جواد طیبی، فعال رسانهای استان سمنان در یادداشتی نوشت: برند یک شهر، صرفاً نامی بر روی نقشه یا شعاری برای معرفی جاذبههای گردشگری نیست؛ برند شهری، تصویری ماندگار از هویت، تاریخ، فرهنگ، سبک زندگی، ظرفیتهای اقتصادی و تجربهای است که یک مقصد در ذهن مخاطبان خود ایجاد میکند. از این منظر، شهرهایی که توانستهاند میان میراث گذشته، نیازهای امروز و چشمانداز آینده خود پیوند برقرار کنند، نهتنها در حافظه تاریخی مردم، بلکه در عرصه گردشگری، اقتصاد و رقابت میان مقاصد شهری نیز جایگاه متمایزی به دست آوردهاند. سمنان نیز با برخورداری از چنین پشتوانهای، ظرفیت آن را دارد که از یک شهر کمتر شناختهشده در معادلات گردشگری کشور، به یکی از مقاصد شاخص فرهنگی و تاریخی ایران تبدیل شود؛ مسیری که برگزاری جشن روز سمنان میتواند یکی از نقطههای آغاز و محرکهای مهم آن باشد.
جشن روز سمنان را نباید صرفاً در چارچوب یک مراسم مناسبتی، مجموعهای از سخنرانیها، اجرای برنامههای هنری یا تجلیل از مفاخر ارزیابی کرد. اهمیت واقعی چنین رویدادی در فرصتی است که برای بازتعریف هویت شهر، تقویت تعلق اجتماعی، معرفی داشتههای تاریخی و فرهنگی و شکلدهی به یک روایت مشترک از سمنان فراهم میکند. در واقع، روز سمنان میتواند به بستری برای ساخت و تقویت یک برند شهری تبدیل شود؛ برندی که ریشه در تاریخ دارد، با فرهنگ مردم زنده میماند و در نهایت به توسعه گردشگری و اقتصاد شهر کمک میکند.
سمنان از جمله شهرهایی است که برای معرفی خود به جامعه ایرانی، نیازی به خلق هویتی مصنوعی ندارد. این شهر از گذشته تا امروز، مجموعهای از داشتههای ارزشمند تاریخی، فرهنگی و تمدنی را در خود حفظ کرده است. از مسجد جامع و مناره تاریخی، مسجد امام، بازار قدیمی و خانههای تاریخی گرفته تا نظام سنتی تقسیم آب، آیین آب سحر، زبان و گویش سمنانی، خوراکهای بومی، صنایعدستی و مفاخر علمی و فرهنگی، همگی اجزای یک هویت چندوجهی هستند که میتوانند در شکلگیری برند فرهنگی سمنان نقشآفرینی کنند.
یکی از مهمترین دستاوردهای برگزاری جشن روز سمنان، برجستهسازی هویت فرهنگی و ایجاد فرصتی برای بازشناسی داشتههایی است که گاهی در زندگی روزمره شهروندان به امری عادی تبدیل شده و کمتر مورد توجه قرار میگیرند.
زبان سمنانی در این میان جایگاهی ویژه دارد. زبان، تنها وسیله ارتباط میان افراد نیست، بلکه حامل حافظه تاریخی، جهانبینی، ادبیات شفاهی، آداب، رسوم و شیوه زندگی یک جامعه است. هر واژه و اصطلاح بومی میتواند بخشی از تجربه تاریخی یک نسل را به نسل دیگر منتقل کند. بنابراین، توجه به زبان سمنانی در برنامههای روز سمنان، اگر با آموزش، تولید محتوای فرهنگی، مستندسازی و انتقال آن به نسل جوان همراه شود، میتواند به یکی از پایههای اصلی برند فرهنگی شهر تبدیل شود.
از سوی دیگر، معرفی نظام سنتی تقسیم آب سمنان بهعنوان نمونهای از مدیریت منابع، عدالت اجتماعی و مشارکت جمعی، ظرفیت مهم دیگری برای روایت هویت این شهر است. این نظام تنها یک شیوه سنتی آبیاری نیست؛ بلکه بازتابی از نوعی سازمان اجتماعی و تجربه تاریخی در مدیریت یکی از حیاتیترین منابع طبیعی است. آیین آب سحر و پیوند آن با باورهای معنوی مردم نیز میتواند در معرفی میراث ناملموس سمنان مورد توجه قرار گیرد.
