مهدی ده دار، پژوهشگر پیشرفت دریاپایه، در یادداشتی نوشت: جشنواره آیینی «چارو» روستای بهده شهرستان پارسیان در تقویم ملی رویدادهای گردشگری ثبت شده است؛ این رویداد به‌عنوان یکی از جلوه‌های زنده میراث‌فرهنگی ناملموس، ظرفیت‌های ارزشمندی برای توسعه گردشگری فرهنگی و اکوتوریسم در پسکرانه‌های خلیج‌فارس دارد.

استان هرمزگان از نظر تنوع فرهنگی، زیست‌بوم ساحلی، آیین‌ها، خوراک، صنایع‌دستی و شیوه‌های معیشتی، ظرفیت‌های منحصربه‌فردی دارد که می‌تواند در سطح بین‌المللی معرفی شود و تصویری واقعی و ارزشمند از فرهنگ و زندگی ساحل‌نشینان و همچنین پسکرانه‌نشینان خلیج‌فارس و دریای مکران را به جهان ارائه دهد.

براساس اطلاعات دریافتی، «برنامه‌ریزی علمی» و «توسعه گردشگری روستامحور» و «اقتصاد پایدار روستایی» از جمله رویکردهای اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی هرمزگان است؛ این رویکرد مسأله محور، بر ضرورت شناسایی نظام‌مند ظرفیت‌های فرهنگی، آیینی، طبیعی و سبک زندگی بومی در روستاها تأکید دارد.

در این چارچوب، دارایی‌های فرهنگی و زیست‌بومی که برای جامعه محلی امری روزمره محسوب می‌شود، به‌عنوان «سرمایه‌های گردشگری» مورد مطالعه و مستندسازی قرار می‌گیرد و با اجرای برنامه‌های آموزشی و توانمندسازی، نحوه بهره‌برداری پایدار از این ظرفیت‌ها به ساکنان محلی منتقل می‌شود.

هدف از این سیاست، ایجاد زنجیره ارزش در گردشگری، تنوع‌بخشی به منابع درآمدی روستاها و تقویت اقتصاد محلی در چارچوب اصول گردشگری پایدار است. در افق برنامه‌های بلندمدت، شناسایی، سامان‌دهی و آماده‌سازی روستاهای واجد شاخص‌های برجسته برای ثبت در فهرست‌های ملی و جهانی نیز در دستور کار قرار دارد.

در این مسیر، آموزش و توانمندسازی جامعه محلی به‌عنوان اولویت راهبردی دنبال می‌شود؛ چراکه توسعه گردشگری پایدار بدون مشارکت فعال جامعه محلی امکان‌پذیر نیست. با تقویت سرمایه انسانی و افزایش آگاهی و مهارت‌های گردشگری در میان روستاییان، می‌توان زمینه تحول ساختاری و پایدار گردشگری هرمزگان را فراهم کرد و منافع آن را به‌صورت مستقیم سهم جامعه محلی شود.

در همین راستا، جشنواره آیینی «چارو» با شماره ۲۰۴۲۸۱۲۱۰ در تاریخ هشتم دی ماه ۱۴۰۴ در فهرست رویدادهای گردشگری ثبت شد؛ این اقدام، گامی مهم در راستای شناسایی، صیانت و معرفی میراث ناملموس در جغرافیای فرهنگی کمتر روایت‌شده غرب استان به‌شمار می‌رود.

روستای بهده با حدود 2هزار نفر جمعیت ثابت و شناور در دهستان مهرگان شهرستان ساحلی پارسیان با اتکاء به دانش بومی سفال‌گری، بهره‌گیری پایدار از منابع طبیعی و آیین‌های اجتماعی وابسته به محیط زیست، نمونه‌ای روشن از هم‌زیستی انسان با طبیعت در پسکرانه خلیج فارس است؛ امری که با رویکردهای اکوتوریسم و گردشگری مسئولانه هم‌خوانی کامل دارد.

آیین «چارو» به فرایند سنتی ساخت و پخت کوزه‌هایی اختصاص دارد که از ترکیب خاک رس محلی استخراج‌شده از معدن «پارو» در بهده و قطعات کوزه‌های شکسته موسوم به «هشکنه» ساخته می‌شوند. در این آیین، پس از آماده‌سازی خمیر سفال، کوزه‌ها به شیوه‌ای کاملاً سنتی شکل داده شده و سپس در کوره‌های بومی و سنتی بنام «چارو» قرار می‌گیرند تا فرایند پخت نهایی انجام شود.

این آیین کهن نه‌تنها بازتاب مهارت‌های سنتی و دانش محیطی است، بلکه بستری برای نمایش و برندسازی آیین‌های جمعی، موسیقی محلی، حرکات آیینی و مشارکت اجتماعی به‌شمار می‌رود و نقش مؤثری در تقویت هویت فرهنگی و انسجام اجتماعی جامعه محلی ایفا می‌کند.

 این جشنواره آیینی با توجه به ماموریت‌های تعریف شده طراحان و برگزار کنندگان آن، در چارچوب کنوانسیون ۲۰۰۳ یونسکو قابل تعریف است؛ بر اساس رویکردهای نوین صیانت از میراث‌فرهنگی ناملموس، تداوم حیات این آیین‌ها در گرو مشارکت فعال جوامع محلی، انتقال بین‌نسلی دانش و احترام به بستر طبیعی و فرهنگی آن‌هاست و ثبت آیین «چارو» با همین نگاه و با هدف صیانت پویا انجام شده است.

ثبت این رویداد، علاوه بر ارتقای آگاهی عمومی نسبت به میراث‌فرهنگی ناملموس منطقه فرهنگی غرب استان هرمزگان، می‌تواند به تنوع‌بخشی به مقاصد گردشگری استان کمک کرده و زمینه توسعه گردشگری فرهنگی و اکوتوریسم جامعه‌محور را در مناطقی فراهم آورد که تاکنون کمتر در روایت‌های گردشگری کشور دیده شده‌اند.

با ثبت رسمی آیین «چارو» در فهرست رویدادهای گردشگری، این ضرورت وجود دارد که دستگاه‌های متولی با برنامه‌ریزی مبتنی بر اصول توسعه پایدار، اقداماتی در حوزه آموزش، مستندسازی، معرفی مسئولانه و توان افزایی جامعه محلی انجام دهند تا این آیین به‌عنوان یکی از مزیت‌های رقابتی گردشگری فرهنگی و طبیعی غرب هرمزگان مطرح شود.

انتهای پیام/