به گزارش خبرنگار میراثآریا، نمدمالی از کهنترین شیوههای تولید دستبافته در ایران اس،؛ هنری برخاسته از دانش بومی، شناخت طبیعت و تجربه نسلهایی که با بهرهگیری از پشم طبیعی، محصولاتی متناسب با شرایط اقلیمی و نیازهای زندگی خود تولید میکردند. این هنر که قرار است در قالب پروندهای مشترک با مشارکت چند کشور در اجلاس کمیته بینالدولی یونسکو مطرح شود، افزون بر ارزش تاریخی و فرهنگی، از ظرفیتهای قابل توجهی برای توسعه صنایعدستی و بازتعریف کاربردهای معاصر برخوردار است.
اسماعیل نیکوکار، کارشناس نمدمالی در استان گیلان، در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا، با اشاره به پیشینه تاریخی این هنر اظهار کرد: نمدمالی از هنرهای کهن ایرانی است که ریشه در فرهنگ اقوام و تجربه نسلهای مختلف دارد. هنرمندان این رشته سالها در انتظار توجه دوباره به این هنر و احیای جایگاه شایسته آن بودهاند، چراکه نمدمالی بخشی از میراث و هویت فرهنگی جامعه است و نباید اجازه داد چنین مهارت ارزشمندی بهتدریج به فراموشی سپرده شود.
او ثبتجهانی نمدمالی را فرصتی برای افزایش شناخت عمومی و ایجاد انگیزه در نسل جوان دانست و افزود: این هنر باید از طریق معرفی ظرفیتها، آموزش و ایجاد زمینههای اشتغال، دوباره در زندگی جامعه حضور پیدا کند.
تنوع اقلیمی و دانش بومی در تولید نمد
این هنرمند با اشاره به تاثیر شرایط اقلیمی بر شیوه تولید نمد در مناطق مختلف کشور بیان کرد: به دلیل رطوبت بالای مناطق شمالی، نمدهای تولیدشده در این مناطق معمولا با فشردگی بیشتری ساخته میشوند. هنرمندان برای افزایش استحکام و مقاومت محصول، زمان و دقت بیشتری صرف میکنند و با کوبیدن و فشردهسازی پشم، نمدی متناسب با شرایط محیطی منطقه تولید میکنند.
نیکوکار با یادآوری دوام و کارکرد نمدهای سنتی گفت: در گذشته نمدها بهاندازهای فشرده و مستحکم تولید میشدند که در برابر بارندگی، سرما و گرما مقاومت قابل توجهی داشتند و آب بهراحتی از ساختار آنها عبور نمیکرد. این ویژگیها نشاندهنده شناخت تجربی هنرمندان از مواد اولیه و قابلیتهای طبیعی پشم است.
او نمد را از نخستین دستبافتههای کاربردی در زندگی بشر دانست و افزود: انسان از دیرباز با استفاده از پشم گوسفند، پوشاک و وسایل مورد نیاز خود را تولید میکرده است. نمد نیز به دلیل ویژگیهای طبیعی پشم، در حفاظت از بدن در برابر سرما و شرایط محیطی نقش مهمی داشته و امروز هم میتوان با نوآوری در طراحی و تولید، کاربردهای تازهای برای آن تعریف کرد.
نمدمالی؛ هنری با ظرفیت تولید محصولات متنوع و امروزی
این کارشناس نمدمالی با تاکید بر اینکه ظرفیتهای این هنر به تولید زیرانداز و محصولات سنتی محدود نیست، اظهار کرد: از نمد میتوان انواع پوشاک و محصولات کاربردی از جمله پاپوش، جوراب، شلوار، جلیقه، کلاه و کیفهای زنانه تولید کرد. با تغییر در طراحی و متناسبسازی محصولات با نیاز و سلیقه امروز، امکان ایجاد بازارهای جدید برای این هنر وجود دارد.
او همچنین با اشاره به ویژگی عایق حرارتی پشم طبیعی گفت: ساختار پشم موجب میشود انتقال حرارت با سرعت کمتری صورت بگیرد، ازاینرو محصولات نمدی در مناطق سردسیر به حفظ گرمای بدن کمک میکنند و در شرایط گرم نیز تا حدودی مانع انتقال سریع گرمای محیط میشوند. این ویژگی از جمله قابلیتهایی است که میتوان در معرفی کاربردهای جدید نمد مورد توجه قرار داد.
کاهش تقاضا؛ مهمترین تهدید برای تداوم نمدمالی
نیکوکار کاهش استقبال عمومی و محدود شدن بازار مصرف را از مهمترین عوامل تهدیدکننده استمرار این هنر برشمرد و تصریح کرد: وقتی مردم از محصولات یک رشته صنایعدستی استفاده نکنند و تقاضای کافی برای آن وجود نداشته باشد، تولید نیز بهتدریج کاهش پیدا میکند و هنرمندان انگیزه کمتری برای ادامه فعالیت خواهند داشت.
او با اشاره به تجربه خانوادگی خود در این رشته گفت: همچنان کلاهی را تولید میکنم که پدرم در گذشته میساخت، محصولی که در دوره خود جایگاه اجتماعی ویژهای داشت و بیشتر مورد استفاده بزرگان، افراد سرشناس و طبقات مرفه بود. این کلاه بخشی از پوشش و فرهنگ گذشته مردم به شمار میرود، اما با تغییر سبک زندگی و کاهش استفاده از چنین محصولاتی، بخشی از دانش و مهارت مرتبط با تولید آن نیز در معرض فراموشی قرار گرفته است.