چنین ظرفیتهایی نشان میدهد که برند فرهنگی سمنان نباید صرفاً بر معرفی بناهای تاریخی متمرکز باشد. آنچه به یک شهر هویت متمایز میبخشد، ترکیب میراث ملموس و ناملموس، زبان، خوراک، آیینها، موسیقی، صنایعدستی و شیوه زندگی مردم آن است. روز سمنان فرصتی است تا این اجزا در قالب یک روایت منسجم به جامعه معرفی شوند.
یکی از مهمترین موضوعاتی که در سالهای اخیر درباره توسعه سمنان مطرح شده، ضرورت عبور از جایگاه یک شهر واقع در مسیر ارتباطی و تبدیلشدن به مقصد گردشگری است. موقعیت جغرافیایی سمنان و قرارگیری آن در مسیر ارتباطی پرتردد کشور، یک مزیت قابل توجه محسوب میشود؛ اما این مزیت زمانی ارزش اقتصادی پیدا میکند که بخشی از مسافران عبوری به بازدیدکنندگان و گردشگران شهر تبدیل شوند.
مهدی صمیمیان، فرماندار شهرستان سمنان، در آیین پاسداشت روز سمنان با اشاره به تردد سالانه حدود ۲۰ میلیون خودرو از محورهای ارتباطی منطقه، بر ضرورت استفاده از این ظرفیت برای معرفی جاذبههای شهر تأکید کرد. تبدیل حتی بخشی از این جریان تردد به سفرهای گردشگری، میتواند فرصت قابل توجهی برای رونق کسبوکارهای محلی، افزایش ماندگاری مسافران و ایجاد اشتغال فراهم کند.
اما تحقق این هدف صرفاً با نصب تابلوهای معرفی جاذبهها یا دعوت از مسافران برای بازدید از شهر امکانپذیر نیست. سمنان باید برای گردشگر یک تجربه مشخص و جذاب طراحی کند؛ تجربهای که در آن بازدید از بافت تاریخی، آشنایی با زبان و فرهنگ بومی، خرید صنایعدستی، چشیدن غذاهای محلی، حضور در آیینهای سنتی و استفاده از خدمات اقامتی و گردشگری در کنار یکدیگر قرار گیرند.
در واقع، گردشگر باید بداند چرا باید سمنان را بهعنوان مقصد انتخاب کند، چه تجربه متفاوتی در انتظار اوست و چه چیزی این شهر را از سایر مقاصد تاریخی ایران متمایز میکند. پاسخ به این پرسشها، اساس شکلگیری یک برند گردشگری موفق است.
روز سمنان میتواند نقطه شروع معرفی چنین تجربهای باشد؛ به شرط آنکه برنامههای این مناسبت به یک روز و یک هفته محدود نماند و در طول سال، با تورهای موضوعی، رویدادهای فرهنگی، جشنوارههای خوراک، نمایشگاههای صنایعدستی و برنامههای معرفی میراث تاریخی ادامه پیدا کند.
یکی از ابعاد کمتر دیدهشده برندسازی شهری، تأثیر آن بر اقتصاد محلی است. فرهنگ و میراث تاریخی زمانی میتوانند به یک سرمایه توسعهای تبدیل شوند که ارتباط آنها با زندگی اقتصادی مردم برقرار شود.
برای مثال، برگزاری نمایشگاه ملی صنایعدستی در سمنان، در کنار جشن روز سمنان، فرصتی برای معرفی هنرمندان، تولیدکنندگان و محصولات بومی فراهم میکند. چنین رویدادهایی اگر به ایجاد بازارهای پایدار، فروش مستقیم محصولات، ارتباط با تجار و فعالان اقتصادی و توسعه شبکه توزیع منجر شوند، میتوانند از یک برنامه نمایشگاهی به ابزاری برای رونق اقتصاد فرهنگ تبدیل شوند.
همین موضوع درباره غذاهای بومی، سوغات محلی، هنرهای سنتی و ظرفیتهای عشایری نیز صدق میکند. شیرمال، گولاچ و دیگر خوراکیهای محلی، تنها محصولات غذایی نیستند؛ بلکه میتوانند بخشی از تجربه گردشگری سمنان باشند. به همین ترتیب، صنایعدستی و تولیدات هنری، در صورت برخورداری از هویت بصری مشخص و بستهبندی متناسب با برند شهر، قابلیت عرضه در بازارهای گستردهتر را خواهند داشت.
