مجتبی گهستونی، روزنامهنگار و فعال میراثفرهنگی در یادداشتی نوشت: حفاظت از میراثفرهنگی، تنها یک اقدام فنی یا پروژهای مقطعی نیست؛ بلکه فرآیندی بلندمدت، مستمر و مبتنی بر نگاه آیندهنگرانه است. در خوزستان، استانی که لایههای تاریخیاش از دوران ایلام تا دوره اسلامی گسترده شده و هر گوشه آن نشانی از هویت ایرانی را در خود دارد، اهمیت این رویکرد دوچندان است. در سالهای اخیر، روند مرمت و حفاظت از آثار تاریخی استان با برنامهریزی دقیقتر، نگاه علمیتر و گسترهای وسیعتر دنبال شده است؛ روندی که اگرچه با چالشهای مالی و اجرایی همراه است، اما نتایج آن نشان میدهد که خوزستان در مسیر تثبیت جایگاه خود بهعنوان یکی از استانهای پیشرو در حوزه مرمت قرار گرفته است.
رویکرد جدید مرمت در خوزستان بر سه اصل کلیدی «صیانت اصولی از بناها»، «پیشگیری از آسیبهای تدریجی » و «حفظ اصالت تاریخی و معماری آثار» استوار است.
این سه اصل، چارچوبی را شکل میدهند که در آن مرمت نه بهعنوان یک مداخله سنگین، بلکه بهعنوان یک اقدام هوشمندانه و حداقلی تعریف میشود. تثبیت سازهای و مرمت حداقلی، دو ابزار اصلی این رویکرد هستند؛ اقداماتی که ضمن جلوگیری از فرسایش، امکان بهرهبرداری فرهنگی و گردشگری را در آینده فراهم میکنند، بدون آنکه هویت تاریخی بناها دستخوش تغییر شود.
یکی از شاخصهای مهم در ارزیابی عملکرد مرمتی استان، تعداد و کیفیت کارگاههای فعال است. در نیمه نخست سال جاری، ۲۲ کارگاه تخصصی مرمت در بناهای دارای اعتبار استانی فعال بودهاند. این رقم در ششماهه دوم با ۲۳ کارگاه جدید افزایش یافته و نشاندهنده گسترش دامنه فعالیتهاست.
افزون بر این، برنامهریزی برای آغاز ۲۲ کارگاه دیگر تا پایان سال، بیانگر آن است که روند مرمت در استان نهتنها متوقف نشده، بلکه با شتاب بیشتری در حال پیشروی است. این حجم از فعالیت، تنها زمانی معنا پیدا میکند که بدانیم هر کارگاه مرمتی، مجموعهای از اقدامات کارشناسی، مطالعات فنی، نظارتهای مستمر و هماهنگیهای بینبخشی را در خود دارد.
بر اساس اعتبارات ابلاغی سال ۱۴۰۴، فعالسازی ۴۲ کارگاه مرمتی در دستور کار قرار گرفته است. تاکنون قرارداد ۲۶ کارگاه منعقد شده و عملیات اجرایی آنها آغاز شده است. این حجم از فعالیت، خوزستان را در زمره استانهای برتر کشور در حوزه مرمت قرار داده است؛ جایگاهی که نتیجه سالها تلاش کارشناسان، مرمتگران و مدیران حوزه میراثفرهنگی است.
تمامی این اقدامات تحت نظارت دقیق کارشناسان و براساس ضوابط فنی وزارت میراثفرهنگی انجام میشود؛ موضوعی که تضمین میکند مداخلات مرمتی با استانداردهای ملی و بینالمللی همخوانی داشته باشد.
تنوع کارگاههای فعال نشان میدهد که مرمت در خوزستان محدود به یک شهر یا یک نوع اثر نیست؛ بلکه از قلعههای تاریخی تا ساباطها، از مساجد جامع تا خانههای تاریخی و از محوطههای باستانی تا بافتهای شهری را دربرمیگیرد. این گستره، تصویری روشن از تنوع میراث خوزستان ارائه میدهد.
