فاطمه کاویانی، فعال حوزه رسانه استان اصفهان در یادداشتی نوشت: وضعیت صنایعدستی بهویژه در استان اصفهان ــ بهعنوان قلب تپنده صنایعدستی ایران ــ نگرانکنندهتر است. استانی که روزگاری هنر دست در آن بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره مردم بود، امروز با این چالش مواجه است که چگونه صنایعدستی خود را از قاب تماشا خارج کرده و دوباره بر سر میز مصرف خانوادهها بنشاند.
اصفهان با بیش از ۲۰۰ رشته فعال صنایعدستی، از میناکاری و خاتمکاری گرفته تا قلمزنی، فیروزه کوبی، پارچههای سنتی و سفال، گنجینهای زنده از هنر و هویت ایرانی است. بااینحال، بسیاری از این آثار امروزه صرفاً بهعنوان سوغات یا اشیای تزئینی گرانقیمت تلقی میشوند. این نگاه ویترینی، نهتنها دامنه مصرف را محدود کرده، بلکه چرخه تولید را نیز کند و معیشت هنرمندان را با مشکل مواجه ساخته است. خروج صنایعدستی از این وضعیت، نیازمند تغییر نگرش هم در تولیدکننده و هم در مصرفکننده است.
نخستین گام در این مسیر، بازتعریف کارکرد صنایعدستی است. صنایعدستی در ذات خود کاربردی بودهاند؛ ظروف سفالی برای خوردن و آشامیدن، پارچههای دستباف برای پوشاک و خانه، و اشیای فلزی برای استفاده روزمره. اما بهمرورزمان، فاصلهای میان «کاربرد» و «زیبایی» ایجادشده و کفه زیبایی صرف، سنگینتر شده است. اگر صنایعدستی اصفهان قرار است دوباره وارد زندگی مردم شود، باید کارکرد روزمره خود را بازیابد؛ البته نه با قربانی کردن اصالت، بلکه با تطبیق هوشمندانه با نیازهای زندگی معاصر.
در این زمینه، طراحی نقش کلیدی دارد. بسیاری از محصولات صنایعدستی اصفهان ازنظر فنی بینقصاند، اما با سبک زندگی امروز همخوانی ندارند. برای مثال، یک بشقاب میناکاری بسیار زیبا ممکن است به دلیل حساسیت بالا یا عدم تناسب با استفاده روزانه، تنها به دیوار آویخته شود. اما اگر همین هنر با همکاری طراحان صنعتی و گرافیک، به ظروف مقاومتر، قابلشستوشو و هماهنگ باسلیقه نسل جدید تبدیل شود، میتواند جای خود را بر میز غذا باز کند. پیوند میان هنرمند سنتی و طراح مدرن، پلی است که صنایعدستی را از ویترین به مصرف میرساند.
قیمتگذاری نیز عامل مهم دیگری است. صنایعدستی اصفهان اغلب بهعنوان کالایی گران و خاص شناخته میشود؛ تصوری که بسیاری از مردم را از خرید و استفاده آن منصرف میکند. درحالیکه میتوان با تنوعبخشی به محصولات، تولید در اندازهها و سطوح مختلف و استفاده از مواد اولیه متنوعتر، دامنه قیمتی گستردهتری ایجاد کرد. همه مردم قرار نیست یک اثر فاخر موزهای بخرند، اما میتوانند یک لیوان سفالی دستساز، یک رومیزی قلمکار یا یک بشقاب ساده میناکاری شده برای مصرف روزانه داشته باشند. رونق صنایعدستی درگرو «در دسترس بودن» است، نه صرفاً «درخشان بودن».
از سوی دیگر، فرهنگسازی نقش انکارناپذیری دارد. مصرفکننده امروز، بهویژه نسل جوان، نیاز دارد بداند چرا باید صنایعدستی را انتخاب کند. استفاده از صنایعدستی تنها یک انتخاب زیباییشناسانه نیست، بلکه حمایتی مستقیم از هنرمند، حفظ میراث فرهنگی و انتخابی پایدار در برابر تولید انبوه صنعتی است. روایتگری درباره هر محصول اینکه چگونه ساختهشده، چه پیشینهای دارد و چه ارزشی را منتقل میکند میتواند پیوند عاطفی میان مصرفکننده و کالا ایجاد کند. اصفهان با پیشینه تاریخی و هنری غنی خود، ظرفیت بالایی برای این روایتگری دارد؛ ظرفیتی که هنوز بهطور کامل استفادهنشده است.
نقش فضاهای عرضه نیز در این میان بسیار مهم است. اگر صنایعدستی فقط در بازارچههای سنتی یا نمایشگاههای موقت عرضه شود، همچنان در حاشیه باقی میماند. ورود صنایعدستی به فروشگاههای روزمره، فروشگاههای آنلاین، کافهها، رستورانها و حتی فضاهای اداری، میتواند حضور آن را عادی و طبیعی کند. تصور کنید در یک کافه اصفهانی، فنجانهای سفالی دستساز استفاده شود یا در یک رستوران، غذا در ظروف میناکاری ساده سرو شود؛ این تجربه روزمره، بیش از هر تبلیغی، صنایعدستی را به زندگی مردم نزدیک میکند.
در سطح سیاستگذاری نیز استان اصفهان میتواند پیشگام باشد. حمایت از کارگاههای کوچک، تسهیل دسترسی به مواد اولیه، آموزش بازاریابی و طراحی به هنرمندان، و ایجاد مشوقهایی برای استفاده از صنایعدستی در فضاهای عمومی، ازجمله اقداماتی است که میتواند این گذار را تسریع کند. همچنین، آموزش صنایعدستی در مدارس و دانشگاهها نهتنها به حفظ مهارتها کمک میکند، بلکه نگاه نسل آینده را از «شیء تزئینی» به «ابزار زندگی» تغییر میدهد.درنهایت، خارج کردن صنایعدستی از حالت ویترینی، به معنای کاهش ارزش آن نیست؛ بلکه دقیقاً برعکس، به معنای زنده نگهداشتن آن است. هنری که استفاده نشود، بهتدریج به خاطرهای دور تبدیل میشود. اصفهان اگر میخواهد جایگاه تاریخی خود را بهعنوان پایتخت صنایعدستی ایران حفظ کند، باید هنر دست را دوباره به متن زندگی مردم بازگرداند؛ به میز غذا، به خانهها، به محل کار و به تجربه روزمره. تنها در این صورت است که صنایعدستی نهفقط میراثی از گذشته، بلکه بخشی فعال از اقتصاد و فرهنگ امروز و فردای استان خواهد بود.
انتهای پیام/
نظر شما