در این مسیر، باید میان برگزاری رویداد و ایجاد ارزش اقتصادی تفاوت قائل شد. موفقیت یک جشنواره تنها با تعداد غرفهها، میزان حضور بازدیدکنندگان یا تعداد برنامههای اجراشده سنجیده نمیشود؛ بلکه باید بررسی کرد چه میزان فروش برای هنرمندان ایجاد شده، چند کسبوکار محلی درگیر شدهاند، چه تعداد گردشگر جذب شده و چه ارتباطات اقتصادی جدیدی شکل گرفته است.
یکی از نکات مهم در برندسازی سمنان، ضرورت ایجاد یک روایت واحد و قابل تشخیص از شهر است. امروز در بسیاری از شهرهای جهان، برندهای گردشگری بر پایه یک ویژگی شاخص شکل گرفتهاند؛ ویژگیای که در ذهن مخاطب باقی میماند و بهتدریج سایر ظرفیتهای شهر را نیز معرفی میکند.
سمنان نیز میتواند با تکیه بر مفاهیمی همچون دارالمرحمه، میراث تاریخی، زبان کهن، فرهنگ همزیستی، نظام سنتی مدیریت آب و جایگاه خود در مسیر تاریخی جاده ابریشم، روایت مشخصی از هویت خود ارائه دهد.
البته تعدد ظرفیتها نباید به پراکندگی پیام منجر شود. آنچه اهمیت دارد، پیوند این داشتهها در قالب یک هویت بصری و روایی منسجم است؛ هویتی که در تبلیغات گردشگری، محصولات فرهنگی، تابلوهای شهری، رویدادها، تولیدات رسانهای و حتی بستهبندی صنایعدستی دیده شود.
رونمایی از تمبر یادبود روز سمنان در آیین امسال نیز از این منظر قابل توجه است. تمبر، علاوه بر ارزش یادبود، ابزاری برای ثبت یک مناسبت در حافظه عمومی و معرفی نمادهای فرهنگی و تاریخی یک شهر است. اگر چنین اقداماتی در کنار تولید محصولات فرهنگی و رسانهای استمرار پیدا کنند، میتوانند به تقویت تصویر ملی سمنان کمک کنند.
برند یک شهر تنها با بناها و جاذبههای آن ساخته نمیشود؛ انسانها نیز بخشی از مهمترین سرمایههای هویتی هر شهر هستند. مفاخر علمی، فرهنگی، ادبی، هنری و ورزشی میتوانند به شهر اعتبار ببخشند و تصویری فراتر از مرزهای جغرافیایی آن ایجاد کنند.
تجلیل از مفاخر و نخبگان در جشن روز سمنان، اقدامی ارزشمند در جهت بازشناسی این سرمایه انسانی است؛ اما این موضوع نباید به تقدیرهای مناسبتی محدود شود. معرفی زندگی، آثار، اندیشهها و دستاوردهای این چهرهها به نسل جوان، تولید مستند، انتشار کتاب، ایجاد بانک اطلاعاتی مفاخر و استفاده از ظرفیت آنها در برنامههای فرهنگی، میتواند این سرمایه را به بخشی از برند ملی سمنان تبدیل کند.
همچنین حضور نخبگان و سمنانیهای موفق در نقاط مختلف کشور، فرصتی برای توسعه شبکه ارتباطی و اقتصادی شهر است. این شبکه میتواند در جذب سرمایهگذار، معرفی فرصتهای گردشگری، توسعه همکاریهای علمی و شکلگیری پروژههای مشترک نقشآفرینی کند.
با وجود تمام ظرفیتهایی که جشن روز سمنان برای معرفی شهر ایجاد میکند، باید به یک واقعیت مهم توجه داشت: برندسازی شهری یک پروژه کوتاهمدت و مناسبتی نیست. هیچ شهری صرفاً با برگزاری یک مراسم، صاحب برند گردشگری نمیشود. برند زمانی شکل میگیرد که یک پیام مشخص، بهصورت مستمر و از مسیرهای مختلف به مخاطب منتقل شود و تجربه واقعی گردشگر نیز با آن پیام مطابقت داشته باشد.
از این رو، ضروری است برنامه روز سمنان از یک مناسبت تقویمی به یک برنامه راهبردی و مستمر تبدیل شود. تشکیل کارگروه تخصصی برندسازی شهری با مشارکت شهرداری، ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، دانشگاهها، فعالان اقتصادی، انجمنهای فرهنگی، هنرمندان و تشکلهای مردمی میتواند یکی از گامهای مؤثر در این مسیر باشد.