کارگاههای فعال با قرارداد منعقدشده عبارتند از: ایذه: ادامه مرمت قلعه مال سیدی، باغملک: ساماندهی محوطه تازنگ صیدون، رامهرمز: مرمت بخشی از باغ امیرمجاهد، بهبهان: ساماندهی معابر بافت تاریخی، امیدیه: ادامه مرمت قلعه جایزان، گتوند: ادامه مرمت قلعه مجبدخان، ماهشهر: ساماندهی محوطه قدمگاه ویس، اهواز: ساماندهی ساختمان صنایعدستی، کرخه: ادامه مرمت آرامگاه سید احمد تفاخ، شوش: ساماندهی و مرمت آرامگاه سید طاهر تفاخ، دزفول: ادامه مرمت مسجد جامع، ساماندهی معابر بافت (۲ کارگاه)، مرمت ساباطهای بافت (۳ کارگاه)، ادامه مرمت و ساماندهی پل قدیم و مرمت خانه گلچین، شوشتر: مرمت مسجد جامع، ساماندهی معابر بافت (۲ کارگاه) و ساماندهی و مرمت ساباطها (۳ کارگاه). البته کارگاههای شوشتر با اعتبارات زیرساخت و مشارکت با دفتر فنی در راستای ساماندهی بافت تاریخی فعال هستند.
در صورت تخصیص اعتبارات لازم، کارگاههای زیر نیز فعال خواهند شد: اهواز: ادامه مرمت مسجد بیگدلی، مرمت سرای فتحی، ساماندهی و مرمت ساباط معینالتجار و مرمت ساختمان ثبت ملی ادارهکل، لالی: ساماندهی و مرمت حمام روستای بنهوار، اندیکا: ساماندهی قلعه لیت، مسجدسلیمان: ساماندهی و مرمت صفه سرمسجد، هفتگل: ادامه مرمت حمام نفت سفید و خرمشهر: مرمت مسجد جامع.
همچنین در صورت ابلاغ اعتبار ملی، ۵ کارگاه مرمتی در قالب مشارکت در مرمت بخش غیردولتی در دزفول و شوشتر فعال خواهند شد.
پس از دو سال توقف، کارگاههای مرمتی موزه مسجدسلیمان و موزه آبادان دوباره فعال شدهاند. این اقدام، علاوه بر احیای زیرساختهای فرهنگی، پیام روشنی دارد: مرمت در خوزستان تنها محدود به بناهای تاریخی نیست، بلکه شامل فضاهای موزهای و آموزشی نیز میشود.
در این میان دو پروژه مهم «کاروانسرای دهدز» و «خانه گلچین» نیز در آستانه تکمیل قرار دارند. برنامهریزی شده است که مرمت این دو اثر تا پایان سال به پایان برسد و وارد مرحله بهرهبرداری شوند؛ اقدامی که میتواند به توسعه گردشگری فرهنگی و افزایش دسترسی عمومی به میراث ارزشمند استان کمک کند.
آنچه امروز در خوزستان در حال وقوع است، تنها مجموعهای از پروژههای مرمتی نیست؛ بلکه حرکتی هدفمند برای تثبیت هویت تاریخی استان است. استمرار این روند، نیازمند تأمین اعتبارات، حمایت مدیریتی، حضور کارشناسان متخصص و مشارکت جامعه محلی است. هر کارگاه مرمتی، گامی کوچک اما مؤثر در مسیر پاسداشت تاریخ و فرهنگ این سرزمین است؛ مسیری که اگر با همین دقت و برنامهریزی ادامه یابد، میتواند خوزستان را به الگویی ملی در حوزه حفاظت از میراثفرهنگی تبدیل کند.
انتهای پیام/
نظر شما