میراث ناملموس آب؛ پیوند میان دانش بومی، عدالت اجتماعی و پایداری در چهارمحال و بختیاری

فریده احمدی، کارشناس ثبت میراث ناملموس و طبیعی اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی چهارمحال و بختیاری در یادداشتی نوشت: آب در پهنه زیست‌بوم چهارمحال و بختیاری، فراتر از یک عامل زیستی، شالوده فرهنگ، همبستگی اجتماعی و نظام‌های عرفی است.

میراث‌فرهنگی ناملموس مرتبط با منابع آب، گنجینه‌ای انباشته از خرد بومی، اخلاق زیستی و سازوکارهای مشارکتی است که در نسل‌های مختلف از سوی جوامع محلی، کشاورزان و بهره‌برداران این خطه تکوین یافته است.

بازخوانی این میراث زنده نشان می‌دهد که دانش سنتی مدیریت آب، تنها حافظه‌ای متعلق به گذشته نیست، بلکه منبعی راهگشا و سرمایه‌ای حیاتی برای مواجهه با چالش‌های امروز پایداری و تغییر اقلیم به‌شمار می‌رود.

آب و جنسیت؛ بازشناسی نقش زنان در مدیریت بومی منابع

سازمان ملل متحد و یونسکو سال ۲۰۲۶ میلادی را با شعار محوری «آب و جنسیت؛ جایی که آب جریان می‌یابد، برابری رشد می‌کند» نام‌گذاری کرده‌اند؛ رویکردی که پیوند بنیادین میان دسترسی عادلانه به آب و برابری اجتماعی را برجسته می‌سازد.

در بافت فرهنگی و روستایی چهارمحال و بختیاری، زنان همواره نقشی کلیدی و اثربخش در مدیریت خردِ منابع آب، انتقال بین‌نسلی دانش خانوادگی، پاسداری از آیین‌های مرتبط با حفاظت از چشمه‌ها و صیانت از حریم حیات داشته‌اند.

توجه به این میراث ناملموس یادآور این حقیقت است که پایداری منابع آبی بدون در نظر گرفتن نقش‌آفرینی مؤثر و برابر حاملان این دانش، به‌ویژه زنان جوامع بومی و عشایری، در نظام‌های تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی محلی کامل نخواهد بود.

نظام‌های سنتی تقسیم آب؛ تجلی عدالت و همبستگی

یکی از برجسته‌ترین ابعاد میراث ناملموس آب در چهارمحال و بختیاری، نظام‌های عرفی و سنت‌های دیرینه در تقسیم آب کشاورزی و نوبت‌بندی حقابه‌هاست.

این سازوکارهای بومی که بر پایه توافقات جمعی، انصاف در بهره‌برداری و نظارت همگانی شکل گرفته‌اند، نمونه‌ای آشکار از مدیریت عادلانه منابع مشترک به‌شمار می‌رود.

مشارکت جمعی در پاکسازی و نگهداری از انهار و مسیرهای سنتی انتقال آب، تنها یک اقدام فنی نیست؛ بلکه آیینی اجتماعی است که انسجام جوامع محلی را تقویت کرده و مسئولیت‌پذیری جمعی در برابر محدودیت‌های منابع آب را بازتولید می‌کند.

چشم‌انداز صیانت از میراث زنده آب

ثبت، مستندسازی و بازشناسی رویه‌های زنده و دانش بومی مدیریت آب در چهارمحال و بختیاری، گامی ضروری در راستای تقویت تاب‌آوری اکولوژیکی و فرهنگی استان است.

هنگامی که نظام‌های سنتی تقسیم آب، ارزش‌های حمایتی جوامع محلی و تجارب زیسته کشاورزان و ریش‌سفیدان به‌عنوان بخش مهمی از میراث ناملموس شناخته و مستند شود، بستر مناسب‌تری برای پیوند زدن خرد سنتی با برنامه‌ریزی‌های نوین مدیریت منابع فراهم می‌شود.

صیانت از این میراث گران‌بها، صیانت از هویت، فرهنگ و بقای پایدار این مرزوبوم است.

انتهای پیام/

کد خبر 1405083002482
دبیر مرضیه امیری

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha