبدیل شده‌اند و معمولاً برنامه‌ریزی تورگردانان به شکلی است که طی برگزاری تورهای مختلف، فرصت‌هایی برای خرید سوغاتی ازجمله هنر و صنایع‌دستی (محلی) برای گردشگران ایجاد می‌نمایند. ترکیب جذابیت‌های فرهنگی و ارائه جمعی آنها، یکی دیگر از روش‌های بازاریابی محصولات فرهنگی ازجمله صنایع‌دستی است؛ برای مثال، ارائه بسته‌ای از صنایع‌دستی، هنر بومی، موسیقی، مواد غذایی و حتی نوشیدنی‌های عجیب‌وغریب، پدیده‌هایی هستند که گردشگران تمایل دارند از طریق آنها با سبک زندگی مردمان مقصد آشنا شوند و همچنین، چشم‌اندازهای محلی را برای گردشگران برجسته می‌کنند و سبب افزایش فروش این محصولات شوند.
بسته‌بندی، از دیگر عوامل مؤثر بر رونق فروش صنایع‌دستی است. توجه به فرهنگ و علایق کشورهای مصرف‌کننده در طراحی فرمی و رنگی بسته‌ها بسیار مهم است. نوع مخاطب، کشورهای مقصد، نوع کالای صادراتی، میزان آسیب‌پذیری، کیفیت بسته‌ها و مواد اولیه نقش مهمی در بسته‌بندی محصولات صنایع‌دستی دارند. همچنین، بسته‌بندی صحیح و متناسب با ارزش معنوی و فرهنگی صنایع‌دستی از ضرورت‌های ارائه این محصولات است؛ زیرا سبب حفظ جایگاه، ارج‌گذاری و تشخص‌بخشی به محصولات صنایع‌دستی، هویت‌سازی و شناسنامه‌دار کردن محصولات صنایع‌دستی می‌شود و افزایش فروش و صادرات آنها را به‌عنوان جاذبه و مزیت به همراه خواهد داشت.
موضوع هویت، موضوعی متقابل است؛ یعنی همان‌طور که محیط، جلوه‌ای از فرهنگ و ارزش‌های جامعه است، انسان نیز قسمتی از هویت خویش را در محیط، شهر، خانه و محل کار خویش جستجو و به آن مباهات می‌کند و یا از انتساب به آن گریزان می‌شود. در حوزه صنایع‌دستی نیز هویت و اصالت ازجمله ویژگی‌هایی هستند که نقش بسیار مهمی در انتقال نشانه‌های فرهنگی به گردشگران دارند و ماهیت صنایع‌دستی به شکلی است که باهویت و اصالت قومی معادل دانسته می‌شود. آمیختگی شدید صنایع‌دستی با سنت‌ها، عادت‌ها، بینش سازندگان و نیز تأثیر شدید محیط جغرافیایی و ذوقی سازنده بر آنها موجب تمایز کامل فرآورده‌های دست‌ساز می‌شوند و این همان هویت و اصالت صنایع‌دستی است.
اهمیت اصالت و هویت صنایع‌دستی در دنیای کنونی تا حدی است که سازمان یونسکو عنوان مهر اصالت یونسکو را ابداع و تعریف کرده است و به صنایع‌دستی اصیل اعطا می‌کند.
کیفیت تولیدات صنایع‌دستی از دیگر عوامل تأثیرگذار بر رونق فروش این محصولات است. یکی از برنامه‌های بهبود بهره‌وری، ارتقای کیفیت محصولات است و کیفیت بیشتر، شرط لازم و کافی برای ارتقای بهره‌وری محسوب می‌شود. توسعه مداوم فعالیت‌های اقتصادی سبب دگرگونی انتظارها و نیازمندی‌های مشتریان شده و این امر، فعالیت‌های اقتصادی را به مسابقه‌ای برای تولید باکیفیت محصولات بدل کرده است. باتوجه‌به مسئله تولید انبوه محصولات صنایع‌دستی برای پاسخ به تقاضای گردشگران، حفظ کیفیت تولیدات همگام با کمیت آنها اهمیت می‌یابد. شایان توجه است که تقاضای بیشتر برای هنر و صنایع‌دستی محلی بالقوه به کاهش کیفیت این محصولات منجر می‌شود و این یکی از دغدغه‌های متولیان میراث‌فرهنگی و صنایع‌دستی است.
تولیدات بی‌کیفیت صنایع‌دستی در مقصدهای گردشگری سبب شده است که بسیاری سازمان‌ها، راهکارها و اطلاعات لازم برای خرید این محصولات در کشورهایی همچون هند را به گردشگران منتقل کنند. با رعایت اصول و قواعد یادشده، گردشگران به محصولات صنایع‌دستی مقصد اعتماد بیشتری خواهند داشت و این وضعیت، به ایجاد وفاداری منجر خواهد شد که از جمله متغیرهای مؤثر بر ارتقای تصویر مقصد است. در همین راستا، برخی پژوهشگران رابطه وفاداری (دلبستگی مکانی)، تجربه‌های مسافرتی تعریف‌شده در وبگاه‌های تفریحی در رفتار فردی را بررسی کرده‌اند. وابستگی به مکان، مفهومی چندبعدی از پردازش روانی و مکانی فرد و ارتباط عاطفی مثبت فرد با مکانی ویژه است. همچنین، مکان با فراخوانی هویت، خشنودی و تمرکز بر موضوع خاص چندین بار بازدید از یک مکان سبب آشنایی و انس افراد با آن مکان و افزایش وابستگی مسافران به آن می‌شود.
انتهای پیام/
نظر شما