این هنرمند با بیان اینکه حضور در نمایشگاهها بهتنهایی پاسخگوی نیازهای اقتصادی فعالان این رشته نیست، افزود: در نمایشگاههای صنایعدستی، از جمله نمایشگاه شهرکرد، با استقبال علاقهمندان از هنر نمدمالی مواجه شدم، اما این استقبال الزاما به خرید و شکلگیری بازار پایدار منجر نشد. مسئله اصلی، ایجاد ارتباط میان تولیدات هنرمندان و نیازهای واقعی مصرفکنندگان است.
او تاکید کرد: برای احیای نمدمالی باید کاربردهای جدید این هنر معرفی شود، زمینه فروش محصولات توسعه یابد و حمایت از هنرمندان بهگونهای باشد که فعالیت در این رشته از نظر اقتصادی نیز امکان تداوم داشته باشد.
کیفیت پشم ایرانی و ضرورت توجه به زنجیره تامین مواد اولیه
نیکوکار در بخش دیگری از این گفتوگو، کیفیت مواد اولیه را از عوامل تعیینکننده در تولید نمد مطلوب دانست و اظهار کرد: تجربه من بیشتر بر استفاده از پشم ایرانی استوار بوده و تاکنون با پشم خارجی کار نکردهام. البته پشم داخلی در برخی موارد به آمادهسازی و پاکسازی بیشتری نیاز دارد، اما در صورت انتخاب و فرآوری مناسب، میتوان با آن محصولاتی باکیفیت تولید کرد.
او با بیان اینکه کیفیت پشم به نوع گوسفند، شرایط پرورش و ویژگیهای اقلیمی منطقه وابسته است، افزود: همه انواع پشم برای نمدمالی مناسب نیستند و هنرمند باید با شناخت ویژگیهای مواد اولیه، پشم متناسب با محصول مورد نظر را انتخاب کند. پشم بره نیز در صورت برخورداری از شرایط مناسب پرورش و کیفیت مطلوب، میتواند ماده اولیه مناسبی برای این هنر باشد.
این هنرمند با اشاره به تجربه استفاده از پشم مناطق شمالی کشور گفت: معمولا پشم مورد نیاز خود را از مناطق شمالی تهیه میکنم و پشم کلاردشت از نمونههایی است که کیفیت مناسبی برای کار من دارد؛ البته کیفیت پشم در مناطق مختلف یکسان نیست و انتخاب آن به شناخت و تجربه هنرمند بستگی دارد.
صیانت از شیوههای دستی؛ حفاظت از دانش و اصالت هنر
نیکوکار با اشاره به شیوه تولید خود اظهار کرد: تمام مراحل نمدمالی را از ابتدا تا انتها با دست انجام میدهم و از دستگاه در فرآیند تولید استفاده نمیکنم. این شیوه از روشهای سنتی و اصیل نمدمالی است که بخش مهمی از ارزش آن به مهارت، تجربه و دانش منتقلشده از نسلهای گذشته وابسته است.
او ادامه داد: استفاده از ابزارها و دستگاههای جدید در تولید نمد در برخی کارگاهها رواج دارد، اما معتقدم شیوههای دستی نیز باید حفظ و مستندسازی شوند زیرا با کنار رفتن این روشها، بخشی از مهارتهای بومی و تجربه تاریخی هنرمندان نیز ممکن است از میان برود.
این کارشناس نمدمالی همچنین با اشاره به محدود بودن اطلاعات خود درباره شیوه تولید نمد در کشورهای مشارکتکننده در پرونده ثبتجهانی، ابراز امیدواری کرد زمینه حضور هنرمندان ایرانی در نمایشگاهها و رویدادهای بینالمللی فراهم شود تا امکان تبادل تجربه و آشنایی با شیوههای مختلف تولید این دستبافته ارزشمند فراهم آید.
ضرورت حمایت مستمر و انتقال مهارت به نسلهای آینده
نیکوکار در پایان با اشاره به چالشهای فعالیت هنرمندان نمدمال در استان گیلان، خواستار توجه مستمر مسئولان میراثفرهنگی به وضعیت کارگاهها و فعالان این رشته شد و گفت: یکی از خواستههای مهم من این است که مسئولان میراثفرهنگی استان و شهرستان، دستکم هر دو یا سه سال یکبار از کارگاه هنرمندان بازدید کنند و از نزدیک در جریان وضعیت تولید، مشکلات و ظرفیتهای موجود قرار بگیرند.
او با تاکید بر توانمندی هنرمندان گیلانی برای حضور در عرصههای ملی و بینالمللی خاطرنشان کرد: استان گیلان میتواند به برخورداری از هنرمندان توانمند در رشته نمدمالی افتخار کند. این ظرفیت علاوه بر معرفی هنر ایران، میتواند در آموزش و انتقال مهارت به نسلهای آینده نیز مورد استفاده قرار گیرد.
این هنرمند در پایان تاکید کرد: نمدمالی برای ماندگاری به حمایت عملی، معرفی گستردهتر، بازار فروش پایدار و تربیت هنرمندان جوان نیاز دارد. ثبتجهانی میتواند نقطه آغاز توجهی دوباره به این هنر باشد، اما تداوم آن زمانی تضمین میشود که محصولات نمدی بار دیگر جای خود را در زندگی مردم پیدا کنند و دانش و مهارت استادکاران به نسلهای بعد منتقل شود.
انتهای پیام/
نظر شما