این کارگروه میتواند برای سمنان یک نقشه راه مشخص تدوین کند؛ نقشهای که در آن هویت برند، مخاطبان هدف، بازارهای گردشگری، محصولات فرهنگی، تقویم رویدادها، برنامههای تبلیغاتی و شاخصهای ارزیابی عملکرد تعریف شده باشند.
همچنین لازم است روز سمنان به یک رویداد شناختهشده در سطح ملی تبدیل شود؛ رویدادی که هر سال با حضور هنرمندان، گردشگران، رسانهها، سرمایهگذاران و فعالان فرهنگی از نقاط مختلف کشور برگزار شود و در کنار آن، برنامههای متنوعی برای معرفی جاذبههای تاریخی و فرهنگی شهر به اجرا درآید.
در این میان، رسانهها نیز نقشی تعیینکننده دارند. معرفی سمنان نباید صرفاً به انتشار خبرهای مربوط به افتتاح و اختتامیه مراسم محدود شود. روایت تصویری از بافت تاریخی، معرفی چهرههای فرهنگی، مستندسازی آیینهای بومی، تولید محتوای چندرسانهای و انتشار داستانهای مرتبط با زندگی مردم، میتواند تصویر متفاوتی از سمنان در ذهن مخاطبان ایجاد کند.
جشن روز سمنان را باید فرصتی برای پیوند گذشته و آینده این شهر دانست؛ فرصتی برای آنکه میراث تاریخی از قاب بناها و اسناد بیرون بیاید و در زندگی امروز مردم جریان پیدا کند. سمنان ظرفیت آن را دارد که با تکیه بر تاریخ، فرهنگ، زبان، معماری، صنایعدستی، آیینها و سرمایه انسانی خود، به یک مقصد متمایز گردشگری و فرهنگی تبدیل شود.
اما تحقق این هدف نیازمند تغییر نگاه به میراث فرهنگی است؛ میراث نباید صرفاً موضوع حفاظت و نگهداری باشد، بلکه باید بهعنوان یک دارایی راهبردی در برنامهریزی اقتصادی و اجتماعی شهر مورد استفاده قرار گیرد. این نگاه به معنای تجاریسازی بیضابطه میراث نیست، بلکه ایجاد تعادل میان حفاظت از اصالت تاریخی و بهرهبرداری مسئولانه از ظرفیتهای آن است.
سمنان برای دیدهشدن، بیش از آنکه نیازمند خلق جاذبههای جدید باشد، نیازمند معرفی هوشمندانه داشتههای موجود، تکمیل زیرساختهای گردشگری و ایجاد تجربهای ماندگار برای مخاطبان است. روز سمنان میتواند آغازگر این حرکت باشد؛ حرکتی که در آن مردم، مسئولان، فعالان فرهنگی، هنرمندان و بخش خصوصی در کنار یکدیگر برای ساخت تصویری روشن از آینده شهر تلاش کنند.
در نهایت، ارزش واقعی جشن روز سمنان زمانی مشخص خواهد شد که اثر آن را نهفقط در شور و نشاط چند روز برگزاری مراسم، بلکه در افزایش شناخت ملی از شهر، رشد ورود گردشگران، رونق کسبوکارهای فرهنگی و گردشگری، تقویت هویت اجتماعی و افزایش مشارکت مردم در حفظ میراث تاریخی مشاهده کنیم.
سمنان شهری نیست که برای معرفی خود به دنبال هویتی تازه بگردد؛ هویت آن در لایههای تاریخ، در زبان مردمانش، در معماری بناهای کهن، در آیینهای بهجامانده از نسلهای گذشته و در اندیشه و تلاش مفاخرش ریشه دارد. آنچه امروز ضرورت دارد، تبدیل این سرمایههای ارزشمند به یک روایت منسجم و یک برند ماندگار است؛ برندی که سمنان را نه فقط بهعنوان یک شهر در مسیر عبور، بلکه بهعنوان مقصدی برای شناخت تاریخ، تجربه فرهنگ و لمس اصالت ایرانی به مردم ایران و جهان معرفی کند.
روز سمنان میتواند آغاز یک روایت تازه باشد، روایت شهری که از تاریخ خود هویت میگیرد، با فرهنگ خود شناخته میشود و با تکیه بر سرمایههای انسانی و میراثی، آینده خود را میسازد.
انتهای پیام/
نظر شما